విరాట నగరం ఏ మహాజనపదానికి రాజధాని అని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (3) మత్స్య.
క్రీ.పూ. ఆరో శతాబ్దంలో ఉత్తర భారతదేశంలో పదహారు మహాజనపదాలు ఉండేవి. వాటిలో మత్స్య మహాజనపదం ఇప్పటి రాజస్థాన్లోని జైపూర్ ప్రాంతంలో ఉండేది. దాని రాజధాని విరాట నగరం (ఇప్పటి బైరాట్). మహాభారతంలో పాండవులు అజ్ఞాతవాసం చేసిన విరాట రాజు రాజ్యం కూడా ఇదే.
కురు రాజధాని ఇంద్రప్రస్థం, అంగ రాజధాని చంప, చేది రాజధాని శుక్తిమతి (సొత్తివతి). కాబట్టి (1), (2), (4) సరైనవి కావు.
గుర్తుంచుకోండి: విరాట రాజు → మత్స్య దేశం → విరాట నగరం.
భక్తి ఉద్యమకారుడైన జ్ఞానేశ్వర్ ఈ భాషలో బోధనలు చేశాడు.
(1)సంస్కృతం
(2)తెలుగు
(3)హిందీ
(4)మరాఠీ
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) మరాఠీ
భక్తి సంత్ జ్ఞానేశ్వర్ ఏ భాషలో బోధించాడని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) మరాఠీ.
జ్ఞానేశ్వర్ (జ్ఞానదేవ్) 13వ శతాబ్దంలో మహారాష్ట్రకు చెందిన భక్తి సాధువు. భక్తి ఉద్యమకారులు సామాన్య ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా ప్రాంతీయ భాషల్లో బోధించారు. జ్ఞానేశ్వర్ భగవద్గీతకు మరాఠీలో "జ్ఞానేశ్వరి" అనే వ్యాఖ్యానం రాశాడు. ఇది మరాఠీ సాహిత్యంలో తొలి గొప్ప గ్రంథాల్లో ఒకటి.
సంస్కృతం పండితుల భాష, సామాన్యులకు దూరం కాబట్టి భక్తి సాధువులు దాన్ని వదిలి ప్రజల భాషను ఎంచుకున్నారు, కాబట్టి (1) తప్పు. తెలుగులో పోతన, అన్నమయ్య వంటివారు, హిందీలో కబీర్, తులసీదాస్ వంటివారు రచనలు చేశారు. జ్ఞానేశ్వర్ భాష అవి కాదు కాబట్టి (2), (3) కూడా తప్పు.
ఆంధ్ర శాతవాహనుల రాజధానులను గుర్తించండి.
a) అమరావతి
b) ధరణికోట
c) నాగార్జున కొండ
d) మైసోలియా
(1)a, c
(2)a, d
(3)b, c
(4)a, b
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) a, b
శాతవాహనుల రాజధానులు ఏవని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) a, b (అమరావతి, ధరణికోట).
శాతవాహనులు ఆంధ్ర ప్రాంతాన్ని పాలించిన తొలి గొప్ప రాజవంశం. మహారాష్ట్రలోని ప్రతిష్ఠానం (పైఠాన్) తో పాటు కృష్ణా నది ఒడ్డున గుంటూరు జిల్లాలోని ధాన్యకటకం వారి రాజధాని. ధాన్యకటకమే ఇప్పటి ధరణికోట. ఇది అమరావతికి ఆనుకుని ఉంది, అందుకే అమరావతి-ధరణికోటను కలిపి శాతవాహనుల రాజధానిగా చెబుతారు.
నాగార్జున కొండ (విజయపురి) శాతవాహనుల తర్వాత వచ్చిన ఇక్ష్వాకుల రాజధాని, కాబట్టి c ఉన్న (1), (3) తప్పు. మైసోలియా అనేది విదేశీ (గ్రీకు) రచయితలు కృష్ణా-గోదావరి తీర ప్రాంతానికి వాడిన పేరు, రాజధాని కాదు. కాబట్టి (2) కూడా తప్పు.
గాంధార శిల్పకళ (Gandhara School of Art) ఏ ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందిందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (2) తక్షశిల.
గాంధార ప్రాంతం భారత ఉపఖండం వాయవ్య భాగంలో, ఇప్పటి పాకిస్తాన్లోని పెషావర్, తక్షశిల ప్రాంతాలు, అఫ్గానిస్తాన్ తూర్పు భాగంలో విస్తరించి ఉండేది. గాంధార మహాజనపదానికి రాజధాని తక్షశిల. కుషాణుల కాలంలో, ముఖ్యంగా కనిష్కుడి పాలనలో, గ్రీకు-రోమన్ శైలి, భారతీయ బౌద్ధ ఇతివృత్తాలు కలిసి ఈ శిల్పకళ రూపొందింది. బుద్ధుడిని ఉంగరాల జుట్టు, మడతల వస్త్రాలతో మనిషి రూపంలో చెక్కడం దీని ప్రత్యేకత.
ఉజ్జయిని అవంతి రాజధాని. శోతవతి (శుక్తిమతి) చేది రాజధాని. నలంద బిహార్లోని ప్రసిద్ధ విశ్వవిద్యాలయం. ఇవేవీ గాంధార ప్రాంతంలో లేవు కాబట్టి (1), (3), (4) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: గాంధార = తక్షశిల + గ్రీకు శైలి + బౌద్ధ ఇతివృత్తం.
బ్రిటీషు వారు భారతదేశంలో ఈస్టిండియా కంపెనీ పాలన ప్రారంభించబడిన సంవత్సరం
(1)1752
(2)1757
(3)1759
(4)1753
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 1757
భారతదేశంలో ఈస్టిండియా కంపెనీ పాలన ఎప్పుడు మొదలైందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (2) 1757.
ఈస్టిండియా కంపెనీ 1600 లో వ్యాపారం కోసం ఏర్పడింది, మొదట్లో కేవలం వర్తక సంస్థ. 1757 లో ప్లాసీ యుద్ధంలో రాబర్ట్ క్లైవ్ నాయకత్వంలో కంపెనీ సైన్యం బెంగాల్ నవాబు సిరాజుద్దౌలాను ఓడించింది. ఆ తర్వాత కంపెనీ తనకు నచ్చిన మీర్ జాఫర్ను నవాబుగా చేసింది. ఇక్కడి నుంచే కంపెనీ వ్యాపారి స్థాయి నుంచి పాలకుడి స్థాయికి ఎదిగింది. అందుకే 1757 ను భారతదేశంలో బ్రిటిష్ కంపెనీ పాలనకు ఆరంభంగా చెబుతారు.
1752, 1753, 1759 సంవత్సరాలకు ఇంత ప్రాధాన్యం ఉన్న మలుపు లేదు. 1764 బక్సార్ యుద్ధం కంపెనీ అధికారాన్ని మరింత బలపరిచింది, కానీ పాలన ఆరంభం ప్లాసీతోనే. కాబట్టి (1), (3), (4) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: ప్లాసీ 1757 = కంపెనీ పాలన ఆరంభం; బక్సార్ 1764 = బలపడటం.
'త్రిలింగ' దేశానికి సంబంధం లేని ప్రదేశం ఏది అని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
తెలుగు నేలను పూర్వం త్రిలింగ దేశం అనేవారు. మూడు ప్రసిద్ధ శివలింగ క్షేత్రాల మధ్య ఉన్న ప్రాంతం కాబట్టి ఈ పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. ఆ మూడు క్షేత్రాలు: కాళేశ్వరం, శ్రీశైలం, ద్రాక్షారామం. 'త్రిలింగ' అనే పదం నుంచే 'తెలుగు' అనే పేరు వచ్చిందనే అభిప్రాయం కూడా ఉంది.
కళింగ అనేది ఒక శివక్షేత్రం కాదు. అది నేటి ఒడిశా, ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతాల్లో ఉండిన ఒక ప్రాచీన రాజ్యం పేరు. అశోకుడు యుద్ధం చేసిన రాజ్యం అదే. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) కళింగ.
కాళేశ్వరం (1), శ్రీశైలం (2), ద్రాక్షారామం (3) మూడూ త్రిలింగాలే, అవి త్రిలింగ దేశానికి చెందినవి. పేరులో 'లింగ' ఉన్నందుకు కళింగను కూడా అందులో కలిపేయకండి.
విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని మొదట పాలించిన రాజవంశం ఏది అని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని 1336లో హరిహరరాయలు, బుక్కరాయలు అనే సోదరులు స్థాపించారు. వారి తండ్రి పేరు సంగముడు, అందుకే వారి వంశాన్ని సంగమ వంశం అంటారు. విజయనగరాన్ని నాలుగు వంశాలు ఈ వరుసలో పాలించాయి: సంగమ, సాలువ, తుళువ, ఆరవీడు (ఆరవేటి).
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) సంగమ.
సాలువ (2) రెండో వంశం, సాలువ నరసింహుడు స్థాపించాడు. తుళువ (3) మూడో వంశం, శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఈ వంశానికి చెందినవాడు. ఆరవేటి (4) చివరి వంశం. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు బాగా ప్రసిద్ధుడు కాబట్టి కొందరు (3) ఎంచుకుంటారు, కానీ తుళువ మొదటి వంశం కాదు.
అరబిక్ పదం 'సాఫ్' (సఫా) అర్థం ఏమిటి అని ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఈ పదం సూఫీ ఉద్యమం పాఠంలో వస్తుంది.
సూఫీలు ఇస్లాంలో దేవుని మీద ప్రేమ, భక్తి, సాధారణ జీవితాన్ని బోధించిన సాధువులు. 'సూఫీ' అనే పేరు ఎలా వచ్చిందో రెండు అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. ఒకటి, వారు ధరించే ఉన్ని వస్త్రం ('సూఫ్') నుంచి వచ్చిందని. రెండు, 'సాఫ్' అంటే స్వచ్ఛత, పవిత్రత అని, మనసు, ప్రవర్తన స్వచ్ఛంగా ఉంచుకునేవారు కాబట్టి సూఫీలు అయ్యారని.
కాబట్టి 'సాఫ్' అర్థం స్వచ్ఛత. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) స్వచ్ఛత.
ధ్యానం (1), భక్తి (2), విశ్వాసం (4) సూఫీల జీవితంలో ముఖ్యమైన అంశాలే, కానీ అవి 'సాఫ్' పదానికి అర్థం కావు. సూఫీలు భక్తికి ప్రసిద్ధి కాబట్టి చాలామంది (2) ఎంచుకుంటారు, కానీ ప్రశ్న పదం అర్థం అడుగుతోంది.
1791లో హిందూ కళాశాల ఎక్కడ స్థాపించారో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
బ్రిటిష్ పాలన మొదటి దశలో కంపెనీ అధికారులు భారతీయ సంప్రదాయ విద్యను ప్రోత్సహించడానికి కొన్ని సంస్థలు స్థాపించారు. 1781లో వారెన్ హేస్టింగ్స్ కలకత్తా మదరసాను స్థాపించాడు. 1791లో జోనాథన్ డంకన్ బెనారస్ (వారణాసి) లో సంస్కృత కళాశాలను స్థాపించాడు. పాఠ్యపుస్తకాల్లో దీన్ని హిందూ కళాశాల (సంస్కృత కళాశాల) అని పేర్కొంటారు.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) బెనారస్.
కలకత్తా (1) లో కూడా ఒక హిందూ కళాశాల ఉంది, కానీ దాన్ని 1817లో స్థాపించారు, 1791లో కాదు. అందుకే చాలామంది (1) ఎంచుకుని పొరపడతారు. మద్రాస్ (2), బాంబే (4) లో 1791లో ఇలాంటి కళాశాల స్థాపించలేదు.
గుర్తుంచుకోండి: 1781 – కలకత్తా మదరసా; 1791 – బెనారస్ సంస్కృత (హిందూ) కళాశాల; 1817 – కలకత్తా హిందూ కళాశాల.
'భారతీయ స్త్రీవాద మాతామహి' (Mother of Indian Feminism) అని ఎవరిని అంటారో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
సావిత్రిబాయి ఫూలే మహారాష్ట్రకు చెందిన సంఘ సంస్కర్త. భర్త జ్యోతిరావు ఫూలేతో కలిసి 1848లో పుణెలో బాలికల కోసం పాఠశాల ప్రారంభించారు. ఆమె దేశంలోనే మొదటి మహిళా ఉపాధ్యాయురాలిగా పేరు పొందారు. బాల్య వివాహాలు, కుల వివక్షకు వ్యతిరేకంగా, వితంతువుల హక్కుల కోసం పోరాడారు. స్త్రీల విద్య, సమానత్వం కోసం చేసిన ఈ కృషి వల్ల ఆమెను భారతీయ స్త్రీవాద మాతామహి అంటారు.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) సావిత్రి బాయి ఫూలే.
పొనక కనకమ్మ (1) నెల్లూరుకు చెందిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలు, సంఘసేవకురాలు. దువ్వూరి సుబ్బమ్మ (3) ఆంధ్రలో స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొన్న నాయకురాలు. సరస్వతి గోరా (4) నాస్తికవాది, సంఘ సంస్కర్త. వీరంతా మహిళల కోసం పనిచేసిన తెలుగు నాయకురాళ్లే కానీ ఈ బిరుదు సావిత్రిబాయి ఫూలేది.
గుర్తుంచుకోండి: మొదటి మహిళా ఉపాధ్యాయురాలు, స్త్రీవాద మాతామహి = సావిత్రిబాయి ఫూలే.
జేమ్స్మిల్ “బ్రిటీష్ ఇండియా చరిత్ర” అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించిన సంవత్సరం
(1)1896
(2)1853
(3)1817
(4)1800
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) 1817
స్కాట్లాండ్కు చెందిన జేమ్స్ మిల్ రాసిన ‘A History of British India’ పుస్తకం ఏ సంవత్సరంలో ప్రచురించారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
జేమ్స్ మిల్ ఈ పుస్తకాన్ని మూడు సంపుటాలుగా 1817లో ప్రచురించాడు. ఆయన భారతదేశ చరిత్రను హిందూ కాలం, ముస్లిం కాలం, బ్రిటిష్ కాలం అని మూడు భాగాలుగా విభజించాడు. ఈ విభజన తర్వాత చాలా విమర్శలకు గురైంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) 1817.
1896 (1), 1853 (2), 1800 (4) ఈ పుస్తక ప్రచురణ సంవత్సరాలు కావు. 1800 పుస్తకం రావడానికి ముందు సంవత్సరం, 1853, 1896 తర్వాతి సంవత్సరాలు. ఈ ప్రశ్నలో సంవత్సరం గుర్తుంచుకోవడం, చరిత్రను మూడు కాలాలుగా విభజించిన విషయం గుర్తుంచుకోవడం ముఖ్యం.
గుర్తుంచుకోండి: జేమ్స్ మిల్, 1817: హిందూ, ముస్లిం, బ్రిటిష్ కాలాలు.
జైన మతానికి సంబంధించి సరికాని అంశాన్ని గుర్తించండి
(1)జైనమతం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం ‘మోక్షం’ సాధించడం
(2)25 మంది ‘తీర్థంకరులు’ ఈ మతాన్ని బాగా ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు
(3)‘తీర్థంకరులు’ జైనులకు ఆధ్యాత్మిక గురువులు
(4)‘పంచవ్రతాలు’ జైనమతం యొక్క ప్రధాన సిద్ధాంతాలు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 25 మంది ‘తీర్థంకరులు’ ఈ మతాన్ని బాగా ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చారు
జైన మతం గురించి ఇచ్చిన నాలుగు వాక్యాల్లో తప్పుగా ఉన్నది ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
జైన మతంలో మొత్తం 24 మంది తీర్థంకరులు ఉన్నారు. మొదటి తీర్థంకరుడు ఋషభనాథుడు, 23వ వాడు పార్శ్వనాథుడు, 24వ, చివరి తీర్థంకరుడు వర్ధమాన మహావీరుడు. కాబట్టి ‘25 మంది తీర్థంకరులు’ అనే వాక్యం తప్పు. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).
మిగిలినవి సరైనవే. జైనుల అంతిమ లక్ష్యం మోక్షం (కైవల్యం) పొందడం (1). తీర్థంకరులు జైనులకు ఆధ్యాత్మిక గురువులు (3). అహింస, సత్యం, అస్తేయం (దొంగిలించకపోవడం), అపరిగ్రహం (ఆస్తి కూడబెట్టకపోవడం), బ్రహ్మచర్యం అనే పంచవ్రతాలు జైనమతం ప్రధాన సిద్ధాంతాలు (4).
కలకత్తాలో ఏర్పాటైన ‘ఏషియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బెంగాల్’ స్థాపకుడు ఎవరో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
సర్ విలియం జోన్స్ 1784లో కలకత్తాలో ఏషియాటిక్ సొసైటీని స్థాపించాడు. ఆయన సంస్కృతం నేర్చుకుని, కాళిదాసు ‘అభిజ్ఞాన శాకుంతలం’ను ఇంగ్లీష్లోకి అనువదించాడు. ఈ సంస్థ భారతదేశ చరిత్ర, భాషలు, సంస్కృతిపై పరిశోధనకు కేంద్రమైంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) విలియం జోన్స్.
మెకాలే (2) 1835లో ఇంగ్లీష్ విద్యకు అనుకూలంగా ‘మినిట్’ రాశాడు. చార్లెస్ ఉడ్ (3) 1854లో విద్యపై ‘ఉడ్స్ డిస్పాచ్’ పంపాడు. విలియం క్యారీ (4) సెరాంపూర్లో పనిచేసిన క్రైస్తవ మిషనరీ. వీరు ఏషియాటిక్ సొసైటీ స్థాపకులు కాదు.
సింధూ నాగరికతకు సంబంధించిన ఈ నగరంలో ప్రఖ్యాత నౌకాశ్రయాన్ని కనుగొన్నారు
(1)హరప్పా
(2)లోథాల్
(3)కాలిభంగన్
(4)మొహెంజొదారో
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) లోథాల్
సింధూ (హరప్పా) నాగరికత నగరాల్లో ప్రసిద్ధ నౌకాశ్రయం (డాక్యార్డ్) బయటపడిన నగరం ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
గుజరాత్లోని లోథాల్లో ఇటుకలతో కట్టిన పెద్ద నౌకాశ్రయం బయటపడింది. ఇక్కడి నుంచి ఓడల ద్వారా ఇతర ప్రాంతాలతో వ్యాపారం జరిగేదని చరిత్రకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) లోథాల్.
హరప్పా (1) ఈ నాగరికతలో మొదట తవ్వకాలు జరిగిన నగరం, ధాన్యాగారాలకు ప్రసిద్ధి. కాలిభంగన్ (3) రాజస్థాన్లో ఉంది, దున్నిన పొలం ఆనవాళ్లకు ప్రసిద్ధి. మొహెంజొదారో (4) మహా స్నానవాటికకు (Great Bath) ప్రసిద్ధి. వీటిలో నౌకాశ్రయం లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: లోథాల్ = నౌకాశ్రయం; మొహెంజొదారో = మహా స్నానవాటిక.
దీనిని “మొదటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం” అని కూడా పిలుస్తారు
(1)క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం
(2)సహాయ నిరాకరణోద్యమం
(3)ఉప్పు సత్యాగ్రహం
(4)1857 తిరుగుబాటు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) 1857 తిరుగుబాటు
భారతదేశ చరిత్రలో ‘మొదటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం’ అని పిలిచే సంఘటన ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
1857లో మీరట్లో సిపాయిలతో మొదలైన తిరుగుబాటు ఉత్తర భారతదేశం అంతా వ్యాపించింది. బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా సైనికులు, రాజులు, రైతులు కలిసి పోరాడిన మొదటి పెద్ద తిరుగుబాటు ఇది. వి.డి. సావర్కర్ దీన్ని ‘మొదటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం’ అని పిలిచారు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) 1857 తిరుగుబాటు.
సహాయ నిరాకరణోద్యమం (2) 1920లో, ఉప్పు సత్యాగ్రహం (3) 1930లో, క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం (1) 1942లో గాంధీజీ నాయకత్వంలో జరిగాయి. ఇవన్నీ 1857 తర్వాత వచ్చిన ఉద్యమాలు, కాబట్టి ‘మొదటి’ అనే పేరు వాటికి సరిపోదు.
గుర్తుంచుకోండి: 1857 = మొదటి స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం.
క్రింది వారిలో ఆంధ్రప్రదేశ్కి చెందని స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు
(1)పొనాక కనకమ్మ
(2)దువ్వూరి సుబ్బమ్మ
(3)కొండా వెంకటప్పయ్య
(4)సరోజిని నాయుడు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) సరోజిని నాయుడు
ఇచ్చిన స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందని వారు ఎవరో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
పొనాక కనకమ్మ నెల్లూరుకు చెందిన సమరయోధురాలు, సంఘ సేవకురాలు; శాసనోల్లంఘన కాలంలో జైలుకు వెళ్లారు, మహిళా విద్యకు కృషి చేశారు. దువ్వూరి సుబ్బమ్మ తూర్పు గోదావరి జిల్లాకు చెందినవారు; సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు, ‘దేశబాంధవి’ అనే పేరు పొందారు. కొండా వెంకటప్పయ్య గుంటూరుకు చెందిన నాయకుడు; ‘దేశభక్త’ బిరుదు పొందారు, ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఉద్యమంలో ముఖ్య పాత్ర పోషించారు.
సరోజిని నాయుడు హైదరాబాద్లో పుట్టారు; ఆ ప్రాంతం ఇప్పుడు తెలంగాణలో ఉంది. ‘భారత కోకిల’గా పేరు పొందారు, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్కు తొలి భారతీయ మహిళా అధ్యక్షురాలు. ఆమె ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రాంతానికి చెందినవారు కాదు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
(1), (2), (3) లోని ముగ్గురూ ఆంధ్ర ప్రాంతంలో పుట్టి, ఇక్కడే ఉద్యమాలు నడిపిన వారు. అందుకే వారు జవాబు కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: సరోజిని నాయుడు – హైదరాబాద్ (తెలంగాణ); మిగతా ముగ్గురూ ఆంధ్ర ప్రాంతం వారు.
ఢిల్లీ సుల్తాన్ రాజవంశాలలో అత్యధిక కాలం పరిపాలించినది
(1)బానిస వంశం
(2)తుగ్లక్ వంశం
(3)లోడి వంశం
(4)ఖిల్జీ వంశం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) తుగ్లక్ వంశం
ఢిల్లీ సుల్తానుల ఐదు వంశాల్లో అత్యధిక కాలం పాలించిన వంశం ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఢిల్లీ సుల్తానుల కాలం (1206–1526) లో వరుసగా ఐదు వంశాలు పాలించాయి: బానిస (మామ్లుక్) వంశం 1206–1290, ఖిల్జీ వంశం 1290–1320, తుగ్లక్ వంశం 1320–1414, సయ్యద్ వంశం 1414–1451, లోడి వంశం 1451–1526.
ఒక్కో వంశం పాలన కాలం లెక్కిద్దాం: బానిస వంశం 1290 − 1206 = 84 సంవత్సరాలు; ఖిల్జీ 1320 − 1290 = 30; తుగ్లక్ 1414 − 1320 = 94; లోడి 1526 − 1451 = 75. వీటిలో ఎక్కువ 94 సంవత్సరాలు, అంటే తుగ్లక్ వంశం. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).
బానిస వంశం (1) 84 ఏళ్లతో రెండో స్థానంలో ఉంది; అందుకే చాలామంది దాన్ని ఎంచుకుంటారు, కానీ తుగ్లక్ల కంటే 10 ఏళ్లు తక్కువ. లోడి (3) 75 ఏళ్లు, ఖిల్జీ (4) 30 ఏళ్లు మాత్రమే పాలించాయి.
సింధూలోయ నాగరికత కాలం నాటి గొప్ప స్నానవాటిక ఈ నగరంలో బయటపడింది.
(1)లోథాల్
(2)హరప్పా
(3)ధోలవీరా
(4)మొహంజోదారో
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) మొహంజోదారో
సింధూలోయ నాగరికత (Indus Valley Civilization) కాలం నాటి గొప్ప స్నానవాటిక (Great Bath) ఏ నగరంలో దొరికిందో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
సింధూలోయ నగరాల్లో ఒక్కో నగరానికి ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉంది. ఇప్పటి పాకిస్థాన్లోని సింధ్ ప్రాంతంలో ఉన్న మొహంజోదారో నగరంలో కాల్చిన ఇటుకలతో కట్టిన పెద్ద స్నాన కొలను బయటపడింది. నీరు కారకుండా ఇటుకల మధ్య తారు పూశారు; రెండు వైపులా మెట్లు ఉన్నాయి. దీన్ని మతపరమైన స్నానాలకు వాడేవారని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం.
కాబట్టి గొప్ప స్నానవాటిక దొరికిన నగరం మొహంజోదారో. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
లోథాల్ (1) గుజరాత్లోని ఓడరేవు; అక్కడ నౌకాశ్రయం (Dockyard) ప్రసిద్ధి. హరప్పా (2) ఈ నాగరికతలో మొదట తవ్వకాలు జరిగిన నగరం; ధాన్యాగారాలకు పేరు. ధోలవీరా (3) గుజరాత్లో ఉంది; నీటి నిల్వ వ్యవస్థకు ప్రసిద్ధి. ఇవి గొప్ప స్నానవాటికకు సంబంధించినవి కావు.
వెనిస్ యాత్రికుడు మార్కోపోలో ఏ పాండ్య రాజు పాలనను మెచ్చుకున్నాడో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
మార్కోపోలో 13వ శతాబ్దం చివరలో (సుమారు 1292–93) దక్షిణ భారతదేశ తీరాన్ని సందర్శించాడు. అప్పుడు మదురై కేంద్రంగా పాండ్య రాజ్యాన్ని మారవర్మన్ కులశేఖర పాండ్యుడు పాలిస్తున్నాడు. ఆ రాజ్యంలోని సంపద, ముత్యాల వ్యాపారం, న్యాయమైన పాలన గురించి మార్కోపోలో గొప్పగా రాశాడు.
కాబట్టి మార్కోపోలో ప్రశంసించిన పాండ్య రాజు కులశేఖరుడు. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
ఇక్కడ ‘పాండ్య’ అనే పదమే సూచన. భిల్లముడు (1), సింఘనుడు (2) దేవగిరి యాదవ వంశం రాజులు. తైలపుడు (3) కళ్యాణి చాళుక్య వంశ స్థాపకుడు. వీళ్లెవరూ పాండ్య రాజులు కారు, కాబట్టి ఆ ఆప్షన్లు తప్పు.
మొఘల్ చక్రవర్తులలో సరయిన వరుస క్రమాన్ని గుర్తించండి.
(1)బాబర్, హుమయున్, జహంగీర్, అక్బర్
(2)బాబర్, హుమయున్, అక్బర్, జహంగీర్
(3)హుమయున్, బాబర్, అక్బర్, జహంగీర్
(4)అక్బర్, హుమయున్, బాబర్, జహంగీర్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) బాబర్, హుమయున్, అక్బర్, జహంగీర్
మొఘల్ చక్రవర్తులు పాలించిన కాలక్రమాన్ని (Chronological Order) సరిగా చూపిన ఆప్షన్ ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
బాబర్ 1526లో మొదటి పానిపట్టు యుద్ధంలో ఇబ్రహీం లోడీని ఓడించి మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు (1526–1530). తర్వాత అతని కొడుకు హుమాయూన్ (1530–1540, మళ్లీ 1555–1556). తర్వాత హుమాయూన్ కొడుకు అక్బర్ (1556–1605, అంటే 49 ఏళ్లు). తర్వాత అక్బర్ కొడుకు జహంగీర్ (1605–1627).
కాబట్టి వరుస: బాబర్ → హుమాయూన్ → అక్బర్ → జహంగీర్. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).
ఆప్షన్ (1)లో జహంగీర్ను అక్బర్ కంటే ముందు పెట్టారు; జహంగీర్ అక్బర్ కొడుకు కాబట్టి తప్పు. (3)లో హుమాయూన్ను స్థాపకుడు బాబర్ కంటే ముందు పెట్టారు. (4) మొదటి మూడు పేర్లను తలకిందులుగా ఇచ్చింది.
సంచార జీవన విధానానికి సంబంధించి సరికాని వాక్యాన్ని గుర్తించండి.
(1)ఆదిమానవులు గుంపులుగా ఉండేవారు
(2)ఆహారం కోసం తరచుగా ఒక ప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి వెళ్ళేవారు
(3)స్త్రీలు, పిల్లలు కూడా వేట, ఆహార సేకరణలో పాల్గొనేవారు
(4)ఆహారాన్ని గుంపులోని ప్రజలందరితో పంచుకొనేవారు కాదు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) ఆహారాన్ని గుంపులోని ప్రజలందరితో పంచుకొనేవారు కాదు
ఆదిమానవుల సంచార జీవనం (వేటాడడం, ఆహార సేకరణ) గురించి ఇచ్చిన వాక్యాల్లో తప్పు వాక్యం ఏదో గుర్తించాలి. ఇక్కడ "సరికాని" అనే మాటను జాగ్రత్తగా చదవాలి.
ఆదిమానవులు చిన్న గుంపులుగా జీవించేవారు. ఒకచోట ఆహారం, నీరు అయిపోగానే మరోచోటికి వెళ్లేవారు. జంతువులు కూడా కాలాన్ని బట్టి వలస పోయేవి, వాటి వెంట వీరూ కదిలేవారు. గుంపులో ఆడవాళ్లు, పిల్లలు కూడా పండ్లు, దుంపలు, గింజలు ఏరడంలో, వేటలో పాల్గొనేవారు. దొరికిన ఆహారాన్ని గుంపులో అందరూ పంచుకునేవారు; కలిసి బతకడమే వారి బలం.
కాబట్టి "ఆహారాన్ని అందరితో పంచుకునేవారు కాదు" అనే వాక్యం తప్పు. సరికాని వాక్యం ఆప్షన్ (4).
ఆప్షన్లు (1), (2), (3) సంచార జీవనం గురించి సరైన వాక్యాలు. "సరైనది ఏది" అని అనుకుని (1) ఎంచుకోవడం సాధారణ పొరపాటు.
గుర్తుంచుకోండి: "సరికాని" ప్రశ్నల్లో ప్రతి వాక్యాన్ని నిజం/అబద్ధం అని పరీక్షించండి.
గాంధార శిల్పకళ (Gandhara School of Art) ఏ ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందిందని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
గాంధారం భారత ఉపఖండానికి వాయవ్య దిక్కున ఉన్న ప్రాచీన ప్రాంతం; ఇప్పటి పాకిస్థాన్లోని పెషావర్, తక్షశిల చుట్టుపక్కల ప్రాంతం. కుషాణుల కాలంలో, ముఖ్యంగా కనిష్కుని కాలంలో, ఇక్కడ బుద్ధుని విగ్రహాలు గ్రీకు శైలి ప్రభావంతో తయారయ్యాయి: ఉంగరాల జుట్టు, మడతల వస్త్రాలు, సహజమైన ముఖ కవళికలు. తక్షశిల ఈ కళకు ముఖ్య కేంద్రం.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) తక్షశిల.
అమరావతి కృష్ణా నది తీరంలో వేరే శైలికి, అమరావతి శిల్పకళకు, కేంద్రం; తెల్లని పాలరాయి లాంటి సున్నపురాతితో చెక్కిన శిల్పాలకు ప్రసిద్ధి. సారనాథ్లో బుద్ధుడు మొదటి ఉపదేశం ఇచ్చాడు; అశోకుని సింహ స్తంభ శీర్షం ఇక్కడిదే. సాంచి (మధ్యప్రదేశ్) స్తూపానికి ప్రసిద్ధి. ఇవి గాంధార ప్రాంతంలో లేవు.
గుర్తుంచుకోండి: గాంధార కళ = తక్షశిల + గ్రీకు ప్రభావం; అమరావతి కళ = కృష్ణా తీరం.
గ్రీకు రాయబారి మెగస్తనీస్ రాసిన పుస్తకం పేరు ఏంటని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
మెగస్తనీస్ సెల్యూకస్ నికేటర్ పంపిన గ్రీకు రాయబారి. ఇతను చంద్రగుప్త మౌర్యుని ఆస్థానంలో, రాజధాని పాటలీపుత్రంలో ఉన్నాడు. అప్పటి భారతదేశ ప్రజల జీవితం, సమాజం, పాలన గురించి "ఇండికా" అనే గ్రంథం రాశాడు. మౌర్యుల చరిత్రకు ఇది ముఖ్యమైన ఆధారం.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) ఇండికా.
అర్థశాస్త్రం రాసింది కౌటిల్యుడు (చాణక్యుడు); ఇది కూడా మౌర్య కాలానిదే కాబట్టి చాలామంది పొరబడతారు. "ఇండియా" అనేది మెగస్తనీస్ గ్రంథం పేరు కాదు; పేరు దగ్గరగా ఉండేలా ఇచ్చిన తప్పు ఆప్షన్. మాళవికాగ్నిమిత్రం కాళిదాసు రాసిన సంస్కృత నాటకం.
మొఘల్, బ్రిటిష్ కాలం నాటి భూమి పరిభాషలోని "ఖుద్కాస్త్" (Khudkasht) అనే పదానికి అర్థం అడుగుతోంది. "ఖుద్" అంటే స్వయంగా, "కాస్త్" అంటే సాగు; అంటే "స్వంతంగా సాగు చేసే భూమి".
జమీందారీ వ్యవస్థలో జమీందారులు చాలా గ్రామాల నుంచి శిస్తు వసూలు చేసేవారు. ఆ భూములతో పాటు కొన్ని భూములను తమ కోసమే ఉంచుకుని పనివాళ్లతో, కూలీలతో సాగు చేయించుకునేవారు. ఈ స్వంత సాగు భూములను ఖుద్కాస్త్ (సీర్-ఖుద్కాస్త్) భూములు అనేవారు. జమీందారీ రద్దు చట్టాల సమయంలో కూడా జమీందారులు ఈ భూములను తమ దగ్గరే ఉంచుకున్నారు.
అధికారిక కీ ప్రకారం సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) జమీందారులు సాగుచేసే భూములు. కూలీలు భూమి పని చేసినా భూమి వారిది కాదు, కాబట్టి (2) సరికాదు. రాజులు నేరుగా సాగు చేయరు; రాజు భూములను ఖాల్సా భూములు అంటారు, కాబట్టి (3) సరికాదు.
గమనిక: మొఘల్ కాలపు వ్యవసాయ వర్ణనల్లో (NCERT చరిత్ర పాఠాలు) "ఖుద్-కాష్త" అంటే అదే గ్రామంలో నివసిస్తూ తమ భూమిని తామే సాగు చేసుకునే రైతులు, "పాహి-కాష్త" అంటే బయటి గ్రామం నుంచి వచ్చి సాగు చేసేవారు. ఆ అర్థంలో ఆప్షన్ (1) కూడా సమర్థనీయమే. పరీక్షలో మాత్రం కీ ఇచ్చిన (4) గుర్తుంచుకోండి.
గుర్తుంచుకోండి: ఖుద్ = స్వయంగా, కాస్త్ = సాగు; కీ ప్రకారం జమీందారుల స్వంత సాగు భూమి.
అవధి (Awadhi) భాషలో రామచరితమానస్ రాసిన భక్తి కవి ఎవరని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
భక్తి ఉద్యమ కాలంలో కవులు సామాన్య ప్రజలు మాట్లాడే భాషల్లో రాశారు. తులసీదాసు 16వ శతాబ్దపు రామభక్త కవి. వాల్మీకి రామాయణ కథను ఉత్తర భారతదేశంలో మాట్లాడే అవధి భాషలో "రామచరితమానస్"గా రాశాడు. ఉత్తర భారతంలో ఇది ఇంటింటా చదివే గ్రంథం.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) తులసీ దాసు.
శంకరదేవుడు అస్సాంలో వైష్ణవ భక్తిని ప్రచారం చేశాడు, అస్సామీ భాషలో రాశాడు. చైతన్య మహాప్రభు బెంగాల్లో కృష్ణ భక్తిని, సంకీర్తనను ప్రచారం చేశాడు. కంచర్ల గోపన్న (భక్త రామదాసు) భద్రాచలం రాముడిపై తెలుగులో కీర్తనలు రాశాడు; రాముడి భక్తుడే కాబట్టి కొందరు పొరబడతారు, కానీ ఆయన భాష తెలుగు, అవధి కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: తులసీదాసు → రామచరితమానస్ (అవధి); రామదాసు → తెలుగు కీర్తనలు.
హిట్లర్ పాలనలో యూదులు (Jews) హింసకు గురైన దేశం ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
హిట్లర్ నాయకత్వంలోని నాజీ పార్టీ 1933లో జర్మనీలో అధికారంలోకి వచ్చింది. నాజీలు యూదులను శత్రువులుగా ప్రచారం చేశారు. వారి హక్కులను, ఉద్యోగాలను, ఆస్తులను లాక్కున్నారు, తర్వాత నిర్బంధ శిబిరాలకు (Concentration Camps) పంపారు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో సుమారు 60 లక్షల యూదులను చంపారు. ఈ మారణకాండను హోలోకాస్ట్ (Holocaust) అంటారు.
ఈ వేధింపులు మొదలైంది, హిట్లర్ పాలించింది జర్మనీలో. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) జర్మనీ.
ఇజ్రాయిల్ యూదుల దేశంగా 1948లో, అంటే యుద్ధం తర్వాత ఏర్పడింది. సౌదీ అరేబియాకు ఈ ఘటనతో సంబంధం లేదు. యుద్ధ సమయంలో జర్మనీ ఫ్రాన్స్ను ఆక్రమించింది, అక్కడి యూదులను కూడా శిబిరాలకు పంపింది; కానీ హిట్లర్ దేశం, వేధింపుల కేంద్రం జర్మనీయే.
గుర్తుంచుకోండి: హిట్లర్ = జర్మనీ, నాజీలు; ఇజ్రాయిల్ = 1948.
సొరంగాల పైకప్పులు, గుమ్మటాల పైకప్పులు నిర్మించే విధానం
(1)ఆర్క్యుయేట్
(2)ట్రాబీట్
(3)తాపీబాండ్
(4)ఇండియన్ ఆర్ట్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) ఆర్క్యుయేట్
సొరంగం లాంటి వంపు పైకప్పులు (Vaults), గుమ్మటాలు (Domes) కట్టే నిర్మాణ పద్ధతి పేరు ఏంటని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
మధ్యయుగ భారత నిర్మాణ కళలో రెండు ముఖ్య పద్ధతులు ఉన్నాయి. ట్రాబీట్ (Trabeate) పద్ధతిలో రెండు నిలువు స్తంభాలపై అడ్డంగా దూలం (Beam) పెట్టి పైకప్పు కడతారు. ఆర్క్యుయేట్ (Arcuate) పద్ధతిలో రాళ్లను వంపుగా అమర్చి తోరణం (Arch) కడతారు. తోరణం పైకప్పు బరువును పక్కలకు పంచుతుంది. ఇలాంటి తోరణాలను వరుసగా కలిపితే సొరంగం లాంటి పైకప్పు, చుట్టూ తిప్పితే గుమ్మటం ఏర్పడతాయి. 12వ శతాబ్దం తర్వాత ఢిల్లీ సుల్తానుల కాలంలో ఈ పద్ధతి విస్తృతంగా వచ్చింది.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) ఆర్క్యుయేట్.
ట్రాబీట్ పద్ధతిలో చదునైన దూలాలు ఉంటాయి, వంపులు ఉండవు; దీనితో గుమ్మటం కట్టలేం. తాపీబాండ్ అనేది పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఒక నిర్మాణ శైలి పేరుగా రాదు. ఇండియన్ ఆర్ట్ అనేది సాధారణ పదం, ఒక నిర్మాణ పద్ధతి కాదు.