బౌద్ధిక వైకల్యం (ID) అంటే సమాచారాన్ని నేర్చుకునే, వాడుకునే సామర్థ్యాన్ని గణనీయంగా తగ్గించే వైకల్యం. దీనినే మేధో వైకల్యం అని కూడా అంటారు; కొన్నిసార్లు విస్తృత అర్థంలో "అభివృద్ధి వైకల్యం" అని కూడా పిలుస్తారు.
- ఇది బాల్యంలోనే మొదలై జీవితాంతం ఉంటుంది.
- ఈ వ్యక్తులు రోజువారీ జీవితంలోని అన్ని అంశాల్లో పాల్గొనగలరు. కానీ ఒక పని నేర్చుకోవడంలో, పనుల్లో, దినచర్యలో మార్పులకు అలవాటు పడటంలో, సమాజంలోని రకరకాల అడ్డంకులను దాటడంలో ఇతరుల కంటే ఎక్కువ సహాయం అవసరం అవుతుంది.
- సాధారణ వ్యక్తుల తెలివితేటలు (IQ) సగటున 90-110 మధ్య ఉంటాయి. బౌద్ధిక వైకల్యం ఉన్నవారిలో తెలివితేటలు దీని కంటే చాలా తక్కువగా ఉంటాయి; అందుకే జీవన నైపుణ్యాలు పుట్టినప్పటి నుంచి లేదా తొలి దశల నుంచే ఆలస్యంగా అభివృద్ధి చెందుతాయి.
- త్వరగా గుర్తించి, తగిన సహాయం వెంటనే అందిస్తే వీరిని సమాజంలో భాగంగా తీర్చిదిద్దవచ్చు.
పేరు ఎలా మారింది?
- ఒకప్పుడు ఈ స్థితిని మెంటల్ రిటార్డేషన్ (బుద్ధిమాంద్యత) అనేవారు. ఈ పదం అవమానకరంగా మారడంతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాని స్థానంలో ఇంటలెక్చువల్ డిసెబిలిటీ (బౌద్ధిక / మేధో వైకల్యం) అనే పదం వచ్చింది.
- అమెరికాలోని ప్రముఖ సంస్థ AAMR తన పేరును 1 జనవరి 2007 నుంచి AAIDD (అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆన్ ఇంటలెక్చువల్ అండ్ డెవలప్మెంటల్ డిసెబిలిటీస్) గా మార్చుకుంది (నిర్ణయం 2006లో ప్రకటించారు). ఈ సంస్థకు అంతకుముందు AAMD అనే పేరు ఉండేది.
- భారత్లో PWD చట్టం 1995 పాత పదాన్నే వాడింది. RPwD చట్టం 2016 దాని స్థానంలో "మేధో వైకల్యం" అనే పదం తెచ్చింది.
- నిర్వచనాలు కూడా వైద్య నమూనా నుంచి పునరావాస నమూనా వైపు మారాయి. ఇప్పుడు ఈ స్థితిని వైద్య పదాలతో కాకుండా పనితీరు, విద్యా పదాలతో వర్ణిస్తున్నారు.
చరిత్రలో కొన్ని మలుపులు
| కాలం | సంఘటన |
|---|---|
| క్రీ.పూ. 1552 | ఈజిప్టులోని "థీబ్స్ చికిత్సా పాపిరస్"లో బౌద్ధిక లోపం గురించి తొలి ప్రస్తావన; ఇలాంటి పిల్లలు దేవుని కోపం వల్ల పుడతారని అప్పట్లో నమ్మేవారు |
| 1799 తర్వాత | ఫ్రెంచ్ వైద్యుడు జీన్ మార్క్ ఇటార్డ్ అడవిలో దొరికిన విక్టర్ అనే బాలుడికి నైపుణ్యాల ఆధారిత శిక్షణ ఇచ్చారు |
| 1841 | జోహాన్ గుగెన్బుల్ స్విట్జర్లాండ్లో ఇలాంటి వ్యక్తుల కోసం మొదటి నివాస సంస్థ స్థాపించారు |
| 1846 | ఎడ్వర్డ్ సెగ్విన్ శారీరక (ఇంద్రియ) శిక్షణ పద్ధతి, వ్యక్తిగత సూచనలు, ప్రవర్తన నిర్వహణపై గ్రంథం రాశారు; ఆయన ఆలోచనలు నేటికీ వాడుతున్నాం |
| 1910 | హెన్రీ గోడార్డ్ "మోరాన్" అనే పదం ప్రతిపాదించారు |
| 1965 | "మంగోలిజం" అనే పదాన్ని WHO వదిలేసింది; ఆ స్థితిని డౌన్ సిండ్రోమ్ అని పిలుస్తున్నారు |
| 2007 | AAMR పేరు AAIDD గా మారింది |
| 2016 | RPwD చట్టం: 21 వైకల్యాల్లో మేధో వైకల్యం |
పాత పదాలు
ఇరవయ్యో శతాబ్దం మొదట్లో తీవ్రతను బట్టి వాడిన పదాలు ఇవి. ఇవి ఇప్పుడు అవమానకరమైనవిగా భావించి వాడటం లేదు; పరీక్ష కోసం మాత్రమే గుర్తుంచుకోండి.
| పాత పదం | ఎవరిని సూచించేది |
|---|---|
| ఇడియట్ | అత్యంత తీవ్రమైన స్థాయి; మానసిక వయసు 3 ఏళ్ల లోపు, సాధారణ ప్రమాదాల నుంచి తనను తాను కాపాడుకోలేని వ్యక్తి |
| ఇంబెసైల్ | మధ్యస్థ, తీవ్ర స్థాయి; మానసిక వయసు సుమారు 3-7 ఏళ్లు |
| మోరాన్ | తేలికపాటి స్థాయి; పెద్దయ్యాక మానసిక వయసు సుమారు 8-12 ఏళ్లు (గోడార్డ్, 1910) |
| క్రెటిన్ | థైరాయిడ్ లోపం వల్ల వచ్చే స్థితి (నేటికీ క్రెటినిజం అనే వైద్య పదం ఉంది) |
| మంగోలిజం | డౌన్ సిండ్రోమ్కు పాత పేరు |
- ఈ పాత మానసిక వయసు పరిధులను నేటి స్థాయిలతో కలపవద్దు: "మోరాన్" మానసిక వయసు 8-12 ఏళ్లు, కానీ నేటి తేలికపాటి స్థాయిలో పెద్దయ్యాక మానసిక వయసు సుమారు 9-12 ఏళ్లు.
బౌద్ధిక వైకల్యం, మానసిక వ్యాధి ఒకటి కాదు
| అంశం | బౌద్ధిక వైకల్యం | మానసిక వ్యాధి |
|---|---|---|
| ప్రధాన సమస్య | తెలివితేటలు, అనుకూల ప్రవర్తనలో లోపం | ఆలోచనలు, భావోద్వేగాలు, ప్రవర్తనలో రుగ్మత |
| ప్రారంభం | అభివృద్ధి దశలోనే (బాల్యంలో) | ఏ వయసులోనైనా రావచ్చు |
| తెలివితేటలు | సగటు కంటే చాలా తక్కువ | సాధారణంగా ఉండవచ్చు |
| స్వభావం | జీవితాంతం ఉండే స్థితి; శిక్షణ, మద్దతుతో పనితీరు మెరుగవుతుంది | చికిత్సతో తగ్గవచ్చు, మళ్ళీ రావచ్చు |
- చారిత్రకంగా బుద్ధిమాంద్యత, మతిస్థిమితం లేకపోవడం (చిత్త వైకల్యం) మధ్య తేడాను ప్రారంభ కాలం ఆధారంగానే చూపేవారు: మొదటిది చిన్నప్పటి నుంచే ఉంటుంది, రెండోది పెద్దయ్యాక మొదలవుతుంది.
- PWD చట్టం 1995 కూడా "మానసిక వ్యాధి అంటే బుద్ధిమాంద్యత కాని ఏ మానసిక రుగ్మత అయినా" అని రెండిటినీ వేరు చేసింది. RPwD చట్టం 2016 లోనూ ఇవి రెండు వేర్వేరు వైకల్యాలు.
- ఆటిజంతో తేడా (ఆటిజంలో అసమాన అభివృద్ధి, ID లో అన్ని రంగాల్లో సమాన ఆలస్యం) "ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్" అధ్యాయంలో చూశాం.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
మానసిక రోగం మరియు బుద్ధి మాంద్యత అనేవి
- (1)రెండు ఒక్కటే
- (2)రెండు వేర్వేరు
- (3)బహుళ వైకల్యం
- (4)స్వతంత్ర వైకల్యం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) రెండు వేర్వేరు
మానసిక రోగం (Mental Illness), బుద్ధిమాంద్యత (Intellectual Disability) ఒకటేనా, వేరా అని అడుగుతున్నారు. చాలామంది ఈ రెండింటినీ కలిపి "పిచ్చి" అనుకుంటారు, అది తప్పు.
బుద్ధిమాంద్యత అనేది అభివృద్ధి దశలో (18 ఏళ్లలోపు) మొదలయ్యే స్థితి; ప్రజ్ఞ (IQ) సగటు కంటే తక్కువగా ఉంటుంది, అనుకూల ప్రవర్తనలో లోపం ఉంటుంది. ఇది జబ్బు కాదు, మందులతో నయం కాదు; శిక్షణతో సామర్థ్యాలు పెంచవచ్చు. మానసిక రోగం (Schizophrenia, Depression వంటివి) ఏ వయసులోనైనా రావచ్చు; ఆలోచన, భావోద్వేగం, ప్రవర్తనలో మార్పులు వస్తాయి; ప్రజ్ఞ సాధారణంగానే ఉండవచ్చు; చికిత్సతో తగ్గవచ్చు.
కాబట్టి ఈ రెండూ వేర్వేరు స్థితులు. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) రెండు వేర్వేరు. RPwD Act 2016 కూడా వీటిని రెండు వేర్వేరు వైకల్యాలుగా చూపింది.
ఆప్షన్ (1) రెండూ ఒకటే అనే అపోహ. ఆప్షన్ (3) బహుళ వైకల్యం అంటే ఒకే వ్యక్తిలో రెండు వైకల్యాలు ఉండటం; ప్రశ్న ఆ విషయం అడగడం లేదు. ఆప్షన్ (4) ఈ రెండింటి మధ్య తేడాను చెప్పదు.
గుర్తుంచుకోండి: బుద్ధిమాంద్యత = ప్రజ్ఞ తక్కువ; మానసిక రోగం = ఆలోచన, భావోద్వేగంలో మార్పు.
మానసిక రుగ్మత మరియు బుద్ధిమాంద్యత అనేవి
- (1)రెండూ వేర్వేరు
- (2)రెండూ ఒక్కటే
- (3)బహుళ వైకల్యం
- (4)స్వతంత్ర వైకల్యం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) రెండూ వేర్వేరు
మానసిక రుగ్మత (Mental Illness), బుద్ధిమాంద్యత (Intellectual Disability) ఒకటేనా, వేర్వేరా అని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
బుద్ధిమాంద్యత అభివృద్ధి దశలో, అంటే 18 ఏళ్ల లోపు మొదలవుతుంది. ఇందులో మేధో సామర్థ్యం, అనుకూల ప్రవర్తన రెండూ సగటు కన్నా తక్కువగా ఉంటాయి. ఇది జీవితాంతం ఉండే స్థితి, మందులతో పోదు. మానసిక రుగ్మత ఏ వయస్సులోనైనా రావచ్చు. ఇది ఆలోచన, మనోభావాలు, ప్రవర్తనలో వచ్చే సమస్య. ఉదాహరణ: డిప్రెషన్, స్కిజోఫ్రీనియా. చికిత్సతో తగ్గే అవకాశం ఉంది, మేధస్సు సాధారణంగానే ఉండవచ్చు. RPwD చట్టం 2016 కూడా వీటిని రెండు వేర్వేరు వైకల్యాలుగా చూపింది. కాబట్టి సమాధానం ఆప్షన్ (1).
రెండూ వేర్వేరు కాబట్టి (2) సరికాదు. ఈ రెండూ ఒకే వ్యక్తిలో ఉండటం తప్పనిసరి కాదు, అందుకే వాటిని కలిపి బహుళ వైకల్యం అనలేం, కాబట్టి (3) సరికాదు. "స్వతంత్ర వైకల్యం" అనేది వీటి మధ్య తేడాను చెప్పే పదం కాదు, కాబట్టి (4) సరికాదు.
గుర్తుంచుకోండి: బుద్ధిమాంద్యత = తెలివి తక్కువ, 18 ఏళ్ల లోపు; మానసిక రుగ్మత = ఆలోచన, భావోద్వేగ సమస్య, ఏ వయస్సులోనైనా.
పరీక్ష కోణం: పాత పదం బుద్ధిమాంద్యత → నేటి పదం ఇంటలెక్చువల్ డిసెబిలిటీ. AAMR → AAIDD (2007). ID బాల్యంలో మొదలై జీవితాంతం ఉంటుంది. ID, మానసిక వ్యాధి రెండూ వేర్వేరు. సాధారణ IQ 90-110. "మంగోలిజం" పదాన్ని WHO 1965లో వదిలేసింది.
మెమొరీ కోడ్: "ఇ-ఇం-మో" - తీవ్రత ఎక్కువ నుంచి తక్కువకు పాత పదాలు: ఇడియట్ (అత్యంత తీవ్రం) → ఇంబెసైల్ (మధ్యస్థం) → మోరాన్ (తేలికపాటి). పేరు మార్పు "07 - AAIDD".