AP TET August 2022 Paper 1B పరిసరాల విజ్ఞానం: ప్రశ్నలు, కీ, వివరణలు
AP TET August 2022 Paper 1B స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ పేపర్లో పరిసరాల విజ్ఞానం (EVS) సెక్షన్లో 30 ప్రశ్నలు ఉన్నాయి (ప్రశ్న 121 నుంచి 150 వరకు). ఎక్కువ ప్రశ్నలు వచ్చిన టాపిక్లు: చరిత్ర, సంస్కృతి (8), మొక్కలు, జంతువులు, మానవ శరీరం (4), పటాలు, భూగోళం, సహజ వనరులు (4), పదార్థం, శక్తి, నిత్యజీవిత విజ్ఞానం (2). కింద ప్రతి ప్రశ్నకు అధికారిక కీ సమాధానం, తెలుగులో వివరణ ఉన్నాయి.
ఆధారం: AP పాఠశాల విద్యాశాఖ అధికారిక ప్రశ్నపత్రం, కీ ·చివరి మార్పు: · ExamBadi
పరిసరాల విజ్ఞానం (EVS): ఏ టాపిక్ నుంచి ఏ ప్రశ్నలు వచ్చాయి?
టాడ్పోల్ (Tadpole) అనే మాట ఏ అంశానికి చెందిందో ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇది జీవుల పెరుగుదలకు సంబంధించిన పదం.
కప్ప నీటిలో గుడ్లు పెడుతుంది. గుడ్డు నుంచి బయటకు వచ్చే చిన్న పిల్లను టాడ్పోల్ (తోకకప్ప పిల్ల) అంటారు. దీనికి తోక ఉంటుంది, మొప్పలతో నీటిలోనే శ్వాసిస్తుంది, చేపలా ఈదుతుంది. తర్వాత కాళ్లు వస్తాయి, తోక తగ్గిపోతుంది, ఊపిరితిత్తులు ఏర్పడతాయి, చివరికి పెద్ద కప్పగా మారుతుంది. ఈ రూపమార్పును రూపవిక్రియ (Metamorphosis) అంటారు.
గుడ్డు → టాడ్పోల్ → కాళ్లున్న టాడ్పోల్ → చిన్న కప్ప → పెద్ద కప్ప. కాబట్టి టాడ్పోల్ కప్ప జీవిత చక్రంలో ఒక దశ. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) కప్ప జీవిత చక్రం.
నీటి శుద్ధి ప్రక్రియలో వడపోత, క్లోరినేషన్ లాంటి పదాలు వస్తాయి. రసాయన కాలుష్యం పరిశ్రమల వ్యర్థాలు, పురుగుమందులకు సంబంధించింది. సేంద్రియ ఎరువులు అంటే పశువుల ఎరువు, వర్మీకంపోస్ట్ లాంటివి. ఈ మూడింటికీ టాడ్పోల్తో సంబంధం లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: టాడ్పోల్ = కప్ప పిల్ల; తోక, మొప్పలతో నీటిలో జీవిస్తుంది.
ఈ క్రింది సంస్థలలో తల్లీ బిడ్డ యొక్క సంక్షేమం పథకంలో భాగంగా సురక్షితమైన కాన్పులకు బాధ్యత వహించేది
(1)మండల పరిషత్ కార్యాలయం
(2)మండల రెవెన్యూ కార్యాలయం
(3)ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం
(4)మండల వనరుల కేంద్రం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం
తల్లీబిడ్డల సంక్షేమ పథకాల్లో సురక్షితమైన కాన్పు (Safe Delivery) ఏ సంస్థ బాధ్యతో ప్రశ్న అడుగుతోంది. ప్రతి సంస్థ పని ఏంటో తెలిస్తే జవాబు సులభం.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రజలకు వైద్యం అందించే మొదటి ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం (PHC). గర్భిణులకు పరీక్షలు, టీకాలు, పోషకాహార సలహాలు, ఆసుపత్రిలో కాన్పు (Institutional Delivery), పుట్టిన బిడ్డకు టీకాలు ఇక్కడే అందుతాయి. డాక్టర్, నర్సులు, ANM లు ఈ పని చూస్తారు.
కాబట్టి సురక్షిత కాన్పులకు బాధ్యత వహించేది ఆప్షన్ (3) ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం.
మండల పరిషత్ కార్యాలయం మండల అభివృద్ధి పనులు, పంచాయతీల పర్యవేక్షణ చూస్తుంది. మండల రెవెన్యూ కార్యాలయం (తహసీల్దార్) భూమి రికార్డులు, కుల, ఆదాయ ధ్రువపత్రాలు ఇస్తుంది. మండల వనరుల కేంద్రం (MRC) పాఠశాల విద్యకు, ఉపాధ్యాయులకు సహాయం చేస్తుంది. వీటిలో ఏదీ కాన్పులు చేయదు.
మిక్సీ, వాషింగ్ మెషిన్, ఫ్రిజ్, గీజర్, ఇస్త్రీపెట్టె లాంటి గృహోపకరణాలు ఎక్కువగా వాడితే వచ్చే ఫలితం ఏంటని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఈ పరికరాలు దాదాపు అన్నీ విద్యుత్తుతో పనిచేస్తాయి. ఎక్కువ పరికరాలను ఎక్కువసేపు వాడితే ఎక్కువ యూనిట్ల కరెంటు ఖర్చవుతుంది. కరెంటు బిల్లు పెరుగుతుంది. విద్యుత్ ఉత్పత్తి కోసం బొగ్గు లాంటి ఇంధనాలను ఎక్కువగా మండించాల్సి వస్తుంది, పర్యావరణంపై భారం పడుతుంది.
కాబట్టి నేరుగా కనిపించే పరిణామం ఆప్షన్ (1) విద్యుత్ వాడకం పెరుగుట.
ఇంటి పనులు అందరూ కలిసి చేయడం కుటుంబంలో పనుల పంపకానికి సంబంధించిన మంచి అలవాటు, పరికరాల వాడకం ఫలితం కాదు. పరికరాలు శ్రమను తగ్గిస్తాయి కాబట్టి పిల్లలకు పని పెరగదు. పరికరాలు ఉంటే ఇంటి పనులకు ఇతరులపై ఆధారపడడం తగ్గుతుంది, పెరగదు. అందుకే (2), (3), (4) సరికావు.
గుర్తుంచుకోండి: ఎక్కువ పరికరాలు = ఎక్కువ కరెంటు; అవసరం లేనప్పుడు స్విచ్ ఆపాలి.
గుబురు వేర్ల వ్యవస్థ (Fibrous Root System) ఉన్న మొక్క ఏదో గుర్తించమని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
మొక్కల్లో రెండు రకాల వేరు వ్యవస్థలు ఉంటాయి. తల్లివేరు వ్యవస్థ (Tap Root): ఒక పెద్ద ప్రధాన వేరు లోపలికి పోతుంది, దాని నుంచి పక్కవేర్లు వస్తాయి. ఇది ద్విదళ బీజ మొక్కల్లో ఉంటుంది. గుబురు వేర్లు: కాండం అడుగు నుంచి ఒకే మందంతో ఉన్న సన్నని వేర్లు గుత్తిగా వస్తాయి. ఇవి ఏకదళ బీజ మొక్కల్లో, అంటే వరి, గోధుమ, మొక్కజొన్న, జొన్న లాంటి గడ్డి జాతి మొక్కల్లో ఉంటాయి.
జొన్న గడ్డి జాతికి చెందిన ఏకదళ బీజ మొక్క. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) జొన్న.
వేప, మర్రి, గులాబి ద్విదళ బీజ మొక్కలు. వీటికి తల్లివేరు వ్యవస్థ ఉంటుంది. మర్రికి కొమ్మల నుంచి కిందికి దిగే ఊడలు (Prop Roots) కూడా ఉంటాయి, కానీ అవి గుబురు వేర్లు కావు.
గుర్తుంచుకోండి: గడ్డి జాతి పంటలు (వరి, జొన్న, మొక్కజొన్న) = గుబురు వేర్లు.
పంటలను అవి కోతకు రావడానికి పట్టే కాలాన్ని బట్టి స్వల్పకాలిక పంటలు, దీర్ఘకాలిక పంటలు అని విభజిస్తారు. దీర్ఘకాలపు పంటకు ఎంత సమయం పడుతుందని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
స్వల్పకాలిక పంటలు కొన్ని నెలల్లోనే, సుమారు మూడు నాలుగు నెలల్లో, కోతకు వస్తాయి. దీర్ఘకాలిక పంటలకు ఆరు నెలలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం పడుతుంది. చెరకు లాంటి పంటలు దాదాపు ఏడాది పొలంలో ఉంటాయి.
ఆరు నెలలు అంటే 6 × 30 = 180 రోజులు. అధికారిక కీ ప్రకారం సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) 180 రోజులు, అంతకంటే ఎక్కువ.
90, 100, 120 రోజులు అంటే మూడు నుంచి నాలుగు నెలలు. ఇది స్వల్పకాలిక పంటల పరిధి. ఇక్కడ చాలామంది 120 రోజులు ఎంచుకుంటారు, కానీ దీర్ఘకాలిక పంటకు కనీసం ఆరు నెలలు అనేది కీ ఇచ్చిన కొలమానం.
గుర్తుంచుకోండి: దీర్ఘకాలిక పంట = 6 నెలలు (180 రోజులు) పైగా.
కింది వానిలో ఒక దానిని కృత్రిమ ఉన్ని లేదా ఫేక్ ఫర్ అని అంటారు.
(1)పాలిస్టైరిన్
(2)అక్రిలిక్
(3)రేయాన్
(4)పాలిప్రొపిలిన్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) అక్రిలిక్
కృత్రిమ ఉన్ని (Artificial Wool) లేదా Fake Fur అని పిలిచే కృత్రిమ దారం (Synthetic Fibre) ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
అక్రిలిక్ (Acrylic) ఒక కృత్రిమ దారం. ఇది చూడడానికి, తాకడానికి ఉన్నిలా మెత్తగా, వెచ్చగా ఉంటుంది. సహజ ఉన్ని కంటే చౌక. అందుకే స్వెటర్లు, శాలువాలు, దుప్పట్లు, బొమ్మల బొచ్చు (Fake Fur) తయారీలో దీన్ని వాడతారు.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) అక్రిలిక్.
రేయాన్ను చెక్క గుజ్జు నుంచి తయారుచేస్తారు; దీన్ని కృత్రిమ పట్టు (Artificial Silk) అంటారు, ఉన్ని కాదు. పాలిస్టైరిన్ ఒక ప్లాస్టిక్; థర్మోకోల్ దీని నుంచే తయారవుతుంది. పాలిప్రొపిలిన్ కూడా ప్లాస్టిక్; తాళ్లు, డబ్బాలు, సంచుల తయారీలో వాడతారు. ఇక్కడ రేయాన్ను చాలామంది ఎంచుకుంటారు, కానీ రేయాన్ = పట్టు, అక్రిలిక్ = ఉన్ని అని గుర్తుంచుకోండి.
గుర్తుంచుకోండి: రేయాన్ = కృత్రిమ పట్టు; అక్రిలిక్ = కృత్రిమ ఉన్ని.
ఈ ప్రయోగంలో ముందుగా మొక్కను చీకట్లో ఉంచి ఆకుల్లో పిండిపదార్థం లేకుండా చేస్తారు. ఒక వెడల్పు మూతి సీసాలో పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్ (KOH) ద్రావణం పోస్తారు. రెండుగా చీల్చిన బిరడాలో ఆకులో సగభాగం సీసా లోపల, మిగతా సగం బయట ఉండేలా పెడతారు. మొక్కను ఎండలో ఉంచుతారు. KOH సీసాలోని CO₂ ను పీల్చేస్తుంది. తర్వాత అయోడిన్తో పరీక్షిస్తే సీసా లోపలి భాగం నీలి-నలుపు రంగుకు మారదు (పిండిపదార్థం లేదు), బయటి భాగం మారుతుంది.
కాబట్టి CO₂ ను పీల్చుకునేది ఆప్షన్ (3) KOH. దీంతో CO₂ లేకుంటే కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరగదని తెలుస్తుంది.
Ca(OH)₂ (సున్నపు నీరు) CO₂ ఉందని గుర్తించడానికి వాడతారు, అది పాలలా తెల్లగా మారుతుంది; కానీ ఇది నీటిలో కొద్దిగానే కరుగుతుంది కాబట్టి CO₂ ను పూర్తిగా పీల్చడానికి సరిపోదు. KCl ఒక లవణం, CO₂ తో చర్య జరపదు. CaO (పొడి సున్నం) ఈ ప్రయోగంలో వాడే రసాయనం కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: CO₂ ను పీల్చేది KOH; CO₂ ను గుర్తించేది సున్నపు నీరు.
ఉర్సా మేజర్ (Ursa Major) అంటే ఏ రకమైన ఖగోళ వస్తువో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఆకాశంలో కొన్ని నక్షత్రాలు కలిసి ఒక ఆకారంలా కనిపిస్తాయి. ఇలాంటి నక్షత్రాల గుంపును నక్షత్రరాశి (Constellation) అంటారు. ఉర్సా మేజర్ అంటే "పెద్ద ఎలుగుబంటి" (Great Bear). ఉత్తర దిక్కు ఆకాశంలో కనిపిస్తుంది. దీనిలోని ఏడు ప్రకాశవంతమైన నక్షత్రాలను మనం సప్తర్షి మండలం అంటాం. దీని సహాయంతో ధ్రువ నక్షత్రాన్ని గుర్తించవచ్చు.
కాబట్టి ఉర్సా మేజర్ ఆప్షన్ (2) నక్షత్రరాశి.
ఉపగ్రహం ఒక గ్రహం చుట్టూ తిరుగుతుంది, ఉదాహరణకు చంద్రుడు. ఉల్కాభం (Meteoroid) అంతరిక్షంలో తిరిగే చిన్న రాతి ముక్క; తెలుగు ప్రశ్నపత్రంలో దీనికి తోకచుక్క అని ముద్రించారు. గ్రహశకలాలు (Asteroids) ఎక్కువగా అంగారకుడు, బృహస్పతి మధ్య సూర్యుని చుట్టూ తిరిగే రాతి శకలాలు. ఇవేవీ నక్షత్రాల గుంపు కావు.
గుర్తుంచుకోండి: ఉర్సా మేజర్ = పెద్ద ఎలుగుబంటి; సప్తర్షి మండలం దీనిలో భాగం.
శుక్రకణంలో (Sperm Cell) క్రోమోజోముల సమితులు ఎన్ని ఉంటాయి, అంటే దాని ప్లాయిడీ (Ploidy) ఏంటని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
శరీర కణాల్లో క్రోమోజోములు జతలుగా, అంటే రెండు సమితులుగా ఉంటాయి. దీన్ని ద్వయస్థితి (Diploid, 2n) అంటారు. బీజకణాలు (శుక్రకణం, అండం) క్షయకరణ విభజన (Meiosis) ద్వారా ఏర్పడతాయి. ఈ విభజనలో క్రోమోజోముల సంఖ్య సగానికి తగ్గుతుంది. కాబట్టి బీజకణాల్లో ఒకే సమితి ఉంటుంది. దీన్ని ఏకస్థితి (Haploid, n) అంటారు.
మనుషుల్లో శరీర కణంలో 46 క్రోమోజోములు (2n) ఉంటే, శుక్రకణంలో 23 (n) ఉంటాయి. శుక్రకణం (23), అండం (23) కలిస్తే సంయుక్త బీజంలో మళ్లీ 23 + 23 = 46 అవుతాయి. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) ఏకస్థితి.
ద్వయస్థితి శరీర కణాలకు, సంయుక్త బీజానికి ఉంటుంది. త్రయస్థితి (3n) పుష్పించే మొక్కల అంకురచ్ఛదంలో (Endosperm) కనిపిస్తుంది. చతుస్థితి (4n) కొన్ని మొక్కల్లో మాత్రమే ఉంటుంది. శుక్రకణానికి ఇవేవీ వర్తించవు.
గుర్తుంచుకోండి: బీజకణాలు = n (ఏకస్థితి); శరీర కణాలు = 2n.
భారతదేశంలో సతత హరిత అరణ్యాలు (Evergreen Forests) ఏ ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయని ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇచ్చిన జంటల్లో రెండు ప్రాంతాలూ ఈ అడవులకు పేరుపొందినవి ఏవో చూడాలి.
సతత హరిత అరణ్యాలు ఏడాదికి 200 సెం.మీ. కంటే ఎక్కువ వర్షం పడే, వేడిగా తేమగా ఉండే ప్రాంతాల్లో పెరుగుతాయి. చెట్లు ఒకేసారి ఆకులు రాల్చవు, కాబట్టి ఏడాది పొడవునా పచ్చగా ఉంటాయి. పాఠ్యపుస్తకాలు వీటికి ముఖ్య ఉదాహరణలుగా పశ్చిమ కనుమలు (ముఖ్యంగా కేరళ), అండమాన్ నికోబార్ దీవులను చెబుతాయి.
కేరళలో పశ్చిమ కనుమల వాలులపై, అండమాన్ దీవుల్లో ఎక్కువ భాగం ఈ అడవులే ఉన్నాయి. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) కేరళ - అండమాన్.
కర్ణాటకలో పశ్చిమ కనుమల సన్నని భాగంలో మాత్రమే ఇవి ఉంటాయి; రాష్ట్రంలో ఎక్కువ భాగం ఆకురాల్చే అడవులు. అస్సాం, నాగాలాండ్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ లాంటి ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో కూడా కొన్నిచోట్ల సతత హరిత అడవులు ఉన్నా, వాటిలో ఆకురాల్చే, పర్వత అడవులు కూడా ఎక్కువే. రెండు ప్రాంతాలూ స్పష్టంగా సతత హరిత అడవులకు పేరుపొందిన జంట (1) మాత్రమే.
గుర్తుంచుకోండి: సతత హరిత అడవులు = అధిక వర్షం; పశ్చిమ కనుమలు, అండమాన్.
ఆంధ్రప్రదేశ్లో అతి పెద్ద పట్టు పురుగుల విత్తనాభివృద్ధి సంస్థ గల ప్రదేశం
(1)డోర్నకల్
(2)సీతంపేట
(3)హార్సిలీ హిల్స్
(4)అరకు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) హార్సిలీ హిల్స్
ఆంధ్రప్రదేశ్లో పట్టుపురుగుల విత్తనం (గుడ్లు) అభివృద్ధి చేసే అతి పెద్ద సంస్థ ఏ ప్రదేశంలో ఉందని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
పట్టుపురుగుల పెంపకాన్ని సెరికల్చర్ (Sericulture) అంటారు. పట్టుపురుగులు మల్బరీ ఆకులు తిని గూళ్లు కడతాయి, ఆ గూళ్ల నుంచి పట్టు దారం తీస్తారు. రైతులకు మంచి నాణ్యమైన పట్టుపురుగుల గుడ్లు అందించడానికి విత్తనాభివృద్ధి కేంద్రాలు పనిచేస్తాయి. చల్లని వాతావరణం ఉండే రాయలసీమ ప్రాంతం మల్బరీ పట్టు సాగుకు పేరుపొందింది.
అధికారిక కీ ప్రకారం సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) హార్సిలీ హిల్స్. హార్సిలీ హిల్స్ మదనపల్లె దగ్గర ఉన్న చల్లని కొండ ప్రాంతం. ఈ సంస్థ వివరాలను మేము వేరే ఆధారంతో నిర్ధారించలేకపోయాం, కాబట్టి కీ ఇచ్చిన జవాబును గుర్తుంచుకోండి.
మిగతా ప్రదేశాలు వేరే కారణాలకు పేరుపొందాయి: డోర్నకల్ ఇప్పుడు తెలంగాణలో ఉన్న రైల్వే జంక్షన్. సీతంపేట శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని గిరిజన ప్రాంతం. అరకు లోయ కాఫీ తోటలకు, పర్యాటకానికి ప్రసిద్ధి.
గుర్తుంచుకోండి: కీ ప్రకారం: పట్టుపురుగుల విత్తనాభివృద్ధి సంస్థ = హార్సిలీ హిల్స్.
ఒక దేశం లేదా ఒక ప్రత్యేకమైన ప్రాంతానికి పరిమితమై ఉండే వృక్ష, జంతు జాతులు
(1)ఆపదలో ఉన్న జాతులు
(2)విదేశీయ ఆక్రమణ జాతులు
(3)దుర్బలమైన జాతులు
(4)ఎండమిక్ జాతులు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) ఎండమిక్ జాతులు
ఒక దేశంలో లేదా ఒక ప్రాంతంలో మాత్రమే కనిపించే, ప్రపంచంలో ఇంకెక్కడా సహజంగా కనిపించని మొక్కలను, జంతువులను ఏమంటారని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఇలాంటి జాతులను స్థానిక/ఎండమిక్ జాతులు (Endemic Species) అంటారు. ఉదాహరణకు సింహవాలం కోతి (Lion-tailed Macaque) పశ్చిమ కనుమల్లో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. కంగారూ సహజంగా ఆస్ట్రేలియాలో మాత్రమే ఉంటుంది.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) ఎండమిక్ జాతులు.
ఆపదలో ఉన్న జాతులు (Endangered) అంటే అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్నవి; అవి ఎక్కడైనా ఉండవచ్చు. విదేశీయ ఆక్రమణ జాతులు (Alien/Invasive) బయటి ప్రాంతం నుంచి వచ్చి స్థానిక జాతులను దెబ్బతీస్తాయి, ఉదాహరణకు వయ్యారిభామ (Parthenium). దుర్బలమైన జాతులు (Vulnerable) త్వరలో ఆపదలో పడే అవకాశం ఉన్నవి. ఈ మూడూ "ఒకే ప్రాంతానికి పరిమితం" అనే అర్థం ఇవ్వవు.
ప్రపంచ పటాన్ని (World Map) మొదట తయారుచేసిన ప్రాచీన ప్రజలు ఎవరని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
మనకు దొరికిన అతి పాత ప్రపంచ పటం బాబిలోనియన్లు మట్టి పలకపై గీసినది. దీన్ని బాబిలోనియన్ ప్రపంచ పటం అంటారు. ఇది క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం నాటిది. దీనిలో బాబిలోన్ నగరం మధ్యలో, చుట్టూ వలయంలా సముద్రం చూపించారు. పటాల చరిత్ర పాఠాల్లో ఇదే మొదటి ప్రపంచ పటంగా చెబుతారు.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) బాబిలోనియన్లు.
సుమేరియన్లు క్యూనిఫాం లిపి, నగరాలకు పేరుపొందారు, ప్రపంచ పటానికి కాదు. యూరోపియన్లు చాలా తర్వాత, అన్వేషణల కాలంలో, కచ్చితమైన పటాలు గీశారు; ఉదాహరణకు మెర్కేటర్. పర్షియన్లకు మొదటి ప్రపంచ పటం గీసిన గుర్తింపు లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: మొదటి ప్రపంచ పటం = బాబిలోనియన్ల మట్టి పలక.
మొఘల్ చక్రవర్తులలో సరయిన వరుస క్రమాన్ని గుర్తించండి.
(1)బాబర్, హుమయున్, జహంగీర్, అక్బర్
(2)బాబర్, హుమయున్, అక్బర్, జహంగీర్
(3)హుమయున్, బాబర్, అక్బర్, జహంగీర్
(4)అక్బర్, హుమయున్, బాబర్, జహంగీర్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) బాబర్, హుమయున్, అక్బర్, జహంగీర్
మొఘల్ చక్రవర్తులు పాలించిన కాలక్రమాన్ని (Chronological Order) సరిగా చూపిన ఆప్షన్ ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
బాబర్ 1526లో మొదటి పానిపట్టు యుద్ధంలో ఇబ్రహీం లోడీని ఓడించి మొఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు (1526–1530). తర్వాత అతని కొడుకు హుమాయూన్ (1530–1540, మళ్లీ 1555–1556). తర్వాత హుమాయూన్ కొడుకు అక్బర్ (1556–1605, అంటే 49 ఏళ్లు). తర్వాత అక్బర్ కొడుకు జహంగీర్ (1605–1627).
కాబట్టి వరుస: బాబర్ → హుమాయూన్ → అక్బర్ → జహంగీర్. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).
ఆప్షన్ (1)లో జహంగీర్ను అక్బర్ కంటే ముందు పెట్టారు; జహంగీర్ అక్బర్ కొడుకు కాబట్టి తప్పు. (3)లో హుమాయూన్ను స్థాపకుడు బాబర్ కంటే ముందు పెట్టారు. (4) మొదటి మూడు పేర్లను తలకిందులుగా ఇచ్చింది.
సంచార జీవన విధానానికి సంబంధించి సరికాని వాక్యాన్ని గుర్తించండి.
(1)ఆదిమానవులు గుంపులుగా ఉండేవారు
(2)ఆహారం కోసం తరచుగా ఒక ప్రాంతం నుండి మరొక ప్రాంతానికి వెళ్ళేవారు
(3)స్త్రీలు, పిల్లలు కూడా వేట, ఆహార సేకరణలో పాల్గొనేవారు
(4)ఆహారాన్ని గుంపులోని ప్రజలందరితో పంచుకొనేవారు కాదు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) ఆహారాన్ని గుంపులోని ప్రజలందరితో పంచుకొనేవారు కాదు
ఆదిమానవుల సంచార జీవనం (వేటాడడం, ఆహార సేకరణ) గురించి ఇచ్చిన వాక్యాల్లో తప్పు వాక్యం ఏదో గుర్తించాలి. ఇక్కడ "సరికాని" అనే మాటను జాగ్రత్తగా చదవాలి.
ఆదిమానవులు చిన్న గుంపులుగా జీవించేవారు. ఒకచోట ఆహారం, నీరు అయిపోగానే మరోచోటికి వెళ్లేవారు. జంతువులు కూడా కాలాన్ని బట్టి వలస పోయేవి, వాటి వెంట వీరూ కదిలేవారు. గుంపులో ఆడవాళ్లు, పిల్లలు కూడా పండ్లు, దుంపలు, గింజలు ఏరడంలో, వేటలో పాల్గొనేవారు. దొరికిన ఆహారాన్ని గుంపులో అందరూ పంచుకునేవారు; కలిసి బతకడమే వారి బలం.
కాబట్టి "ఆహారాన్ని అందరితో పంచుకునేవారు కాదు" అనే వాక్యం తప్పు. సరికాని వాక్యం ఆప్షన్ (4).
ఆప్షన్లు (1), (2), (3) సంచార జీవనం గురించి సరైన వాక్యాలు. "సరైనది ఏది" అని అనుకుని (1) ఎంచుకోవడం సాధారణ పొరపాటు.
గుర్తుంచుకోండి: "సరికాని" ప్రశ్నల్లో ప్రతి వాక్యాన్ని నిజం/అబద్ధం అని పరీక్షించండి.
సరైన సమాధానం: (4) సముద్ర మట్టం నుండి ఒకే ఎత్తులో ఉంటాయి.
పటంలో గీసే కాంటూర్ రేఖ (Contour Line) మీద ఉన్న ప్రదేశాల ఎత్తు గురించి ప్రశ్న అడుగుతోంది.
సముద్ర మట్టం నుంచి ఒకే ఎత్తులో ఉన్న ప్రదేశాలను కలుపుతూ గీసే రేఖను కాంటూర్ రేఖ (సమోన్నతి రేఖ) అంటారు. ప్రతి రేఖపై ఆ ఎత్తు రాసి ఉంటుంది, ఉదాహరణకు 100 మీ. అంటే ఆ రేఖపై ఉన్న ప్రతి బిందువు సముద్ర మట్టం నుంచి 100 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంది.
కాబట్టి కాంటూర్ రేఖపై ఉన్న ప్రదేశాలన్నీ ఆప్షన్ (4) సముద్ర మట్టం నుంచి ఒకే ఎత్తులో ఉంటాయి.
కాంటూర్ రేఖలు ఎక్కువగా సముద్ర మట్టం పైన ఉన్న ఎత్తులను చూపిస్తాయి కానీ "పైన/కింద" అనేది వాటి నిర్వచనం కాదు, కాబట్టి (1), (2) సరికావు. తక్కువ వాలు అనేది ఒక రేఖకు సంబంధించింది కాదు; రేఖల మధ్య దూరం ఎక్కువగా ఉంటే వాలు తక్కువ, దగ్గరగా ఉంటే వాలు ఎక్కువ. కాబట్టి (3) కూడా సరికాదు.
గుర్తుంచుకోండి: కాంటూర్ = సమాన ఎత్తు రేఖ; దగ్గర రేఖలు = నిటారు వాలు.
గాంధార శిల్పకళ (Gandhara School of Art) ఏ ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందిందని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
గాంధారం భారత ఉపఖండానికి వాయవ్య దిక్కున ఉన్న ప్రాచీన ప్రాంతం; ఇప్పటి పాకిస్థాన్లోని పెషావర్, తక్షశిల చుట్టుపక్కల ప్రాంతం. కుషాణుల కాలంలో, ముఖ్యంగా కనిష్కుని కాలంలో, ఇక్కడ బుద్ధుని విగ్రహాలు గ్రీకు శైలి ప్రభావంతో తయారయ్యాయి: ఉంగరాల జుట్టు, మడతల వస్త్రాలు, సహజమైన ముఖ కవళికలు. తక్షశిల ఈ కళకు ముఖ్య కేంద్రం.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) తక్షశిల.
అమరావతి కృష్ణా నది తీరంలో వేరే శైలికి, అమరావతి శిల్పకళకు, కేంద్రం; తెల్లని పాలరాయి లాంటి సున్నపురాతితో చెక్కిన శిల్పాలకు ప్రసిద్ధి. సారనాథ్లో బుద్ధుడు మొదటి ఉపదేశం ఇచ్చాడు; అశోకుని సింహ స్తంభ శీర్షం ఇక్కడిదే. సాంచి (మధ్యప్రదేశ్) స్తూపానికి ప్రసిద్ధి. ఇవి గాంధార ప్రాంతంలో లేవు.
గుర్తుంచుకోండి: గాంధార కళ = తక్షశిల + గ్రీకు ప్రభావం; అమరావతి కళ = కృష్ణా తీరం.
గ్రీకు రాయబారి మెగస్తనీస్ రాసిన పుస్తకం పేరు ఏంటని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
మెగస్తనీస్ సెల్యూకస్ నికేటర్ పంపిన గ్రీకు రాయబారి. ఇతను చంద్రగుప్త మౌర్యుని ఆస్థానంలో, రాజధాని పాటలీపుత్రంలో ఉన్నాడు. అప్పటి భారతదేశ ప్రజల జీవితం, సమాజం, పాలన గురించి "ఇండికా" అనే గ్రంథం రాశాడు. మౌర్యుల చరిత్రకు ఇది ముఖ్యమైన ఆధారం.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) ఇండికా.
అర్థశాస్త్రం రాసింది కౌటిల్యుడు (చాణక్యుడు); ఇది కూడా మౌర్య కాలానిదే కాబట్టి చాలామంది పొరబడతారు. "ఇండియా" అనేది మెగస్తనీస్ గ్రంథం పేరు కాదు; పేరు దగ్గరగా ఉండేలా ఇచ్చిన తప్పు ఆప్షన్. మాళవికాగ్నిమిత్రం కాళిదాసు రాసిన సంస్కృత నాటకం.
మొఘల్, బ్రిటిష్ కాలం నాటి భూమి పరిభాషలోని "ఖుద్కాస్త్" (Khudkasht) అనే పదానికి అర్థం అడుగుతోంది. "ఖుద్" అంటే స్వయంగా, "కాస్త్" అంటే సాగు; అంటే "స్వంతంగా సాగు చేసే భూమి".
జమీందారీ వ్యవస్థలో జమీందారులు చాలా గ్రామాల నుంచి శిస్తు వసూలు చేసేవారు. ఆ భూములతో పాటు కొన్ని భూములను తమ కోసమే ఉంచుకుని పనివాళ్లతో, కూలీలతో సాగు చేయించుకునేవారు. ఈ స్వంత సాగు భూములను ఖుద్కాస్త్ (సీర్-ఖుద్కాస్త్) భూములు అనేవారు. జమీందారీ రద్దు చట్టాల సమయంలో కూడా జమీందారులు ఈ భూములను తమ దగ్గరే ఉంచుకున్నారు.
అధికారిక కీ ప్రకారం సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) జమీందారులు సాగుచేసే భూములు. కూలీలు భూమి పని చేసినా భూమి వారిది కాదు, కాబట్టి (2) సరికాదు. రాజులు నేరుగా సాగు చేయరు; రాజు భూములను ఖాల్సా భూములు అంటారు, కాబట్టి (3) సరికాదు.
గమనిక: మొఘల్ కాలపు వ్యవసాయ వర్ణనల్లో (NCERT చరిత్ర పాఠాలు) "ఖుద్-కాష్త" అంటే అదే గ్రామంలో నివసిస్తూ తమ భూమిని తామే సాగు చేసుకునే రైతులు, "పాహి-కాష్త" అంటే బయటి గ్రామం నుంచి వచ్చి సాగు చేసేవారు. ఆ అర్థంలో ఆప్షన్ (1) కూడా సమర్థనీయమే. పరీక్షలో మాత్రం కీ ఇచ్చిన (4) గుర్తుంచుకోండి.
గుర్తుంచుకోండి: ఖుద్ = స్వయంగా, కాస్త్ = సాగు; కీ ప్రకారం జమీందారుల స్వంత సాగు భూమి.
సమాచార హక్కు చట్టం పార్లమెంట్లో ఆమోదించబడిన సంవత్సరం
(1)2003
(2)2004
(3)2005
(4)2006
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) 2005
సమాచార హక్కు చట్టాన్ని (Right to Information Act, RTI) పార్లమెంట్ ఏ సంవత్సరం ఆమోదించిందని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
RTI చట్టం ద్వారా ఏ పౌరుడైనా ప్రభుత్వ కార్యాలయాల నుంచి సమాచారం అడిగి పొందవచ్చు. ప్రతి కార్యాలయంలో ప్రజా సమాచార అధికారి (PIO) ఉంటాడు; సాధారణంగా 30 రోజుల్లో జవాబు ఇవ్వాలి. ఈ చట్టాన్ని పార్లమెంట్ 2005 మేలో ఆమోదించింది. ఇది 12 అక్టోబర్ 2005 నుంచి అమలులోకి వచ్చింది. పాలనలో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం దీని లక్ష్యం.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) 2005.
2003, 2004 చట్టం రాకముందు సంవత్సరాలు; 2006 చట్టం వచ్చిన తర్వాతి సంవత్సరం. ఇవి సరికావు. ఇదే సంవత్సరం (2005) జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం కూడా వచ్చింది, అందుకే రెండింటినీ కలిపి గుర్తుంచుకోవచ్చు.
అవధి (Awadhi) భాషలో రామచరితమానస్ రాసిన భక్తి కవి ఎవరని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
భక్తి ఉద్యమ కాలంలో కవులు సామాన్య ప్రజలు మాట్లాడే భాషల్లో రాశారు. తులసీదాసు 16వ శతాబ్దపు రామభక్త కవి. వాల్మీకి రామాయణ కథను ఉత్తర భారతదేశంలో మాట్లాడే అవధి భాషలో "రామచరితమానస్"గా రాశాడు. ఉత్తర భారతంలో ఇది ఇంటింటా చదివే గ్రంథం.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) తులసీ దాసు.
శంకరదేవుడు అస్సాంలో వైష్ణవ భక్తిని ప్రచారం చేశాడు, అస్సామీ భాషలో రాశాడు. చైతన్య మహాప్రభు బెంగాల్లో కృష్ణ భక్తిని, సంకీర్తనను ప్రచారం చేశాడు. కంచర్ల గోపన్న (భక్త రామదాసు) భద్రాచలం రాముడిపై తెలుగులో కీర్తనలు రాశాడు; రాముడి భక్తుడే కాబట్టి కొందరు పొరబడతారు, కానీ ఆయన భాష తెలుగు, అవధి కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: తులసీదాసు → రామచరితమానస్ (అవధి); రామదాసు → తెలుగు కీర్తనలు.
హిట్లర్ పాలనలో యూదులు (Jews) హింసకు గురైన దేశం ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
హిట్లర్ నాయకత్వంలోని నాజీ పార్టీ 1933లో జర్మనీలో అధికారంలోకి వచ్చింది. నాజీలు యూదులను శత్రువులుగా ప్రచారం చేశారు. వారి హక్కులను, ఉద్యోగాలను, ఆస్తులను లాక్కున్నారు, తర్వాత నిర్బంధ శిబిరాలకు (Concentration Camps) పంపారు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో సుమారు 60 లక్షల యూదులను చంపారు. ఈ మారణకాండను హోలోకాస్ట్ (Holocaust) అంటారు.
ఈ వేధింపులు మొదలైంది, హిట్లర్ పాలించింది జర్మనీలో. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) జర్మనీ.
ఇజ్రాయిల్ యూదుల దేశంగా 1948లో, అంటే యుద్ధం తర్వాత ఏర్పడింది. సౌదీ అరేబియాకు ఈ ఘటనతో సంబంధం లేదు. యుద్ధ సమయంలో జర్మనీ ఫ్రాన్స్ను ఆక్రమించింది, అక్కడి యూదులను కూడా శిబిరాలకు పంపింది; కానీ హిట్లర్ దేశం, వేధింపుల కేంద్రం జర్మనీయే.
గుర్తుంచుకోండి: హిట్లర్ = జర్మనీ, నాజీలు; ఇజ్రాయిల్ = 1948.
సొరంగాల పైకప్పులు, గుమ్మటాల పైకప్పులు నిర్మించే విధానం
(1)ఆర్క్యుయేట్
(2)ట్రాబీట్
(3)తాపీబాండ్
(4)ఇండియన్ ఆర్ట్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) ఆర్క్యుయేట్
సొరంగం లాంటి వంపు పైకప్పులు (Vaults), గుమ్మటాలు (Domes) కట్టే నిర్మాణ పద్ధతి పేరు ఏంటని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
మధ్యయుగ భారత నిర్మాణ కళలో రెండు ముఖ్య పద్ధతులు ఉన్నాయి. ట్రాబీట్ (Trabeate) పద్ధతిలో రెండు నిలువు స్తంభాలపై అడ్డంగా దూలం (Beam) పెట్టి పైకప్పు కడతారు. ఆర్క్యుయేట్ (Arcuate) పద్ధతిలో రాళ్లను వంపుగా అమర్చి తోరణం (Arch) కడతారు. తోరణం పైకప్పు బరువును పక్కలకు పంచుతుంది. ఇలాంటి తోరణాలను వరుసగా కలిపితే సొరంగం లాంటి పైకప్పు, చుట్టూ తిప్పితే గుమ్మటం ఏర్పడతాయి. 12వ శతాబ్దం తర్వాత ఢిల్లీ సుల్తానుల కాలంలో ఈ పద్ధతి విస్తృతంగా వచ్చింది.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) ఆర్క్యుయేట్.
ట్రాబీట్ పద్ధతిలో చదునైన దూలాలు ఉంటాయి, వంపులు ఉండవు; దీనితో గుమ్మటం కట్టలేం. తాపీబాండ్ అనేది పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఒక నిర్మాణ శైలి పేరుగా రాదు. ఇండియన్ ఆర్ట్ అనేది సాధారణ పదం, ఒక నిర్మాణ పద్ధతి కాదు.
ఈ రంగంలో కృషిచేసిన వారికి “రఘుపతి వెంకయ్య అవార్డు” ప్రధానం చేస్తారు.
(1)వైద్యరంగం
(2)వైజ్ఞానికరంగం
(3)సినిమారంగం
(4)విద్యారంగం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) సినిమారంగం
రఘుపతి వెంకయ్య అవార్డు (Raghupathi Venkaiah Award) ఏ రంగంలో కృషి చేసినవారికి ఇస్తారని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
రఘుపతి వెంకయ్య నాయుడును తెలుగు సినిమా పితామహుడు అంటారు. తెలుగు సినిమాకు పునాది వేసిన వారిలో ఆయన ఒకరు. ఆయన పేరుతో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నంది అవార్డులలో భాగంగా తెలుగు సినిమా రంగానికి జీవితకాలం సేవ చేసిన వారికి ఈ అవార్డు ఇస్తుంది.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) సినిమారంగం.
వైద్య, విజ్ఞాన, విద్యా రంగాలకు వేరే పురస్కారాలు ఉన్నాయి; ఈ అవార్డుకు వాటితో సంబంధం లేదు. పేరు ఎవరిదో తెలిస్తే రంగం సులభంగా గుర్తుకొస్తుంది.
గుర్తుంచుకోండి: రఘుపతి వెంకయ్య = తెలుగు సినిమా పితామహుడు.
బ్లూమ్స్ విద్యాలక్ష్యాలననుసరించి “విశ్లేషణ” ఈ రంగానికి సంబంధించినది
(1)జ్ఞాన రంగం
(2)భావావేశ రంగం
(3)మానసిక చలనాత్మక రంగం
(4)నైతిక వికాసరంగం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) జ్ఞాన రంగం
బ్లూమ్ విద్యా లక్ష్యాల వర్గీకరణలో (Bloom's Taxonomy) "విశ్లేషణ" (Analysis) ఏ రంగానికి చెందుతుందని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
బ్లూమ్ విద్యా లక్ష్యాలను మూడు రంగాలుగా విభజించాడు. జ్ఞానాత్మక రంగం (Cognitive Domain): ఆలోచన, తెలివికి సంబంధించినది; దీని స్థాయిలు (1956) జ్ఞానం, అవగాహన, వినియోగం, విశ్లేషణ, సంశ్లేషణ, మూల్యాంకనం. భావావేశ రంగం (Affective Domain): అభిరుచులు, వైఖరులు, విలువలు. మానసిక చలనాత్మక రంగం (Psychomotor Domain): చేతి నైపుణ్యాలు, శారీరక కదలికలు.
విశ్లేషణ అంటే ఒక విషయాన్ని భాగాలుగా విడదీసి, వాటి మధ్య సంబంధాన్ని గుర్తించడం. ఇది ఆలోచనా ప్రక్రియ, కాబట్టి జ్ఞానాత్మక రంగంలో నాలుగో స్థాయి. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) జ్ఞాన రంగం.
భావావేశ రంగం స్థాయిలు గ్రహించడం, ప్రతిస్పందించడం, విలువకట్టడం, వ్యవస్థీకరణ, శీలస్థాపన; వీటిలో విశ్లేషణ లేదు. మానసిక చలనాత్మక రంగం నైపుణ్యాలకు సంబంధించింది. నైతిక వికాస రంగం బ్లూమ్ వర్గీకరణలో ఒక రంగమే కాదు.
ఈ రకమైన మూల్యాంకనం కోర్సు అభివృద్ధికీ, విద్యార్థుల అభివృద్ధికీ బోధనాభ్యాస ప్రక్రియ జరుగుతున్నప్పుడు తగిన నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
(1)నిర్మాణాత్మక మూల్యాంకనం
(2)సంగ్రహణాత్మక మూల్యాంకనం
(3)లోపనిర్ధారణ మూల్యాంకనం
(4)స్లిప్టెస్ట్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) నిర్మాణాత్మక మూల్యాంకనం
బోధన జరుగుతున్న సమయంలోనే (During Teaching) పాఠ్యాంశాన్ని, విద్యార్థి అభ్యసనాన్ని మెరుగుపరచడానికి నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి ఉపయోగపడే మూల్యాంకనం ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
బోధన మధ్యలో నిరంతరం చేసే మూల్యాంకనాన్ని నిర్మాణాత్మక మూల్యాంకనం (Formative Evaluation) అంటారు. పిల్లల జవాబులు, రాతపని, Project పని, తరగతి పాల్గొనడం చూసి ఉపాధ్యాయుడు ఎక్కడ లోపం ఉందో తెలుసుకుని బోధనా పద్ధతిని మారుస్తాడు, పిల్లలకు వెంటనే సహాయం చేస్తాడు. ఇది పాఠ్యక్రమాన్ని, విద్యార్థిని "నిర్మిస్తూ" వెళ్తుంది.
ప్రశ్నలోని "బోధనాభ్యాస ప్రక్రియ జరుగుతున్నప్పుడు", "అభివృద్ధి" అనే మాటలు దీనికే సరిపోతాయి. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) నిర్మాణాత్మక మూల్యాంకనం.
సంగ్రహణాత్మక మూల్యాంకనం (Summative) కోర్సు లేదా టర్మ్ చివర చేస్తారు; గ్రేడు, పాస్/ఫెయిల్ నిర్ణయానికి ఉపయోగపడుతుంది, బోధన మధ్యలో కాదు. లోపనిర్ధారణ మూల్యాంకనం (Diagnostic) పదే పదే వచ్చే అభ్యసన కష్టాలకు కారణాలు కనుక్కోవడానికి చేస్తారు. స్లిప్ టెస్ట్ ఒక చిన్న పరీక్ష సాధనం మాత్రమే; అది నిర్మాణాత్మక మూల్యాంకనంలో ఒక భాగం, మూల్యాంకన రకం కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: బోధన మధ్యలో = నిర్మాణాత్మకం; చివరలో = సంగ్రహణాత్మకం.
ఒక సామాన్య విషయం నుంచి ప్రత్యేకాంశాన్ని నిర్ధారించడం అనునది
(1)ఆగమన పద్ధతి
(2)నిగమన పద్ధతి
(3)చారిత్రక పద్ధతి
(4)శాస్త్రీయ పద్ధతి
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) నిగమన పద్ధతి
సాధారణ సూత్రం (General Rule) నుంచి ప్రత్యేక ఉదాహరణకు, అంటే సామాన్యం నుంచి విశేషానికి వెళ్లే బోధనా పద్ధతి ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
నిగమన పద్ధతిలో (Deductive Method) ఉపాధ్యాయుడు ముందుగా సూత్రం లేదా నియమం చెబుతాడు, తర్వాత దాన్ని ప్రత్యేక ఉదాహరణలకు వర్తింపజేస్తారు. ఉదాహరణకు "అన్ని లోహాలు వేడిని ప్రసరిస్తాయి" అని చెప్పి, "రాగి లోహం కాబట్టి వేడిని ప్రసరిస్తుంది" అని నిర్ధారించడం. ఆగమన పద్ధతి (Inductive Method) దీనికి వ్యతిరేకం: ఉదాహరణల నుంచి సూత్రానికి వెళ్తుంది.
ప్రశ్నలో సామాన్యం → ప్రత్యేకం అని ఉంది, కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) నిగమన పద్ధతి.
ఆగమన పద్ధతి ప్రత్యేకం → సామాన్యం, కాబట్టి (1) సరికాదు; ఇక్కడ చాలామంది రెండింటినీ తారుమారు చేస్తారు. చారిత్రక పద్ధతి విషయాన్ని కాలక్రమంలో, దాని చరిత్రతో బోధిస్తుంది. శాస్త్రీయ పద్ధతి పరిశీలన, పరికల్పన, ప్రయోగం, నిర్ధారణ అనే క్రమంలో సాగుతుంది. ఇవి సామాన్యం నుంచి ప్రత్యేకానికి వెళ్లడం అనే నిర్వచనానికి సరిపోవు.
గుర్తుంచుకోండి: నిగమనం = నియమం → ఉదాహరణ; ఆగమనం = ఉదాహరణ → నియమం.
“ఉపాధ్యాయుని పర్యవేక్షణలో విద్యార్థులు నిర్వహించే కృత్యాల సముదాయమే విద్యాప్రణాళిక” అని నిర్వచించినది
(1)స్పియర్స్
(2)కన్నింగ్హామ్
(3)ఆల్బర్ట్
(4)క్రో అండ్ క్రో
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) స్పియర్స్
విద్యాప్రణాళికను (Curriculum) "ఉపాధ్యాయుని పర్యవేక్షణలో విద్యార్థులు చేసే కృత్యాలన్నింటి సముదాయం" అని నిర్వచించింది ఎవరని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
విద్యాప్రణాళిక అంటే కేవలం పాఠ్యపుస్తకం కాదు; పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయుని మార్గదర్శకత్వంలో పిల్లలు పొందే అనుభవాలు, చేసే కృత్యాలు అన్నీ దీనిలో భాగమే. ఈ విస్తృత భావనను వేర్వేరు విద్యావేత్తలు వేర్వేరు మాటల్లో చెప్పారు.
అధికారిక కీ ప్రకారం ఈ నిర్వచనం ఇచ్చినది ఆప్షన్ (1) స్పియర్స్.
కన్నింగ్హామ్ నిర్వచనం వేరు: "విద్యాప్రణాళిక కళాకారుడి (ఉపాధ్యాయుడు) చేతిలో ఒక సాధనం; దానితో అతను తన పదార్థాన్ని (విద్యార్థి) తన ఆదర్శాల (లక్ష్యాలు) ప్రకారం తన స్టూడియోలో (పాఠశాల) మలుస్తాడు." క్రో అండ్ క్రో నిర్వచనం పాఠశాల లోపల, బయట అభ్యాసకుడు పొందే అనుభవాలన్నింటినీ కలుపుకుంటుంది. ఆల్బర్ట్ పేరుతో పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఇలాంటి ప్రసిద్ధ నిర్వచనం కనిపించదు.
“పాఠశాల వాతావరణానికి తీసుకురాబడ్డ నిజజీవిత అంశమే ప్రకల్పన” అని ప్రాజెక్టు పద్ధతిని నిర్వచనం ఇచ్చినవారు
(1)కిల్ప్యాట్రిక్
(2)బెల్లార్డ్
(3)జె.ఎ. స్టీవెన్సన్
(4)జాన్డ్యూయి
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) బెల్లార్డ్
"పాఠశాలలోకి తీసుకువచ్చిన నిజజీవిత భాగమే ప్రకల్పన (Project)" అనే నిర్వచనం ఎవరిదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రాజెక్టు పద్ధతికి ముగ్గురి నిర్వచనాలు బాగా ప్రసిద్ధం. బెల్లార్డ్ (Ballard): "Project అంటే పాఠశాలలోకి దిగుమతి చేసుకున్న నిజజీవితపు ముక్క (a bit of real life imported into the school)". కిల్ప్యాట్రిక్: "సామాజిక వాతావరణంలో, హృదయపూర్వకంగా, ఒక ఉద్దేశంతో చేసే కృత్యం". స్టీవెన్సన్: "సహజ పరిస్థితుల్లో పూర్తిచేసే సమస్యాత్మక కృత్యం".
ప్రశ్నలో "నిజజీవిత అంశం", "పాఠశాల వాతావరణం" అనే మాటలు ఉన్నాయి. ఇవి బెల్లార్డ్ నిర్వచనానికి సరిపోతాయి. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) బెల్లార్డ్.
కిల్ప్యాట్రిక్ ప్రాజెక్టు పద్ధతిని అభివృద్ధి చేసినవాడు కాబట్టి చాలామంది (1) ఎంచుకుంటారు, కానీ ఆయన నిర్వచనం "ఉద్దేశపూర్వక కృత్యం" మీద ఉంటుంది. స్టీవెన్సన్ నిర్వచనం "సమస్యాత్మక కృత్యం" మీద ఉంటుంది. జాన్ డ్యూయీ "చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం" తత్వాన్ని ఇచ్చాడు; ఈ నిర్వచనం ఆయనది కాదు.
ప్రాథమిక, ప్రాథమికోన్నత మరియు సెకండరీ విద్యార్థులకు ఎడ్గర్డేల్ అనుభవ శంఖు ఆకృతిలో ఐదవ స్థానం
(1)నాటకీకరణ
(2)ప్రత్యక్ష అనుభవాలు
(3)ప్రదర్శనలు / పర్యటనలు
(4)మాదిరి పాఠాలు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) ప్రదర్శనలు / పర్యటనలు
ఎడ్గర్ డేల్ అనుభవ శంఖువులో (Cone of Experience) ఐదో స్థానంలో ఉన్న అనుభవం ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఎడ్గర్ డేల్ అభ్యసన అనుభవాలను శంఖు ఆకారంలో అమర్చాడు. అడుగున ఎక్కువ మూర్తమైన (Concrete) అనుభవాలు, పైకి వెళ్లే కొద్దీ అమూర్తమైన (Abstract) అనుభవాలు ఉంటాయి. అడుగు నుంచి వరుస: 1. ప్రత్యక్ష, ఉద్దేశపూర్వక అనుభవాలు 2. కల్పిత అనుభవాలు (నమూనాలు) 3. నాటకీకరణ 4. నిరూపణలు (Demonstrations) 5. క్షేత్ర పర్యటనలు (Field Trips) 6. ప్రదర్శనశాలలు (Exhibits) 7. టెలివిజన్ 8. చలనచిత్రాలు 9. రికార్డింగులు, రేడియో, నిశ్చల చిత్రాలు 10. దృశ్య సంకేతాలు 11. మౌఖిక సంకేతాలు.
ఐదో స్థానం క్షేత్ర పర్యటనలు. ఆప్షన్లలో పర్యటనలను చూపించింది ఆప్షన్ (3) ప్రదర్శనలు / పర్యటనలు, కాబట్టి ఇదే సరైన జవాబు.
ప్రత్యక్ష అనుభవాలు మొదటి స్థానం (అడుగు), నాటకీకరణ మూడో స్థానం. మాదిరి పాఠాలు శంఖువులో ఒక స్థాయి కాదు; ఉపాధ్యాయుడు చేసి చూపించే నిరూపణలు నాలుగో స్థానంలో ఉంటాయి.
గుర్తుంచుకోండి: డేల్ శంఖు అడుగు నుంచి: ప్రత్యక్ష, కల్పిత, నాటకీకరణ, నిరూపణ, పర్యటన...
AP TET August 2022 Paper 1Bలో పరిసరాల విజ్ఞానం (EVS) నుంచి ఎన్ని ప్రశ్నలు వచ్చాయి?
30 ప్రశ్నలు వచ్చాయి: ప్రశ్న 121 నుంచి 150 వరకు. పరీక్ష 11 ఆగస్టు 2022న జరిగింది.
ఈ సెక్షన్లో ఏ టాపిక్ల నుంచి ఎక్కువ ప్రశ్నలు వచ్చాయి?
ఎక్కువ ప్రశ్నలు వచ్చిన టాపిక్లు: చరిత్ర, సంస్కృతి (8), మొక్కలు, జంతువులు, మానవ శరీరం (4), పటాలు, భూగోళం, సహజ వనరులు (4), పదార్థం, శక్తి, నిత్యజీవిత విజ్ఞానం (2).
ఈ సమాధానాలు అధికారిక కీ ప్రకారమేనా?
అవును, సమాధానాలు అధికారిక కీ నుంచి తీసుకున్నాం. ఈ సెక్షన్లో ప్రతి ప్రశ్నకు కీ ఒకే ఆప్షన్ను ఇచ్చింది. వివరణలు మా సొంతం.