AP DSC స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ పేపర్లుEnglish Medium

అంశం 8 / 11 · బౌద్ధిక వైకల్యం: క్రియాత్మక విద్య, IEP, వృత్తి శిక్షణ

అననుకూల ప్రవర్తనకు జోక్యం

అననుకూల ప్రవర్తన (మాల్‌అడాప్టివ్ బిహేవియర్) అంటే వ్యక్తి నేర్చుకోవడానికి, ఇతరులతో కలిసి ఉండటానికి అడ్డుపడే, సమాజం అంగీకరించని ప్రవర్తన. ID పిల్లల IEP తయారీలో అనుకూల ప్రవర్తనతో పాటు అననుకూల ప్రవర్తనను కూడా మదింపు చేస్తారు.

ID లో కనిపించే సమస్యాత్మక ప్రవర్తనల రకాలు

రకంఉదాహరణ
హింసాత్మక, విధ్వంసక ప్రవర్తనకొట్టడం, వస్తువులు పగలగొట్టడం
మొండి కోపం (టెంపర్ టాంట్రమ్స్)నేలపై పడి ఏడవడం, అరవడం
ఇతరులతో దురుసుగా ప్రవర్తించడంఇతరులను తోసేయడం, తిట్టడం
స్వీయ హాని ప్రవర్తనతల గోడకేసి కొట్టుకోవడం, తనను తాను కొరుక్కోవడం
పునరావృత ప్రవర్తన (స్వీయ ఉద్దీపన)ఊగడం, చేతులు ఆడించడం - ఇంద్రియ ఆనందం కోసం
వింత ప్రవర్తనసందర్భానికి సంబంధం లేని నవ్వు, వింత అలవాట్లు
అతి చురుకుదనంఒక చోట కూర్చోలేకపోవడం
ధిక్కార ప్రవర్తనఆదేశాలు పాటించకపోవడం
సమాజ వ్యతిరేక ప్రవర్తనదొంగతనం, అబద్ధాలు
భయాలుకొన్ని వస్తువులు, చోట్లు, మనుషులంటే అతి భయం

నైపుణ్య లోప ప్రవర్తన (స్కిల్ డెఫిసిట్ బిహేవియర్): కొన్ని సమస్యాత్మక ప్రవర్తనలు పిల్లవాడికి సరైన నైపుణ్యం తెలియకపోవడం వల్లే వస్తాయి. ఉదా: స్నేహితుడి కొత్త రంగుల పుస్తకం చూడాలనిపించి "చూపిస్తావా?" అని అడగడం తెలియక లాగేసుకోవడం. దీనికి పరిష్కారం శిక్ష కాదు; అడగడం, ఎదురుచూడటం వంటి నైపుణ్యాన్ని నేర్పడమే.

ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు

ప్రీవియస్ పేపర్స్ · 12 ఆగస్టు 2026 · పేపర్ 2B ·ప్రశ్న 124

ఒక పిల్లవాడు తన స్నేహితుడు/రాలు దగ్గర వున్న కొత్తరంగుల పుస్తకాన్ని చూడాలని లాగేసుకోవడం

  1. (1)నైపుణ్యతాలోప ప్రవర్తన
  2. (2)స్వీయ ఉద్దీపన ప్రవర్తన
  3. (3)నైపుణ్యత ప్రవర్తన
  4. (4)తమను తామే గాయపరచడం
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) నైపుణ్యతాలోప ప్రవర్తన

స్నేహితుడి కొత్త రంగుల పుస్తకం చూడాలనిపించి పిల్లవాడు దాన్ని లాగేసుకుంటే ఆ ప్రవర్తనను ఏమంటారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

కొన్ని సమస్యాత్మక ప్రవర్తనలు పిల్లవాడికి సరైన నైపుణ్యం తెలియకపోవడం వల్ల వస్తాయి. దీన్ని నైపుణ్య లోప ప్రవర్తన (Skill Deficit Behaviour) అంటారు. ఇక్కడ పిల్లవాడికి పుస్తకం చూడాలనే కోరిక ఉంది. కానీ 'నాకు చూపిస్తావా?' అని అడిగే సామాజిక నైపుణ్యం లేదు. అందుకే లాగేసుకున్నాడు.

కాబట్టి సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (1) నైపుణ్యతాలోప ప్రవర్తన. దీనికి పరిష్కారం శిక్ష కాదు; అడగడం, ఎదురుచూడడం వంటి నైపుణ్యాన్ని నేర్పడమే.

స్వీయ ఉద్దీపన (2) అంటే ఊగడం, చేతులు ఆడించడం వంటి ఇంద్రియ ఆనందం కోసం చేసే పునరావృత కదలికలు. నైపుణ్యత ప్రవర్తన (3) అంటే సరైన, నేర్చుకున్న ప్రవర్తన; లాగేసుకోవడం అది కాదు. తనను తాను గాయపరచుకోవడం (4) అంటే తల కొట్టుకోవడం, కొరుక్కోవడం; ఇక్కడ అలాంటిది లేదు.

గుర్తుంచుకోండి: కోరిక ఉంది కానీ అడగడం రాదు → నైపుణ్య లోపం.

ప్రవర్తన క్రియాత్మక మదింపు (ఫంక్షనల్ అసెస్‌మెంట్)

క్రియాత్మక మదింపులో 3 పద్ధతులు:

పద్ధతిఏం చేస్తారుఉద్దేశం
ప్రత్యక్ష పరిశీలనసహజ పరిసరాల్లో పిల్లవాడిని గమనించి, ప్రవర్తనకు ముందు, తర్వాత జరిగినవి నమోదు చేయడంకారణం గురించి ఊహ (పరికల్పన) ఏర్పరచడం
సమాచారదాత పద్ధతి (పరోక్ష)పిల్లవాడు, తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, సిబ్బందితో ఇంటర్వ్యూలు, ప్రశ్నావళులుకారణం గురించి ఊహ ఏర్పరచడం
క్రియాత్మక విశ్లేషణప్రవర్తనకు ముందు/తర్వాత జరిగే వాటిని ఉద్దేశపూర్వకంగా మార్చి పరీక్షించడంఊహను పరీక్షించడం; ప్రవర్తన ఎప్పుడు వస్తుందో నిజంగా ఊహించగల ఏకైక పద్ధతి

ప్రవర్తనను పెంచే పద్ధతులు

కోరుకున్న ప్రవర్తనను పెంచడానికి ID బోధనలో వాడే పద్ధతులు (నిర్వచనాలు ఆటిజం జోక్యం అధ్యాయంలో ఉన్నాయి):

పద్ధతిID లో వాడకం
సానుకూల బలవర్ధకంమంచి ప్రవర్తన చేసిన వెంటనే తినేవి, వస్తువులు, పొగడ్త ఇవ్వడం
ప్రాంప్టింగ్, ఫేడింగ్సహాయం ఇచ్చి నేర్పి, క్రమంగా తగ్గించడం
షేపింగ్లక్ష్య ప్రవర్తనకు దగ్గరయ్యే ప్రతి ప్రయత్నాన్నీ బలపరచడం
చెయినింగ్కార్య విశ్లేషణ సోపానాలను కలపడం
మోడలింగ్చేసి చూపి అనుకరింపజేయడం
టోకెన్ వ్యవస్థటోకెన్లు సంపాదించి తర్వాత ఇష్టమైన వస్తువుతో మార్చుకోవడం

ప్రవర్తనను తగ్గించే పద్ధతులు

పద్ధతిఎలా పనిచేస్తుంది
విలోపనం (ఎక్స్‌టింక్షన్)ఇంతకుముందు ప్రవర్తనను బలపరుస్తున్న పరిణామాన్ని (ఉదా: శ్రద్ధ) ఆపేయడం; ఉదా: శ్రద్ధ కోసం చేసే అల్లరిని పట్టించుకోకపోవడం
భేదాత్మక బలవర్ధకంఅనుచిత ప్రవర్తన చేయనప్పుడు (DRO) లేదా దానితో కలిసి చేయలేని సరైన ప్రవర్తన చేసినప్పుడు (DRI) బలవర్ధకం ఇవ్వడం
టైమ్ అవుట్కొంతసేపు బలవర్ధకాలు దొరకని చోట వేరుగా ఉంచడం
రెస్పాన్స్ కాస్ట్అనుచిత ప్రవర్తనకు సంపాదించిన టోకెన్లు / ప్రయోజనం కొంత కోల్పోవడం
ఓవర్ కరెక్షన్చేసిన నష్టాన్ని సరిచేయడమే కాకుండా ఇంకా మెరుగ్గా చేయించడం (ఉదా: నేలపై నీళ్లు పోస్తే మొత్తం నేల తుడిపించడం); సరైన ప్రవర్తనను పదే పదే అభ్యాసం చేయించడం
శిక్షఇతర పద్ధతులు పనిచేయనప్పుడు చివరి ప్రయత్నంగా మాత్రమే; శారీరక శిక్ష ఎప్పుడూ వాడకూడదు

పరీక్ష కోణం: లాగేసుకోవడం వంటి ప్రవర్తన నైపుణ్యం తెలియక వస్తే = నైపుణ్య లోప ప్రవర్తన; ఊగడం, చేతులు ఆడించడం = స్వీయ ఉద్దీపన. క్రియాత్మక మదింపు ప్రవర్తన "పని" (కారణం) వెతుకుతుంది; 3 పద్ధతులు - ప్రత్యక్ష పరిశీలన, సమాచారదాత, క్రియాత్మక విశ్లేషణ (ఊహను పరీక్షించేది ఇదొక్కటే). ABC = పూర్వ సంఘటన, ప్రవర్తన, పరిణామం. తగ్గించేటప్పుడు ప్రత్యామ్నాయ ప్రవర్తన పెంచాలి; శిక్ష చివరి ప్రయత్నం.

మెమొరీ కోడ్: ABC = "ము-చే-త" - ముందు ఏమైంది, ఏం చేశాడు, తర్వాత ఏమైంది. తగ్గించే పద్ధతులు "వి-భే-టై-రె-ఓ" - విలోపనం, భేదాత్మక బలవర్ధకం, టైమ్ అవుట్, రెస్పాన్స్ కాస్ట్, ఓవర్ కరెక్షన్.

అంశం 8 పూర్తయింది

మినీ ఎగ్జామ్: 5 ప్రశ్నలు

ఆప్షన్ ఎంచుకుని, చివర "సమాధానాలు చూపండి" నొక్కండి. స్కోర్, వివరణలు వెంటనే కనిపిస్తాయి.

ప్రశ్న 1 / 5

తల గోడకేసి కొట్టుకోవడం, తనను తాను కొరుక్కోవడం ఏ రకమైన సమస్యాత్మక ప్రవర్తన?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) స్వీయ హాని ప్రవర్తన

తనకు తానే హాని చేసుకునే ప్రవర్తనలు - తల కొట్టుకోవడం, కొరుక్కోవడం - స్వీయ హాని ప్రవర్తన కిందకు వస్తాయి.

అతి చురుకుదనం అంటే ఒక చోట కూర్చోలేకపోవడం; సమాజ వ్యతిరేక ప్రవర్తన దొంగతనం, అబద్ధాలు; భయాలు అంటే వస్తువులు, చోట్లపై అతి భయం.

ప్రశ్న 2 / 5

క్రియాత్మక మదింపులో ప్రవర్తనను దేని ఆధారంగా వర్గీకరించి జోక్యం ఎంచుకుంటారు?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) ప్రవర్తన పని (కారణం) ఆధారంగా

క్రియాత్మక మదింపులో ప్రవర్తనను దాని పని (కారణం) ఆధారంగా వర్గీకరించి, ఆ కారణానికి పనిచేసే జోక్యం ఎంచుకుంటారు. కారణాలను తక్షణ పరిసరాల్లో, గత అభ్యసన చరిత్రలో వెతుకుతారు.

రూపం మాత్రమే చూస్తే కొన్ని జోక్యాలు ప్రవర్తనను ఇంకా బలపరుస్తాయి. ఎత్తు, బరువు, పుట్టిన నెలకు సంబంధం లేదు.

ప్రశ్న 3 / 5

పిల్లవాడు, తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులతో ఇంటర్వ్యూలు, ప్రశ్నావళుల ద్వారా ప్రవర్తనకు ముందు, తర్వాత ఏం జరుగుతుందో తెలుసుకునే పద్ధతి ఏది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) సమాచారదాత (పరోక్ష) పద్ధతి

ఇంటర్వ్యూలు, ప్రశ్నావళులతో సమాచారం సేకరించడం సమాచారదాత (పరోక్ష) పద్ధతి. దీనితో ప్రవర్తన కారణం గురించి ఊహ ఏర్పరుస్తారు.

క్రియాత్మక విశ్లేషణ పరిస్థితులను మార్చి ఊహను పరీక్షిస్తుంది; ప్రత్యక్ష పరిశీలన సహజ పరిసరాల్లో గమనించడం; ఓవర్ కరెక్షన్ ప్రవర్తన తగ్గించే పద్ధతి.

ప్రశ్న 4 / 5

అనుచిత ప్రవర్తనకు సంపాదించిన టోకెన్లలో కొన్ని కోల్పోయేలా చేసే పద్ధతి ఏది?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) రెస్పాన్స్ కాస్ట్

అనుచిత ప్రవర్తన చేసినప్పుడు సంపాదించిన టోకెన్లు లేదా ప్రయోజనంలో కొంత కోల్పోయేలా చేయడం రెస్పాన్స్ కాస్ట్.

టైమ్ అవుట్ బలవర్ధకాలు దొరకని చోట కొంతసేపు ఉంచడం. షేపింగ్, మోడలింగ్ ప్రవర్తనను పెంచే పద్ధతులు.

ప్రశ్న 5 / 5

పిల్లవాడు నేలపై నీళ్లు పోస్తే, ఆ నీళ్లతో పాటు మొత్తం నేలను తుడిపించడం ఏ పద్ధతి?

సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) ఓవర్ కరెక్షన్

చేసిన నష్టాన్ని సరిచేయడమే కాకుండా ఇంకా మెరుగ్గా చేయించడం ఓవర్ కరెక్షన్. నీళ్లు పోసినందుకు మొత్తం నేల తుడిపించడం దీనికి ఉదాహరణ.

విలోపనం బలపరిచే పరిణామాన్ని ఆపడం; భేదాత్మక బలవర్ధకం సరైన ప్రవర్తనకు బలవర్ధకం; ప్రాంప్టింగ్ నేర్పడానికి సహాయం ఇవ్వడం.