ASD పిల్లల కోసం రకరకాల బోధనా పద్ధతులు ఉన్నాయి. ఉపాధ్యాయుడు ముందు సమస్య ఉన్న రంగాన్ని మదింపు చేసి, తర్వాత దానికి తగిన పద్ధతిని సరిగ్గా వాడాలి. విజయవంతమైన కార్యక్రమాలు నిర్మాణం, దృశ్య మద్దతులు, దినచర్యలతో పాటు ప్రేరణ వ్యూహాలు వాడతాయి; ఒకరికి ఒకరు లేదా చిన్న బృందంలో, అంతరాయాలు తక్కువగా, స్థిరత్వం, పునరావృతం, ఊహించగలిగే తీరుతో బోధిస్తాయి.
ఆటిజం పిల్లలకు బోధనా చిట్కాలు
- దృశ్యాలు (బొమ్మలు) వాడాలి; పొడవైన మాటల సూచనలు మానాలి.
- పిల్లవాడి ప్రత్యేక ప్రతిభను ప్రోత్సహించాలి; అతనికి పట్టుదలగా ఉన్న ఆసక్తులను బడి పనికి ప్రేరణగా వాడాలి.
- సంఖ్యా భావనలను మూర్త, దృశ్య పద్ధతులతో నేర్పాలి.
- రాయడం బదులు టైప్రైటర్ (కీబోర్డు) వాడనివ్వాలి.
- చెవులకు బాధ కలిగించే శబ్దాల నుంచి కాపాడాలి.
- పిల్లవాడిని కిటికీ దగ్గర కూర్చోబెట్టాలి; ఫ్లోరసెంట్ దీపాలు వాడకూడదు.
- నాడీ వ్యవస్థను శాంతపరచడానికి బరువు ఉన్న చొక్కాలు (వెయిటెడ్ వెస్ట్స్) వాడవచ్చు.
- పిల్లవాడు ఊయల ఊగుతున్నప్పుడు లేదా చాపలో చుట్టి ఉన్నప్పుడు అతనితో మాట్లాడవచ్చు.
- ఒకేసారి చూడమని, వినమని అడగకూడదు.
- స్పర్శ ద్వారా నేర్చుకునే సామగ్రి వాడాలి (ఉదా: ఇసుక కాగితం అక్షరాలు).
- ఫ్లాష్ కార్డుపై ముద్రించిన పదాలు, బొమ్మలు వాడాలి.
- నేర్పిన దాన్ని సాధారణీకరించాలి (వేర్వేరు చోట్ల, వేర్వేరు వ్యక్తులతో వాడేలా).
ప్రేరణ, బలవర్ధకం: టోకెన్ వ్యవస్థ
| బలవర్ధకం రకం | ఉదాహరణలు |
|---|---|
| సామాజిక కార్యకలాపం | విరామం తీసుకోవడం, ఆట ఆడటం, కంప్యూటర్ వాడటం, ఇష్టమైన వ్యక్తితో సమయం గడపడం |
| వస్తువు / తినుబండారం | ఆరోగ్యకరమైన చిరుతిండి లేదా పానీయం, చిన్న బొమ్మ, బుడగలు, ఆట కార్డులు, వీడియో గేమ్లు |
- టోకెన్ ఎకానమీ (టోకెన్ వ్యవస్థ): లక్ష్య ప్రవర్తన చేసినప్పుడల్లా విద్యార్థి టోకెన్లు సంపాదిస్తాడు. ముందే నిర్ణయించిన సంఖ్యలో టోకెన్లు సేకరించాక, వాటిని తనకు నచ్చిన వస్తువు లేదా కార్యకలాపంతో మార్చుకుంటాడు.
- టోకెన్ల ఉదాహరణలు: పాయింట్లు, ఆట డబ్బు, బంగారు నక్షత్రాలు, స్టిక్కర్లు, టికెట్లు, కూపన్లు, పోకర్ చిప్లు.
పాఠశాల విద్యా (అకడమిక్) వ్యూహాలు
చాలా మంది ASD విద్యార్థులకు ఏదో ఒక రకమైన విద్యా మార్పు (మాడిఫికేషన్) అవసరం. సామగ్రిని చూపే తీరు మార్చడం నుంచి, నేర్చుకున్నది పిల్లవాడు చూపే తీరు మార్చడం వరకు ఇవి ఉంటాయి.
| వ్యూహం | ఏం చేస్తారు |
|---|---|
| గ్రాఫిక్ ఆర్గనైజర్లు | అర్థ పటాలు (సెమాంటిక్ మ్యాప్స్), వెన్ చిత్రాలు, రూపురేఖలు (అవుట్లైన్స్), చార్టులతో ముఖ్య భావనలను దృశ్యంగా వ్యవస్థీకరించడం |
| చేతిరాత మార్పులు | సూక్ష్మ చలన ఇబ్బంది ఉన్నవారికి: మౌఖికంగా జవాబు, కీబోర్డుతో టైపింగ్, ఒప్పు/తప్పు రూపంలో జవాబు, టేప్ లేదా డిజిటల్ రూపంలో నమోదు, లేఖకుడి (స్క్రైబ్) సహాయం |
| ప్రైమింగ్ | రాబోయే కార్యకలాపానికి ముందే సిద్ధం చేయడం; ఉదా: రేపటి వర్క్షీట్ ముందే చూపడం, తర్వాతి గంట / రోజు పాఠం రూపురేఖ చెప్పడం; కార్యకలాపానికి దగ్గర సమయంలో, ఇంట్లో గానీ బడిలో గానీ చేయవచ్చు; మార్పు, తెలియనిదాని వల్ల వచ్చే ఒత్తిడి తగ్గుతుంది |
| అసైన్మెంట్, పరీక్ష మార్పులు | అదనపు సమయం, ముందస్తు అభ్యాసం, ప్రశ్నలు చదివి వినిపించడం, ప్రశ్నల సంఖ్య తగ్గించడం, నమూనా ఉదాహరణ, వ్యాసరూపం బదులు బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు, చేతిరాత బదులు కీబోర్డు |
సమాచార ప్రసార వ్యూహాలు
- ASD విద్యార్థుల సమాచార సామర్థ్యాలు చాలా భిన్నంగా ఉంటాయి: అసలు మాట్లాడని వారి నుంచి అద్భుతమైన పదజాలం ఉన్న వారి వరకు; చాలా తక్కువ అర్థం చేసుకునే వారి నుంచి క్లిష్ట సంభాషణలు అర్థం చేసుకునే వారి వరకు.
- మాట రాని / మాటకు ముందు దశలో ఉన్న విద్యార్థులకు సైగలు, మాట, లేదా ప్రత్యామ్నాయ-అనుబంధ సమాచార వ్యవస్థ (AAC) ద్వారా సమాచారం నేర్పాలి.
- AAC వ్యవస్థలు: సంజ్ఞా భాష, దృశ్య చిహ్న వ్యవస్థలు, కమ్యూనికేషన్ బోర్డులు, మాట్లాడే పరికరాలు (వాయిస్ అవుట్పుట్ డివైసెస్). ఏ చోటైనా తమ కోరికలు, అవసరాలు చెప్పడానికి ఇవి సహాయపడతాయి.
- AAC ను ముందుగానే మొదలుపెడితే బాగా పనిచేస్తుంది. అడగడం, సహాయం కోరడం, నిరాకరించడం, ఎంపిక చేసుకోవడం వంటి క్రియాత్మక సమాచార నైపుణ్యాలు నేర్పాలి. తొలి వ్యవస్థలు చాలా క్రియాత్మకంగా, మూర్తంగా ఉండాలి.
- దృశ్య చిహ్న వ్యవస్థ మూర్తం నుంచి నైరూప్యం వైపు సాగాలి:
| క్రమం | దశ |
|---|---|
| 1 | నిజమైన వస్తువులు లేదా అసలు ఫోటోలు |
| 2 | రంగు ఫోటోలు, గీత చిత్రాలు |
| 3 | ముద్రించిన పదాలు |
- ప్రత్యామ్నాయ సమాచార పద్ధతి: బొమ్మలను మార్చుకుంటూ అవసరాలు చెప్పే పిక్చర్ ఎక్స్ఛేంజ్ కమ్యూనికేషన్ సిస్టమ్ (PECS) ను ఆండీ బాండీ, లోరీ ఫ్రాస్ట్ అభివృద్ధి చేశారు.
- కొత్త నైపుణ్యాలను ముందు నిశ్శబ్దమైన, అంతరాయం లేని చోట నేర్పాలి. తర్వాత సహజ సూచనలు, సహజ బలవర్ధకాలు ఉండే సహజ సందర్భాల్లో సాధారణీకరించాలి.
- విద్యార్థి ఆసక్తులను ప్రేరణగా వాడాలి. ఉదా: ఇష్టమైన బొమ్మను కనిపించేలా, కానీ చేతికి అందనంత దూరంలో పెడితే, దాన్ని అడగడానికి సమాచార వ్యవస్థను వాడతాడు. ప్రతి సమాచార ప్రయత్నాన్ని మెచ్చుకోవాలి.
- మాట్లాడగలిగే ASD విద్యార్థులకూ వ్యావహారిక (ప్రాగ్మాటిక్) భాష లో పెద్ద లోపం ఉంటుంది. క్లిష్ట భాష అర్థం చేసుకోవడం కూడా కష్టం.
- ఉపాధ్యాయుడు అర్థమైంది అని ఊహించుకోకూడదు. నెమ్మదిగా, స్పష్టంగా మాట్లాడాలి. కొందరికి సరళమైన ఒకటి-రెండు దశల సూచనలు, మరికొందరికి మాట అర్థం చేసుకోవడానికి అదనపు సమయం అవసరం. మాటకు మాటకు మధ్య విరామం ఇవ్వాలి.
- "ఏం చేయకూడదో" కాకుండా "ఏం చేయాలో" స్పష్టంగా చెప్పాలి. దగ్గరగా ఉండటం, సైగలు, దృశ్య మద్దతులతో మాటను బలపరచాలి.
- సరళమైన, క్లుప్తమైన భాష వాడాలి; అవసరమైతే పునరావృతం చేయాలి. సమగ్ర సమాచార కార్యక్రమం కోసం స్పీచ్ లాంగ్వేజ్ పాథాలజిస్ట్ తో కలిసి పనిచేయాలి.
- కొందరు పిల్లలు ఇతరుల పదాలను తిరిగి చెబుతారు (ఎకోలాలియా). పిల్లవాడి ఎకోలాలియా ను ఆధారంగా చేసుకొని మరింత సరైన భాషా నైపుణ్యాలు నేర్పవచ్చని రైడెల్, ప్రిజాంట్ (1995) చెప్పారు.
సమస్యాత్మక ప్రవర్తనలు: క్రియాత్మక ప్రవర్తనా మదింపు (FBA)
- స్వీయ హాని ప్రవర్తన, మూసపోసిన (స్టీరియోటైపిక్) ప్రవర్తన, శారీరక దూకుడు, మొండి కోపం (టాంట్రమ్స్), ధిక్కారం, వస్తువుల ధ్వంసం - ఇవి తల్లిదండ్రులకు, ఉపాధ్యాయులకు అత్యంత కష్టమైన, ఒత్తిడి కలిగించే సమస్యలు.
- వీటికి క్రియాత్మక ప్రవర్తనా మదింపు (FBA) లేదా క్రియాత్మక విశ్లేషణ, సానుకూల ప్రవర్తనా మద్దతులు (PBS) వాడాలని పరిశోధనలు సమర్థిస్తున్నాయి.
- FBA లో కనీసం 3 దశలు:
| దశ | ఏం చేస్తారు |
|---|---|
| 1 | సమస్యాత్మక ప్రవర్తనను గుర్తించడం |
| 2 | పూర్వ సంఘటనలు (ప్రవర్తనకు ముందు జరిగినవి), పరిణామాలు, ప్రవర్తనను కొనసాగించే నేపథ్య సంఘటనలను గుర్తించడం |
| 3 | మదింపు ఫలితాల ఆధారంగా జోక్యం రూపొందించడం (పూర్వ సంఘటనలు, పరిణామాలు, నేపథ్య సంఘటనలను మార్చడం) |
- ప్రవర్తన పని (ఫంక్షన్) గుర్తించాక, దాని స్థానంలో సరైన ప్రత్యామ్నాయ ప్రవర్తనను సానుకూల ప్రవర్తనా మద్దతులతో నేర్పుతారు.
- తరగతిలో దూకుడు ప్రవర్తన చూపినప్పుడు శారీరక శిక్ష, బడి నుంచి బయటకు పంపడం సరైనవి కావు. కొంతసేపు వేరుగా ఉంచడం (టైమ్ అవుట్), తర్వాత సలహా (కౌన్సెలింగ్) ఇవ్వడం సరైన పద్ధతి.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
తరగతి గదిలో ధ్వంస పూరిత ప్రవర్తనను చూపే ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలను ఈ విధానం ద్వారా నియంత్రించవచ్చు.
- (1)దండన చేయడం
- (2)ఒంటరిగా ఉంచి మంత్రణం చేయడం
- (3)తరగతి గది నుండి వెలివేయడం
- (4)పట్టించు కోకపోవడం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) ఒంటరిగా ఉంచి మంత్రణం చేయడం
తరగతిలో దూకుడు (Aggressive) ప్రవర్తన చూపే ప్రత్యేక అవసరాల పిల్లలను ఎలా నియంత్రించాలో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
దూకుడు ప్రవర్తన చూపినప్పుడు ముందు ఆ పిల్లవాడిని కొద్దిసేపు ప్రశాంతమైన, వేరే చోట ఉంచాలి (Time-out). దీనివల్ల అతనికి, మిగతా పిల్లలకు హాని జరగదు, అతను శాంతిస్తాడు. తర్వాత మాట్లాడి (Counselling) ఆ ప్రవర్తనకు కారణం ఏమిటో తెలుసుకుని, సరైన ప్రవర్తనను నేర్పాలి. ఇది ప్రవర్తన మార్పు (Behaviour Modification) లో అంగీకరించిన పద్ధతి.
కాబట్టి సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (2) ఒంటరిగా ఉంచి మంత్రణం చేయడం.
దండన (1): RTE Act 2009 సెక్షన్ 17 శారీరక దండన, మానసిక వేధింపులను నిషేధించింది; దండన దూకుడును మరింత పెంచుతుంది. తరగతి నుంచి వెలివేయడం (3) చదువును దూరం చేస్తుంది; RTE సెక్షన్ 16 కూడా పిల్లలను బడి నుంచి బహిష్కరించరాదని చెబుతోంది. పట్టించుకోకపోవడం (4) దృష్టి కోసం చేసే చిన్న అల్లరికి పనిచేయవచ్చు, కానీ ఇతరులకు హాని చేసే దూకుడును వదిలేస్తే ప్రమాదం.
గుర్తుంచుకోండి: దూకుడు → Time-out + Counselling; శిక్ష, బహిష్కరణ వద్దు.
ఒక విద్యార్థి తరగతి గదిలో ఆగ్రహపూరిత ప్రవర్తన చూపిస్తే, ఉపాధ్యాయుడు అతనిని
- (1)శిక్షించాలి
- (2)విషయాన్ని ప్రధానోపాధ్యాయులకు చేరవేయాలి
- (3)బడి నుండి బహిష్కరించాలి
- (4)ఒక్కణ్నే వేరుగా కొంత సమయం కూర్చోబెట్టాలి
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) ఒక్కణ్నే వేరుగా కొంత సమయం కూర్చోబెట్టాలి
తరగతిలో ఒక విద్యార్థి కోపంతో, దూకుడుగా ప్రవర్తించినప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు వెంటనే ఏం చేయాలో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రవర్తన సవరణ (Behaviour Modification) లో "టైమ్ ఔట్" (Time Out) అనే పద్ధతి ఉంది. దూకుడుగా ఉన్న విద్యార్థిని కొంతసేపు మిగతా పిల్లల నుంచి వేరుగా, ప్రశాంతమైన చోట కూర్చోబెడతారు. దీనివల్ల అతనికి కోపం తగ్గి శాంతించే సమయం దొరుకుతుంది. తోటి పిల్లలకు హాని జరగదు. తప్పు ప్రవర్తనకు తరగతి ఇచ్చే ప్రోత్సాహం కూడా ఆగిపోతుంది. కాబట్టి సమాధానం ఆప్షన్ (4).
శిక్షించడం వల్ల దూకుడు ఇంకా పెరుగుతుంది. RTE చట్టం 2009 పిల్లలకు శారీరక శిక్ష, మానసిక వేధింపులను నిషేధించింది, కాబట్టి (1) సరికాదు. ప్రధానోపాధ్యాయుడికి చెప్పడం తరగతిలో అప్పటికప్పుడు ప్రవర్తనను నియంత్రించదు, కాబట్టి (2) సరికాదు. బడి నుంచి బహిష్కరించడం పిల్లల విద్యా హక్కుకు విరుద్ధం, కాబట్టి (3) సరికాదు.
గుర్తుంచుకోండి: దూకుడు ప్రవర్తనకు శిక్ష కాదు, Time Out.

జోక్యం ఫలితాన్ని మదింపు చేయడం (సమాచార సేకరణ)
- జోక్యానికి ముందే ఆ అవసర రంగంలో పనితీరు స్థాయి గురించి ప్రాథమిక సమాచారం (బేస్లైన్ డేటా) సేకరించాలి.
- ఎంత తరచుగా, ఏ రూపంలో సమాచారం నమోదు చేయాలో IEP బృందం నిర్ణయిస్తుంది.
- ఒక జోక్యం విఫలమైందని ఎప్పుడు నిర్ణయించాలో ఒక ప్రమాణం ముందే పెట్టుకోవాలి.
- పురోగతిని, సమస్యలను, పురోగతి లేకపోవడాన్ని గుర్తించడానికి సమాచారం నమోదు చేయాలి. ఈ నిరంతర మదింపే తర్వాతి లక్ష్యాలను నిర్ణయిస్తుంది.
ఇతర బోధనా పద్ధతులు
- పాఠ్యప్రణాళిక ఆధారిత మదింపు (CBA): పాఠ్యప్రణాళికలోని నైపుణ్యాల ఆధారంగా మదింపు. సాధారణ తరగతిలో ఉన్న ప్రత్యేక అవసరాల పిల్లలకు ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
- మాంటిస్సోరి పద్ధతి: బోధనా శైలి, పరిసరం కంటే పిల్లవాడికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యం (శిశు కేంద్రిత). పిల్లవాడి ఇంద్రియాల (సంవేదనల) అభివృద్ధి ముఖ్యం. దిమ్మెలు, బొమ్మలు, చెక్క మెట్లు, రకరకాల ఆకారాలు, పరిమాణాల ఆట వస్తువులు, గంటలు, చిత్రాలు వంటి బోధనా పరికరాలు (డైడాక్టిక్ అపరేటస్) వాడతారు. వీటితో పిల్లలు క్రమంగా చదవడం, రాయడం, లెక్కించడం నేర్చుకుంటారు. ఉపాధ్యాయుడు పిల్లలపై ఆప్యాయత చూపాలి.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
మాంటిస్సోరీ పద్ధతిలో బోధనా విధానం ఇలా ఉంటుంది.
- (1)పాఠశాల కేంద్రీకృత
- (2)నల్లబల్ల కేంద్రీకృత
- (3)ఉపాధ్యాయ కేంద్రీకృత
- (4)విద్యార్థి కేంద్రీకృత
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) విద్యార్థి కేంద్రీకృత
మాంటిస్సోరీ (Montessori) పద్ధతిలో బోధన ఎవరి చుట్టూ తిరుగుతుందో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఇటలీకి చెందిన మరియా మాంటిస్సోరీ ఈ పద్ధతిని రూపొందించారు. ఇందులో పిల్లవాడే కేంద్రం. ప్రత్యేకంగా సిద్ధం చేసిన వాతావరణంలో (Prepared Environment) పిల్లలు తమకు నచ్చిన కృత్యాన్ని ఎంచుకుని, తమ వేగంతో, ఇంద్రియాల ద్వారా (Sensory Materials) స్వయంగా నేర్చుకుంటారు. ఉపాధ్యాయుడు మార్గదర్శి (Directress) మాత్రమే.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) విద్యార్థి కేంద్రీకృత.
ఉపాధ్యాయ కేంద్రీకృత (3) పద్ధతిలో ఉపాధ్యాయుడు చెబుతాడు, పిల్లలు వింటారు; మాంటిస్సోరీ దానికి వ్యతిరేకం. నల్లబల్ల కేంద్రీకృత (2) సంప్రదాయ ఉపన్యాస బోధన. పాఠశాల కేంద్రీకృత (1) పద్ధతిలో పాఠశాల నియమాలు ముఖ్యం, పిల్లల అవసరాలు కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: Montessori = పిల్లవాడే కేంద్రం, టీచర్ మార్గదర్శి.
ఇతర జాగ్రత్తలు
- తల్లిదండ్రులు, బడి సిబ్బంది కలిసి సరైన జోక్య పద్ధతులు ఎంచుకోవాలి.
- జోక్య పద్ధతులు ఇల్లు, బడి, సమాజం - అన్ని చోట్లా ఒకేలా ఉండాలి.
- పద్ధతులు, సాధనాలు, సామగ్రి పరిశోధనల మద్దతు ఉన్నవై, విద్యార్థి బలాలు, అవసరాలను పరిష్కరించేవిగా ఉండాలి; IEP లక్ష్యాల వైపు పురోగతి చూపేలా ఉండాలి.
- కొత్త నైపుణ్యాలు వికాసానికి తగినవిగా ఉండాలి. నేర్చుకున్నాక వాటిని అన్ని సహజ పరిసరాల్లో (ఇల్లు, బడి, సమాజం) అభ్యాసం చేయించాలి.
పరీక్ష కోణం: టోకెన్ వ్యవస్థ = లక్ష్య ప్రవర్తనకు టోకెన్లు, తర్వాత బహుమతితో మార్పిడి. ప్రైమింగ్ = రాబోయే కార్యకలాపాన్ని ముందే పరిచయం చేయడం. AAC క్రమం: వస్తువులు / ఫోటోలు → రంగు ఫోటోలు, గీత చిత్రాలు → ముద్రించిన పదాలు. PECS = బాండీ, ఫ్రాస్ట్. FBA = 3 దశలు. మాంటిస్సోరి = శిశు కేంద్రిత. "ఒకేసారి చూడు, విను" అని అడగకూడదు.
మెమొరీ కోడ్: AAC బొమ్మల మెట్లు "వ-ఫో-గీ-ప" - వస్తువు (లేదా అసలు ఫోటో) → రంగు ఫోటో, గీత చిత్రం → ముద్రిత పదం (మూర్తం → నైరూప్యం). FBA "గు-కా-జో" - ప్రవర్తన గుర్తింపు, కారణాలు (ముందు-తర్వాత), జోక్యం.