ఇతర పిల్లల్లాగే ఆటిజం పిల్లలు కూడా పెద్దయ్యాక జీవనోపాధి సంపాదించాలి. వృత్తి శిక్షణ ఆ నైపుణ్యం ఇస్తుంది.
ఉపాధి ఎందుకు ముఖ్యం?
- ఉద్యోగానికి దారితీసే శిక్షణ యువకుడికి ఆత్మగౌరవం, ఆత్మవిశ్వాసం, గౌరవం, సాధించిన భావన ఇస్తుంది.
- ఉత్పాదక కార్మికుడిగా సమాజానికి తోడ్పడే అవకాశం స్వతంత్రతను పెంచుతుంది, సానుకూల స్వీయ అవగాహన, స్వీయ గుర్తింపు ఇస్తుంది.
- ఉపాధి వల్ల సంజ్ఞానాత్మక పనితీరు మెరుగుపడుతుంది, ఆందోళన, కుంగుబాటు తగ్గుతాయి, తోటి వారితో సంబంధాలు పెరుగుతాయి.
- అయినా పరిస్థితి ఆశాజనకంగా లేదు: ఇటీవల ASD వ్యక్తుల్లో 25% మంది మాత్రమే ఉద్యోగంలో ఉన్నారని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. అధిక పనితీరు ఆటిజం ఉన్న 169 మంది పెద్దలపై చేసిన అధ్యయనంలో దాదాపు సగం (49%) మంది మాత్రమే జీతం ఉన్న ఉద్యోగంలో ఉన్నారు; 36% మంది సామాజిక భద్రత ప్రయోజనాలపై ఆధారపడ్డారు.
వృత్తి శిక్షణ ఎప్పుడు, ఎలా?
- వృత్తి శిక్షణ మొదలుపెట్టడానికి కౌమారదశ (యుక్తవయస్సు) ప్రధాన సమయం - ఆదర్శంగా సుమారు 14 సంవత్సరాల వయసులో. అయినా వృత్తి సన్నద్ధత జీవితంలో చాలా ముందుగానే మొదలవుతుంది; త్వరగా మొదలుపెట్టడమే విజయానికి కీలకం.
- ఏ శిక్షణ ఇవ్వాలనేది పిల్లవాడి పనితీరు స్థాయి, బలాలు, ఆసక్తుల మీద ఆధారపడుతుంది.
- చాలా మంది ఆటిజం పిల్లలు పునరావృత పని ఇష్టపడతారు. జోడింపు (అసెంబ్లింగ్) పనులు, సమాచార సాంకేతిక (IT) రంగం, తయారీ (మాన్యుఫాక్చరింగ్) రంగం ఉద్యోగాల్లో బాగా రాణిస్తారు. అయినా సరిపోయే పని కోసం అనేక వృత్తులను పరిశీలించాలి.
- ఆటిజం పిల్లల కోసం ఫైలింగ్, డేటా ఎంట్రీ, ప్యాకేజింగ్ వంటి కోర్సులు ఉన్నాయి.
- వృత్తి శిక్షణలో స్వతంత్ర జీవన నైపుణ్యాలు, వృత్తి ఉద్యోగ శిక్షణ, స్వయం సంరక్షణ ఉంటాయి. ఎంత తీవ్రంగా ప్రభావితమైనా, సరైన శిక్షణతో ప్రతి ఒక్కరూ ఏదో ఒక పని చేయగలరు.
వృత్తి శిక్షణ మూడు దశలు
| దశ | ముఖ్య నైపుణ్యాలు |
|---|---|
| ప్రాథమిక పాఠశాల సంవత్సరాలు (పూర్వ వృత్తి సన్నద్ధత) | దృశ్య బలాన్ని వాడే పనులు: జతపరచడం, వర్గీకరించడం, వర్గీకరణ తప్పులు సరిదిద్దడం, జిగ్లతో (బొమ్మలు, చిత్రాలు, పదాల సూచనలు) జతపరచడం, సరళ అక్షర క్రమం, కాగితాలు సేకరించడం, బల్లలు శుభ్రం చేయడం, చిరుతిండి వడ్డించడం, సొంత చిరుతిండి తెచ్చుకోవడం, సందేశాలు అందించడం, ప్యాకింగ్, జోడింపు, చిన్న కొనుగోళ్లు |
| మాధ్యమిక పాఠశాల సంవత్సరాలు | పని అలవాట్లు: పని మీద దృష్టి, నియమాల పాటింపు, నేర్చుకున్న పనిని నిలకడగా చేయడం; క్రమబద్ధ టైపింగ్, కాగితాలు క్రమంలో పేర్చడం (కొలేటింగ్), క్లిష్ట అక్షర క్రమం, కొలతలు, మనుగడ గుర్తులు, డబ్బు లెక్కలు, వెండింగ్ యంత్రాల వాడకం; తరగతిలో, సమాజ ఆధారిత చోట్ల |
| ఉన్నత పాఠశాల సంవత్సరాలు | స్వీయ రక్షణ, భద్రతా నైపుణ్యాలు, పర్యవేక్షణ లేకుండా పని, స్వతంత్రంగా తిరగడం; తరగతి బోధన + వేర్వేరు పని ప్రదేశాల్లో శిక్షణ |
అన్ని దశల్లో దృష్టి పెట్టాల్సిన సామాజిక అంశాలు:
- తెలిసిన, తెలియని వ్యక్తులతో పరస్పర చర్య మొదలుపెట్టడం, స్పందించడం
- నిషేధాలు అర్థం చేసుకోవడం; రాయని నియమాలు అర్థం చేసుకుని పాటించడం
- సానుకూల సామాజిక అనుభవాల్లో పాల్గొనడం
- తగిన పరిశుభ్రత పాటించడం, చక్కగా తయారవడం
- అతి ఉద్దీపనకు వచ్చే ఆందోళన, ఇతర స్పందనలను గుర్తించి నియంత్రించుకోవడం

పూర్వ వృత్తి శిక్షణలో జాగ్రత్తలు
- రోజువారీ శిక్షణలో పిల్లలకు విశ్రాంతి ఇవ్వాలి. పనులు అప్పగించేటప్పుడు దగ్గరగా ఉండి సూచనలు ఇవ్వాలి.
- ఆందోళన, నిరాశ లేకుండా స్వతంత్రంగా పని చేసేలా శిక్షణ ఇవ్వాలి. అప్పగించిన పనులను ఫిర్యాదు చేయకుండా, వాదించకుండా పూర్తి చేసేలా నేర్పాలి. అనేక దశలు ఉన్న సూచనలను పాటించేలా నేర్పాలి.
- పనిలో తాత్కాలిక అంతరాయాలు వచ్చినా ఇబ్బంది పడకుండా ఉండేలా నేర్పాలి; సలహాలు, దిద్దుబాట్లను అంగీకరించేలా నేర్పాలి.
- గడియారాలు, ఫోన్లు సమయానికి వాడేలా నేర్పాలి; పిల్లలకు సామాజిక సమాచారం అందేలా చేయాలి; తమ వస్తువులను తామే శుభ్రం చేసుకునేలా శిక్షణ ఇవ్వాలి.
బడి ఆధారిత ఉపాధి శిక్షణ: 9 అడుగులు
| క్రమం | అడుగు | ముఖ్య విషయం |
|---|---|---|
| 1 | ఇతర కార్యక్రమాలు గమనించడం, ఇతర సంస్థలతో సహకారం | దగ్గరలోని మంచి తరగతులను చూడటం; పరివర్తన సమన్వయకర్త; అనుభవాలు పంచుకునే బృందాలు (కమ్యూనిటీస్ ఆఫ్ ప్రాక్టీస్); విజయవంతమైన కార్యక్రమాలు: కాపీ కేంద్రాలు, తపాలా పంపిణీ, రీసైక్లింగ్ |
| 2 | కార్యక్రమాన్ని రాష్ట్ర విద్యా ప్రమాణాలతో జతచేయడం | అందుబాటులోని సౌకర్యాలను బట్టి హేతుబద్ధంగా; ఉదా: సాంకేతిక పాఠం చదివి సమస్య పరిష్కరించే భాషా ప్రమాణం |
| 3 | ప్రణాళికలో విద్యార్థులను అర్థవంతంగా భాగస్వాములను చేయడం | విద్యార్థి ఆసక్తులు, ఇష్టాలు; స్వీయ నిర్ణయాధికారం; విద్యార్థి "ఒప్పుకోలు" (బై-ఇన్) పెరిగి ప్రేరణ పెరుగుతుంది; ఉదా: హోటల్ కార్యక్రమంలో ఇష్టమైన వంటకాలతో మెనూ, ధరలు, అలంకరణ |
| 4 | కార్యక్రమాన్ని వాస్తవ ప్రపంచ అనుభవాలతో కలపడం | సమాజంలోని మద్దతు ఉన్న, సమైక్య ఉపాధికి బదిలీ అయ్యే నైపుణ్యాలు; డబ్బు నిర్వహణ, వృత్తి సమాచారం (కస్టమర్లను పలకరించడం, ఆర్డర్లు తీసుకోవడం), పరిశుభ్రత; రాయడం (ఆర్డర్లు, రసీదులు, మెనూలు), చదవడం, గణితం (బిల్లు మొత్తం, చిల్లర) |
| 5 | వాస్తవ ప్రక్రియలను పోలిన శిక్షణ సామగ్రి, పూర్వ వృత్తి పనులు | శిక్షణ చోటును నిజమైన ఉద్యోగ స్థలంలా చూడటం; ఉద్యోగి కరదీపికలు; దృశ్య మద్దతులు; ఆహార భద్రతా పరీక్ష; లామినేట్ చేసిన తనిఖీ జాబితాలతో స్వీయ ప్రాంప్టింగ్ |
| 6 | పరిశోధన ఆధారిత శిక్షణ పద్ధతులు వాడటం | శాస్త్రీయంగా నిరూపితమైన పద్ధతులను వృత్తి నైపుణ్యాలకు క్రియాత్మకంగా వాడటం |
| 7 | కార్యక్రమాన్ని బడి సమాజంలో కలపడం | ప్రత్యేక తరగతి బయటి సిబ్బందితో మాట్లాడటం వల్ల భాష విస్తరిస్తుంది; కనిపించే సేవ సహజ బలవర్ధకాలు ఇస్తుంది; బడి అంతటి గుర్తింపు ఆత్మగౌరవం పెంచుతుంది |
| 8 | నిజమైన "వాస్తవ ప్రపంచ" బలవర్ధకం | సామాజిక పొగడ్త వంటి సహజ బలవర్ధకాలు; యాజమాన్య భావన; జీతం, మూల్యాంకన వ్యవస్థలు; "పే చెక్" వ్యవస్థ, తరగతి దుకాణం |
| 9 | వృత్తి మూల్యాంకన తనిఖీ జాబితా | విద్యార్థి బలాలు, పరిమితులు నమోదు చేయడం |
- స్వీయ నిర్ణయాధికారం పెరిగితే చుట్టూ ఉన్న సమాజంతో అనుబంధం (సామాజిక మూలధనం), ఎక్కువ ఎంపిక, నియంత్రణ, మెరుగైన ఆరోగ్యం, ఆర్థిక విజయం వస్తాయి.
వృత్తి మూల్యాంకన తనిఖీ జాబితా
ఆటిజం వ్యక్తి కోసం వృత్తి మూల్యాంకన జాబితాలో ప్రతి నైపుణ్యాన్ని "చేయగలడు", "సహాయంతో చేయగలడు" అని గుర్తించి, వ్యాఖ్యలు రాస్తారు. రంగాలు:
| రంగం | చూసే నైపుణ్యాలు |
|---|---|
| సమాచార ప్రసారం | మాట అర్థం చేసుకోవడం, కావాల్సినవి అడగడం, నిరాకరించడం, సంభాషణ, చొరవ, బొమ్మలు/సైగలు వాడటం, పదాలు గుర్తించడం, వాక్యాలు అర్థం చేసుకోవడం |
| సామాజిక నైపుణ్యాలు | పరస్పర చర్య మొదలుపెట్టడం, స్పందించడం, పంచుకోవడం, అవసరమైనప్పుడు ఆగడం, వంతు తీసుకోవడం, తోటివారిని అనుకరించడం |
| పని ప్రవర్తనలు | కచ్చితంగా, తగిన వేగంతో పని; నియమాల పాటింపు; పని మీద ఉండటం; వస్తువులు క్రమంగా ఉంచడం; పని పూర్తి చేయడం; పునరావృత పనులు, బహుళ దశల పనులు; సులభ సమస్యల పరిష్కారం; 2-3 దశల క్రమాలు గుర్తుంచుకోవడం |
| చలనం | పనికి బలం, స్థూల చలనం, సూక్ష్మ చలనం, దృశ్య-చలన సామర్థ్యం |
| క్రియాత్మక విద్య | చదవడం, సమయం చెప్పడం, లెక్కించడం |
- సమస్య పరిష్కార నైపుణ్యాలు: ఏదైనా వస్తువు లేనప్పుడు, పని మరీ కష్టమైనప్పుడు, దినచర్య మారినప్పుడు, ఇష్టమైన వ్యక్తి లేనప్పుడు, ఏం చేయాలో తెలియనప్పుడు, తప్పు చేసినప్పుడు, ఏదైనా సరిగా పనిచేయనప్పుడు, సరిదిద్దినప్పుడు విద్యార్థి ఏం చేస్తాడో చూస్తారు.
- ప్రేరణ: ఎవరితోనైనా కలిసి చేయడం, ఇష్టమైనది చేయడం, ప్రత్యేక ఆసక్తి ఉన్నది చేయడం, బలాలను వాడేది చేయడం, తర్వాత ఏదైనా పొందడానికి చేయడం.
- పనుల్లో పనితీరు (బాగా / ఫర్వాలేదు / బలహీనం): జోడింపు, వస్తువులు తరలించడం, పునరావృత శుభ్రత, క్రమ శుభ్రత, వంట, కాగితాలు పేర్చడం, టైపింగ్, ఫైలింగ్, కంప్యూటర్ పని, కాలిక్యులేటర్.
- పని ప్రవర్తన తనిఖీ జాబితా లో ప్రతి ప్రవర్తనకు కోడ్: నేర్చుకున్న నైపుణ్యం, ఎదుగుతున్న నైపుణ్యం, ప్రదర్శించలేదు. రంగాలు: సమాచార ప్రసారం, సామాజిక నైపుణ్యాలు, సామాజికంగా తగిన ప్రవర్తన, పని వేగం-ఉత్పత్తి, కచ్చితత్వం-నాణ్యత.
ఉపాధి అవకాశాలు: రంగాలు
ఆటిజం ఉన్నవారికి ఉపాధి అవకాశాలను రెండు రంగాలుగా చూస్తారు. సాహిత్యంలో ఆశ్రిత (షెల్టర్డ్) ఉపాధి, మద్దతు ఉన్న (సపోర్టెడ్) ఉపాధి, పోటీ (కాంపిటీటివ్) ఉపాధి అనే ఉపాధి ఎంపికలు కూడా చెబుతారు.
| క్రమం | అసంఘటిత రంగం | సంఘటిత రంగం |
|---|---|---|
| 1 | స్వయం ఉపాధి | ఓపెన్ (బహిరంగ) ఉపాధి |
| 2 | ఇంటి వద్ద చేసే పనులు | ప్రత్యేక ఉపాధి |
| 3 | సమాజ ఆధారిత పునరావాసం (CBR) | ఆశ్రిత కార్యశాల (షెల్టర్డ్ వర్క్షాప్) |
| 4 | - | తాత్కాలిక ఉపాధి |
| 5 | - | ఉద్యోగ శిక్షణ కేంద్రం |
అసంఘటిత రంగం:
- స్వయం ఉపాధి: పథకాలు, ఆర్థిక సహాయం, శిక్షణ సౌకర్యం, సంస్థాగత నెట్వర్క్, మార్కెట్ సమాచారం, వ్యాపార నైపుణ్యం, నిపుణుల సహాయం అవసరం. కుటుంబం, సమాజం నుంచి మద్దతు కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. బ్యాంకు రుణం, సబ్సిడీ, తక్కువ వడ్డీ, ప్రభుత్వ ఆర్థిక సహాయం అందించాలి.
- ఇంటి వద్ద పనులు: ముఖ్యంగా గ్రామాల్లో, మహిళల విషయంలో సామాజిక కట్టుబాట్ల వల్ల బయటికి వెళ్ళి పని చేయలేని వారికి ఉపయోగం. ముడి పదార్థాలు, పూర్తి ఉత్పత్తుల రవాణా, శిక్షణ, అమ్మకాల వ్యవస్థ, పర్యవేక్షకుల సందర్శన, కుటుంబ-సమాజ మద్దతు, పనికి తగిన వేతనం ఉండాలి.
- సమాజ ఆధారిత పునరావాసం (CBR): తక్కువ ఖర్చుతో, వ్యక్తి అవసరాలకు తగినట్లు సమాజంలోనే పునరావాసం. విద్య, ఆరోగ్యం, సాధికారత, ఉపాధిని సమాజంలో కలిపి అందిస్తుంది.
సంఘటిత రంగం:
- ఓపెన్ ఉపాధి: కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రూపొందించినది. సంస్థలు, కార్పొరేషన్లు, కంపెనీలు, కర్మాగారాలు, బడులు, కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, పరిశోధనా సంస్థల్లో ఉద్యోగాలు. వికలాంగుల చట్టం 1995 ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో 3% రిజర్వేషన్ కల్పించింది (ఇప్పుడు RPwD చట్టం 2016 లో ఇది 4%). ట్రేడ్ యూనియన్లు, యజమానుల సంఘాలు, సేవా క్లబ్బులు కలిసి ఉపాధి అవకాశాలు కల్పిస్తాయి.
- ప్రత్యేక ఉపాధి: సాధారణ ఉద్యోగాలకు బదులుగా ఏర్పాటు చేసిన కేంద్రాల్లో (ఆశ్రిత పని కేంద్రాలు, ఉద్యోగ శిక్షణ కేంద్రాలు వంటివి) ప్రత్యేకంగా ఉపాధి ఇస్తారు. ఈ విధానంలో వృత్తి శిక్షణ కేంద్రాలు నిర్మాణాత్మకంగా, సంప్రదాయ పద్ధతిలో శిక్షణ ఇస్తాయి.
- ఆశ్రిత కార్యశాల (షెల్టర్డ్ వర్క్షాప్): సాధారణ ఉత్పాదక ఉపాధి వైపు పురోగమించేందుకు, నియంత్రిత పని వాతావరణం, వ్యక్తిగత వృత్తి లక్ష్యాలతో పని ఆధారిత పునరావాస సౌకర్యం. పని అనుభవం ఇచ్చి సమాజంలో ఉద్యోగం పొందడానికి సిద్ధం చేస్తుంది.

జీవనోపాధి ప్రణాళిక, ఉద్యోగంలో సమస్యలు
- ఉద్యోగ ప్రణాళిక తయారుచేసేటప్పుడు ASD పిల్లల రోజువారీ జీవన నైపుణ్యాలను అంచనా వేయాలి. దాని ఆధారంగా ప్రణాళికను దశలవారీగా నిర్మించాలి. శిక్షకుడు ఆహ్లాదకర వాతావరణం కల్పించి, ప్రతి పనిలో ప్రోత్సాహం ఇవ్వాలి; విసుగు చెందకుండా నైపుణ్యాలు అభివృద్ధి చేయాలి.
- భాషాపరమైన రిమైండర్లు (గుర్తుచేసే సూచనలు) ఉపాధి శిక్షణలో బాగా ఉపయోగపడతాయి. సాంకేతిక సాధనాలు, మాస్ మీడియా వాడాలి. షెడ్యూల్ ప్రకారం చిత్రాలు, గుర్తులు ఇవ్వాలి. సహోద్యోగుల సహాయం తప్పనిసరి.
- దినచర్యలు, ఊహించగలిగే షెడ్యూల్ ముఖ్యం. షెడ్యూల్ను మళ్ళీ మళ్ళీ తనిఖీ చేయాలి.
- కొత్త ఉద్యోగానికి సిద్ధం కావడం: బలమైన దృశ్య-శ్రవణ నైపుణ్యాలు, ఉదాహరణలు, ప్రదర్శనలు, గుర్తులు, భౌతిక సూచనలతో శిక్షణ. ఇంటర్వ్యూ కోసం సామాజిక నైపుణ్యాలు నేర్పాలి. ప్రాజెక్టు నిర్వహణ, పదోన్నతి, ఆఫీసు సమావేశాలు, ఇతరుల ఆలోచనలు అర్థం చేసుకోవడం వంటి సవాళ్లకు సహోద్యోగి గురువు లేదా అనువాదకుడిగా సహాయపడాలి.
- సాధ్యమైన జీవనోపాధి ఎంపికలు: సమాచార నిర్వహణ, గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్, కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్, నాణ్యత నియంత్రణ, ఇన్వెంటరీ (నిల్వ) నియంత్రణ, మెయిల్ సేవలు, బుక్ కీపింగ్, బ్యాంకింగ్, అకౌంటింగ్, లీగల్ రీసెర్చ్, ప్రయోగశాల పని, డ్రాఫ్టింగ్ వంటి సాంకేతిక పని, గ్రంథాలయ సేవలు, డిజైన్, డేటా నిర్వహణ.
పరీక్ష కోణం: వృత్తి శిక్షణ ఆదర్శ వయసు సుమారు 14 ఏళ్లు (కౌమారదశ). మూడు దశలు: ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, ఉన్నత పాఠశాల. బడి ఆధారిత ఉపాధి శిక్షణకు 9 అడుగులు. ASD పెద్దల్లో 25% మాత్రమే ఉద్యోగంలో; 169 మంది అధ్యయనం: 49% జీతం ఉన్న ఉద్యోగం, 36% సామాజిక భద్రత. అసంఘటిత రంగం 3, సంఘటిత రంగం 5 రకాలు. వికలాంగుల చట్టం 1995: 3% రిజర్వేషన్.
మెమొరీ కోడ్: "14 లో మొదలు, 3 మెట్లు, 9 అడుగులు" - 14 ఏళ్లకు శిక్షణ, 3 దశలు, బడి ఉపాధి శిక్షణకు 9 అడుగులు. ఉపాధి గణాంకాలు "25 - 169 - 49 - 36". అసంఘటిత "స్వ-ఇం-స" (స్వయం, ఇంటి వద్ద, సమాజ ఆధారిత).