AP TET స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ (పేపర్ 1B, 2B) Previous Papers లో "బోధనా పద్ధతులు, ప్రక్రియా నైపుణ్యాలు" టాపిక్ నుంచి వచ్చిన 13 ప్రశ్నలు, అధికారిక కీ సమాధానాలు, తెలుగు వివరణలు.
కింది వాటిని జతపరచగా
i) విశ్లేషణాత్మక బోధన a) ఉపాధ్యాయకేంద్రిత ఉపగమం
ii) నిగమన బోధన b) మొత్తం నుండి భాగాలకు
iii) సంశ్లేషణాత్మక బోధన c) విద్యార్థి కేంద్రిత ఉపగమం
iv) ఆగమన బోధన d) భాగాల నుండి మొత్తానికి
(1)i-b ii-d iii-c iv-a
(2)i-c ii-b iii-a iv-d
(3)i-d ii-a iii-b iv-c
(4)i-b ii-a iii-d iv-c
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) i-b ii-a iii-d iv-c
నాలుగు బోధనా పద్ధతులను వాటి లక్షణాలతో జతపరచమని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) i-b ii-a iii-d iv-c.
విశ్లేషణాత్మక పద్ధతి (Analytic) లో ఒక సమస్యను లేదా మొత్తం భావనను చిన్న భాగాలుగా విడదీసి అర్థం చేసుకుంటాం, అంటే మొత్తం నుంచి భాగాలకు (i-b). సంశ్లేషణాత్మక పద్ధతి (Synthetic) దీనికి వ్యతిరేకం: తెలిసిన చిన్న విషయాలను కలిపి మొత్తం ఫలితం చేరుకుంటాం, అంటే భాగాల నుంచి మొత్తానికి (iii-d).
నిగమన పద్ధతి (Deductive) లో ఉపాధ్యాయుడు ముందుగా నియమం లేదా సూత్రం చెప్పి, తర్వాత ఉదాహరణలకు వర్తింపజేయిస్తాడు. ఉపాధ్యాయుడే కేంద్రం కాబట్టి ఇది ఉపాధ్యాయ కేంద్రిత ఉపగమం (ii-a). ఆగమన పద్ధతి (Inductive) లో విద్యార్థులు ఉదాహరణలను పరిశీలించి తామే నియమాన్ని కనుక్కుంటారు, కాబట్టి ఇది విద్యార్థి కేంద్రిత ఉపగమం (iv-c).
(1) లో నిగమనాన్ని "భాగాల నుంచి మొత్తానికి" అని, (2) లో విశ్లేషణను విద్యార్థి కేంద్రితం అని, (3) లో విశ్లేషణను "భాగాల నుంచి మొత్తానికి" అని తప్పుగా జతచేశారు. కాబట్టి అవి తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: విశ్లేషణ = విడదీయడం (మొత్తం→భాగాలు); సంశ్లేషణ = కలపడం (భాగాలు→మొత్తం).
అన్వేషణ పద్ధతిలో 'హ్యూరిస్కో' అను పదం దీని నుండి నిర్వచింపబడింది.
(1)జర్మన్
(2)లాటిన్
(3)గ్రీక్
(4)పర్షియన్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) గ్రీక్
అన్వేషణ పద్ధతి (Heuristic Method) పేరుకు మూలమైన "హ్యూరిస్కో" ఏ భాషా పదమని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (3) గ్రీక్.
"హ్యూరిస్కో" (heurisko) అనే గ్రీకు పదానికి "నేను కనుగొంటాను" అని అర్థం. ఈ పద్ధతిని హెచ్.ఇ. ఆర్మ్స్ట్రాంగ్ ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చాడు. ఇందులో ఉపాధ్యాయుడు సమాధానం చెప్పడు. విద్యార్థి ఒక పరిశోధకుడిలా స్వయంగా ప్రయోగాలు చేసి, పరిశీలించి, సత్యాన్ని తానే కనుక్కుంటాడు. ఆర్కిమిడీస్ అరిచిన "యురేకా" (కనుగొన్నాను) అనే మాట కూడా ఇదే మూలం నుంచి వచ్చింది.
జర్మన్, లాటిన్, పర్షియన్ భాషలకు ఈ పదంతో సంబంధం లేదు. లాటిన్ను చాలామంది ఊహిస్తారు, కానీ శాస్త్ర పదాలన్నీ లాటిన్ నుంచే రావు. కాబట్టి (1), (2), (4) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: హ్యూరిస్కో = యురేకా లాంటి గ్రీకు పదం = "నేను కనుగొంటాను".
కింది వాటిని జతపరచండి.
i) డైరెక్టెడ్ యాక్టివిటి a) అభ్యసనానుభవాల మీద దృష్టి
ii) స్కాఫోల్డింగ్ b) పూసలు దారంలో గుచ్చడం
iii) డిఫెరెన్షియేటెడ్ లర్నింగ్ c) అభ్యసన లోటుకు వారధిగా
iv) ప్రాజెక్ట్ మెథడ్ d) విభిన్న అభ్యాసకులను గుర్తించడం
(1)i-c ii-b iii-d iv-c
(2)i-d ii-a iii-b iv-c
(3)i-b ii-c iii-d iv-a
(4)i-b ii-d iii-a iv-c
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) i-b ii-c iii-d iv-a
సమ్మిళిత తరగతిలో వాడే నాలుగు బోధనా వ్యూహాలను వాటి లక్షణాలతో జతపరచమని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (3) i-b ii-c iii-d iv-a.
డైరెక్టెడ్ యాక్టివిటీ (Directed activity) లో ఉపాధ్యాయుడు స్పష్టమైన సూచనలతో ఒక నిర్దిష్ట పని చేయిస్తాడు. పూసలను దారంలో గుచ్చడం ఇలాంటి పనికి ఉదాహరణ, ఇది చేతి-కంటి సమన్వయాన్ని పెంచుతుంది (i-b). స్కాఫోల్డింగ్ (Scaffolding) అంటే పిల్లవాడు స్వయంగా చేయగలిగిన దానికి, సాయంతో చేయగలిగిన దానికి మధ్య ఉన్న లోటును ఉపాధ్యాయుడు తాత్కాలిక సహాయంతో పూడ్చడం, అంటే అభ్యసన లోటుకు వారధి (ii-c).
డిఫరెన్షియేటెడ్ లెర్నింగ్ (Differentiated learning) లో పిల్లల సామర్థ్యాలు, అవసరాలు వేర్వేరని గుర్తించి, వాటికి తగ్గట్టు బోధనను మారుస్తాం (iii-d). ప్రాజెక్ట్ పద్ధతి (Project method) లో పిల్లలు నిజ జీవిత పనిని చేస్తూ అనుభవం ద్వారా నేర్చుకుంటారు (iv-a).
(1) లో c రెండుసార్లు వచ్చింది, a ఎక్కడా లేదు, కాబట్టి అది చెల్లదు. (2), (4) లో డైరెక్టెడ్ యాక్టివిటీ, స్కాఫోల్డింగ్ జతలు తప్పుగా ఉన్నాయి.
గుర్తుంచుకోండి: స్కాఫోల్డింగ్ = తాత్కాలిక సాయంతో లోటుకు వారధి; ప్రాజెక్ట్ = అనుభవంతో నేర్చుకోవడం.
(3)అచ్చు పుస్తకంలోని ముఖ్యమైన పదాలు మరియు వాక్యాలను హైలైట్ చేయుట.
(4)ప్రోత్సాహక వ్యూహాలను పరిమితం లేదా అదుపు చేయడం.
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) ప్రోత్సాహక వ్యూహాలను పరిమితం లేదా అదుపు చేయడం.
సమ్మిళిత తరగతి (Inclusive classroom) లో పరిసరాల విజ్ఞానం బోధించేటప్పుడు ఏది మంచి వ్యూహం కాదో ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) ప్రోత్సాహక వ్యూహాలను పరిమితం లేదా అదుపు చేయడం.
సమ్మిళిత తరగతిలో సాధారణ పిల్లలతో పాటు ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలు (CWSN) కూడా ఉంటారు. అందరూ నేర్చుకోవాలంటే ఉపాధ్యాయుడు ఎక్కువ సహాయం, ఎక్కువ ప్రోత్సాహం, బోధనలో సర్దుబాట్లు (Adaptations) అందించాలి. సహాయాన్ని తగ్గించడం లేదా అదుపు చేయడం వల్ల అలాంటి పిల్లలు వెనకబడిపోతారు. కాబట్టి ఇది సమ్మిళిత విద్య లక్ష్యానికే విరుద్ధం.
మిగిలిన మూడూ మంచి వ్యూహాలే. నిజ జీవిత ఉదాహరణలు భావనను అర్థమయ్యేలా చేస్తాయి (1). పెద్ద పేరాలను సరళమైన చిత్రాలుగా మార్చడం చదవడంలో ఇబ్బంది ఉన్నవారికి, బుద్ధిమాంద్యత ఉన్నవారికి సహాయపడుతుంది (2). ముఖ్యమైన పదాలు, వాక్యాలను హైలైట్ చేయడం దృష్టిని కేంద్రీకరిస్తుంది (3). "కానిది" అని అడిగారు కాబట్టి ఇవి సమాధానం కావు.
గుర్తుంచుకోండి: సమ్మిళిత తరగతిలో సహాయం పెంచాలి, తగ్గించకూడదు.
ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలు ఉష్ణోగ్రత, దూరం మరియు బరువు వంటి భావనలను చక్కగా నేర్చుకోవడానికి దోహదపడేది
(1)దృశ్య అనుభవాలు
(2)ప్రత్యక్ష ఇంద్రియ అనుభవాలు
(3)శ్రవణ అనుభవాలు
(4)పఠన అనుభవాలు
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) ప్రత్యక్ష ఇంద్రియ అనుభవాలు
ఉష్ణోగ్రత, దూరం, బరువు వంటి భావనలను ప్రత్యేక అవసరాలు గల పిల్లలు బాగా నేర్చుకోవడానికి ఏ అనుభవం తోడ్పడుతుందని ప్రశ్న అడుగుతోంది. సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (2) ప్రత్యక్ష ఇంద్రియ అనుభవాలు.
వేడి-చల్లదనం చర్మంతో తాకితేనే తెలుస్తుంది. బరువు చేతితో ఎత్తితేనే తెలుస్తుంది. దూరం నడిచి చూస్తేనే అర్థమవుతుంది. ఇవి ఇంద్రియాల ద్వారా నేరుగా అనుభవించే భావనలు. ప్రత్యక్ష ఇంద్రియ అనుభవాలు (Direct sensory experiences) అంటే పిల్లలు తాకి, ఎత్తి, నడిచి, చేసి నేర్చుకోవడం. ఎడ్గార్ డేల్ అనుభవ శంఖువు (Cone of Experience) లో కూడా ప్రత్యక్ష అనుభవాలు అడుగున, అత్యంత ప్రభావవంతమైనవిగా ఉంటాయి.
దృశ్య అనుభవాలు దృష్టి లోపం ఉన్నవారికి పనికిరావు, శ్రవణ అనుభవాలు వినికిడి లోపం ఉన్నవారికి పనికిరావు. పఠనం అనేది అన్నిటికంటే అమూర్తమైనది, చదవడంలో ఇబ్బంది ఉన్న పిల్లలకు కష్టం. పైగా వేడి, బరువు వంటి భావనలు చూడటం, వినడం, చదవడం ద్వారా పూర్తిగా అర్థం కావు. కాబట్టి (1), (3), (4) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: తాకి, ఎత్తి, చేసి నేర్చుకునేదే ప్రత్యక్ష ఇంద్రియ అనుభవం.
ఇచ్చిన బోధనా పద్ధతుల్లో విద్యార్థి కేంద్రీకృతం కానిది ఏది అని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
బోధనా పద్ధతులను రెండు రకాలుగా చూడవచ్చు. ఉపాధ్యాయ కేంద్రీకృత పద్ధతుల్లో ఉపాధ్యాయుడే మాట్లాడతాడు, విద్యార్థులు వింటారు. విద్యార్థి కేంద్రీకృత పద్ధతుల్లో విద్యార్థులు స్వయంగా చేసి, వెతికి, ఆలోచించి నేర్చుకుంటారు, ఉపాధ్యాయుడు మార్గదర్శిగా ఉంటాడు.
ఉపన్యాస పద్ధతిలో ఉపాధ్యాయుడు విషయాన్ని చెబుతాడు, పిల్లలు వింటూ ఉంటారు. వారి పాత్ర చాలా తక్కువ. కాబట్టి ఇది ఉపాధ్యాయ కేంద్రీకృత పద్ధతి. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) ఉపన్యాస పద్ధతి.
అన్వేషణ పద్ధతి (2) లో పిల్లలు స్వయంగా ప్రయోగాలు చేసి విషయాలు కనుగొంటారు. నియోజన పద్ధతి (3) లో ఉపాధ్యాయుడు ఇచ్చిన పనిని పిల్లలు సొంతంగా పూర్తి చేస్తారు. ప్రాజెక్టు పద్ధతి (4) లో పిల్లలు నిజ జీవిత సమస్యను ప్రణాళిక వేసి పరిష్కరిస్తారు. ఈ మూడూ విద్యార్థి కేంద్రీకృత పద్ధతులే.
నిజ జీవితంలోని సన్నివేశాన్ని పోలిన సన్నివేశాన్ని సృష్టించి అనుసరించడాన్ని ఇలా పిలుస్తారు
(1)క్షేత్ర పర్యటన
(2)సిమ్యులేషన్
(3)పాత్రపోషణ
(4)సర్వే
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) సిమ్యులేషన్
నిజ జీవిత పరిస్థితిని తరగతిలో కృత్రిమంగా సృష్టించి, దాని ప్రకారం నడుచుకుంటూ నేర్చుకునే పద్ధతి పేరు ఏమిటో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
నిజమైన పరిస్థితి లాంటి ఒక నమూనా పరిస్థితిని సృష్టించి, అందులో నేర్చుకోవడాన్ని సిమ్యులేషన్ (అనుకరణ) అంటారు. ఉదాహరణకు తరగతిలో మాదిరి ఎన్నికలు నిర్వహించడం, మాదిరి మార్కెట్ ఏర్పాటు చేయడం. పైలట్లు విమానం నడపడం నేర్చుకునే ఫ్లైట్ సిమ్యులేటర్ కూడా ఇలాంటిదే. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) సిమ్యులేషన్.
క్షేత్ర పర్యటన (1) నిజమైన ప్రదేశానికే వెళ్లి చూడటం, అక్కడ సన్నివేశాన్ని సృష్టించం. పాత్రపోషణ (3) ఒక వ్యక్తి పాత్రను నటించడం, ఇది సిమ్యులేషన్లో ఒక భాగం కావచ్చు, కానీ మొత్తం సన్నివేశాన్ని సృష్టించడం కాదు. సర్వే (4) ప్రజల నుంచి సమాచారాన్ని సేకరించడం.
గుర్తుంచుకోండి: నిజాన్ని పోలిన సన్నివేశం = సిమ్యులేషన్; ఒక పాత్ర నటన = పాత్రపోషణ.
కిల్పాట్రిక్ ప్రాజెక్టు పద్ధతిలోని సోపానాల్లో మూడోది ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రాజెక్టు పద్ధతిని W.H. కిల్పాట్రిక్ ప్రచారం చేశారు. దీని సోపానాలు వరుసగా: సన్నివేశాన్ని ఏర్పరచడం, ఎంపిక-ధ్యేయాన్ని రూపొందించడం, ప్రణాళికా రచన, అమలు చేయడం, మూల్యాంకనం, నమోదు చేయడం. ఈ వరుసలో మూడోది ప్రణాళికా రచన. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) ప్రణాళికా రచన.
సన్నివేశాన్ని ఏర్పరచడం (3) మొదటి సోపానం. ఎంపిక, ధ్యేయం రూపొందించడం (2) రెండో సోపానం. మూల్యాంకనం (4) ఐదో సోపానం. వరుస గుర్తుంచుకుంటే ఇలాంటి ప్రశ్నలు సులువు.
గుర్తుంచుకోండి: సన్నివేశం → ఎంపిక → ప్రణాళిక → అమలు → మూల్యాంకనం → నమోదు.
ఒక సాంఘిక శాస్త్ర ఉపాధ్యాయుడికి ఉండవలసిన లక్షణం ఏది
i. మంచి విషయ పరిజ్ఞానం ఉండాలి
ii. మంచి పర్యాటకుడిగా ఉండాలి
iii. మంచి పరిశోధకుడిగా ఉండాలి
(1)i& ii
(2)i& iii
(3)ii& iii
(4)i, ii & iii
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) i, ii & iii
సాంఘిక శాస్త్ర ఉపాధ్యాయుడికి ఇచ్చిన మూడు లక్షణాల్లో ఏవి ఉండాలో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
సాంఘిక శాస్త్రంలో చరిత్ర, భూగోళం, పౌరశాస్త్రం, అర్థశాస్త్రం అన్నీ ఉంటాయి. కాబట్టి ఉపాధ్యాయుడికి వీటన్నిటి మీద మంచి విషయ పరిజ్ఞానం (i) అవసరం. ప్రదేశాలు, ప్రజలు, సంస్కృతులను స్వయంగా చూసిన ఉపాధ్యాయుడు పాఠాన్ని జీవంతంగా చెప్పగలడు, క్షేత్ర పర్యటనలను బాగా నిర్వహించగలడు. అందుకే మంచి పర్యాటకుడిగా ఉండటం (ii) కూడా ఒక లక్షణం. సమాజం నిరంతరం మారుతూ ఉంటుంది, కొత్త సమాచారం వస్తూ ఉంటుంది. దాన్ని వెతికి తెలుసుకునే పరిశోధక స్వభావం (iii) కూడా కావాలి. కాబట్టి మూడూ సరైనవే. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) i, ii & iii.
i & ii (1), i & iii (2), ii & iii (3) ఒక్కొక్కటీ ఒక లక్షణాన్ని వదిలేశాయి. ముఖ్యంగా ‘పర్యాటకుడు’ అనే లక్షణం అవసరం లేదని చాలామంది (2) ఎంచుకుంటారు, కానీ సాంఘిక శాస్త్ర బోధనలో ప్రత్యక్ష అనుభవానికి చాలా విలువ ఉంది.
గుర్తుంచుకోండి: విషయ జ్ఞానం, పర్యటన, పరిశోధన: మూడూ కావాలి.
"సాంఘిక పరిసరాల్లో హృదయ పూర్వకంగానూ, ఉద్దేశ్య పూర్వకంగానూ కొనసాగే ఒక కార్యకలాపమే ప్రాజెక్టు" అని నిర్వచించినది.
(1)కిల్పాట్రిక్
(2)స్టీవెన్సన్
(3)బిల్లార్డ్
(4)బైనింగ్ మరియు బైనింగ్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) కిల్పాట్రిక్
ప్రాజెక్టును ‘సామాజిక వాతావరణంలో మనస్ఫూర్తిగా, ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా చేసే కార్యకలాపం’ అని నిర్వచించింది ఎవరో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రాజెక్టు పద్ధతి (Project method) జాన్ డ్యూయీ ప్రయోజనవాద (Pragmatism) ఆలోచనల నుంచి వచ్చింది. ఆయన శిష్యుడు విలియం హెర్డ్ కిల్పాట్రిక్ దీన్ని ఒక బోధనా పద్ధతిగా అభివృద్ధి చేశారు. ఆయన నిర్వచనం: “A project is a wholehearted purposeful activity proceeding in a social environment.” ఇందులో మూడు ముఖ్య పదాలు: మనస్ఫూర్తిగా, ఉద్దేశ్యంతో, సామాజిక వాతావరణంలో.
ప్రశ్నలో ఇచ్చింది ఇదే నిర్వచనం. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) కిల్పాట్రిక్.
స్టీవెన్సన్ (2) ప్రాజెక్టును ‘సహజ వాతావరణంలో పూర్తి చేసే సమస్యాత్మక చర్య’గా నిర్వచించారు; పదాలు వేరు. బిల్లార్డ్ (3), బైనింగ్ అండ్ బైనింగ్ (4) కూడా ప్రాజెక్టుకు వేరే నిర్వచనాలు ఇచ్చారు. ‘wholehearted purposeful activity’ అనే మాటలు కిల్పాట్రిక్వి మాత్రమే.
గుర్తుంచుకోండి: ‘హృదయపూర్వక ఉద్దేశ్యపూర్వక కార్యకలాపం’ = కిల్పాట్రిక్ (ప్రాజెక్టు పద్ధతి పితామహుడు).
ఆంతర విషయ / బహువిషయాతీత ఉపగమం (Transdisciplinary approach) లో భాగం కాని అంశం ఏదో ప్రశ్న అడుగుతోంది. తెలుగు పేపర్లో దీన్ని ‘క్రమబద్ధ శిక్షణ ఉపగమం’ అని ముద్రించారు.
ఈ ఉపగమంలో సబ్జెక్టుల మధ్య గోడలు ఉండవు. ఒక సమస్య లేదా ఇతివృత్తాన్ని (ఉదా: నీరు) తీసుకుని దాన్ని విజ్ఞానశాస్త్రం, సాంఘికశాస్త్రం, గణితం, భాష అన్నింటి కోణం నుంచి కలిపి చదువుతారు. సబ్జెక్టుల మధ్య లోతైన అధ్యయనం, సాంకేతికత వాడకం, విద్యార్థులు స్వయంగా పరిశోధించి నేర్చుకునే అవకాశం దీని లక్షణాలు. NEP 2020 కూడా సబ్జెక్టుల మధ్య కఠినమైన విభజన ఉండకూడదని చెబుతుంది.
సబ్జెక్టులను వేరు వేరు చేయడం ఈ ఉపగమానికి పూర్తిగా వ్యతిరేకం. కాబట్టి ఉపగమం కిందికి రాని అంశం ఆప్షన్ (4) వివిధ సబ్జెక్ట్లను వేరు చేయడం.
సాంకేతికత వాడకం (1), సబ్జెక్టుల మధ్య లోతైన అధ్యయనం (2), విద్యార్థుల పరిశోధన (3) మూడూ ఈ ఉపగమంలో భాగాలే. ప్రశ్న ‘రాని’ అంశం అడుగుతోంది కాబట్టి అవి జవాబు కావు.
గుర్తుంచుకోండి: Transdisciplinary = సబ్జెక్టులను కలపడం; వేరు చేయడం కాదు.
ఒక సామాన్య విషయం నుంచి ప్రత్యేకాంశాన్ని నిర్ధారించడం అనునది
(1)ఆగమన పద్ధతి
(2)నిగమన పద్ధతి
(3)చారిత్రక పద్ధతి
(4)శాస్త్రీయ పద్ధతి
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) నిగమన పద్ధతి
సాధారణ సూత్రం (General Rule) నుంచి ప్రత్యేక ఉదాహరణకు, అంటే సామాన్యం నుంచి విశేషానికి వెళ్లే బోధనా పద్ధతి ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
నిగమన పద్ధతిలో (Deductive Method) ఉపాధ్యాయుడు ముందుగా సూత్రం లేదా నియమం చెబుతాడు, తర్వాత దాన్ని ప్రత్యేక ఉదాహరణలకు వర్తింపజేస్తారు. ఉదాహరణకు "అన్ని లోహాలు వేడిని ప్రసరిస్తాయి" అని చెప్పి, "రాగి లోహం కాబట్టి వేడిని ప్రసరిస్తుంది" అని నిర్ధారించడం. ఆగమన పద్ధతి (Inductive Method) దీనికి వ్యతిరేకం: ఉదాహరణల నుంచి సూత్రానికి వెళ్తుంది.
ప్రశ్నలో సామాన్యం → ప్రత్యేకం అని ఉంది, కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) నిగమన పద్ధతి.
ఆగమన పద్ధతి ప్రత్యేకం → సామాన్యం, కాబట్టి (1) సరికాదు; ఇక్కడ చాలామంది రెండింటినీ తారుమారు చేస్తారు. చారిత్రక పద్ధతి విషయాన్ని కాలక్రమంలో, దాని చరిత్రతో బోధిస్తుంది. శాస్త్రీయ పద్ధతి పరిశీలన, పరికల్పన, ప్రయోగం, నిర్ధారణ అనే క్రమంలో సాగుతుంది. ఇవి సామాన్యం నుంచి ప్రత్యేకానికి వెళ్లడం అనే నిర్వచనానికి సరిపోవు.
గుర్తుంచుకోండి: నిగమనం = నియమం → ఉదాహరణ; ఆగమనం = ఉదాహరణ → నియమం.
“పాఠశాల వాతావరణానికి తీసుకురాబడ్డ నిజజీవిత అంశమే ప్రకల్పన” అని ప్రాజెక్టు పద్ధతిని నిర్వచనం ఇచ్చినవారు
(1)కిల్ప్యాట్రిక్
(2)బెల్లార్డ్
(3)జె.ఎ. స్టీవెన్సన్
(4)జాన్డ్యూయి
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) బెల్లార్డ్
"పాఠశాలలోకి తీసుకువచ్చిన నిజజీవిత భాగమే ప్రకల్పన (Project)" అనే నిర్వచనం ఎవరిదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రాజెక్టు పద్ధతికి ముగ్గురి నిర్వచనాలు బాగా ప్రసిద్ధం. బెల్లార్డ్ (Ballard): "Project అంటే పాఠశాలలోకి దిగుమతి చేసుకున్న నిజజీవితపు ముక్క (a bit of real life imported into the school)". కిల్ప్యాట్రిక్: "సామాజిక వాతావరణంలో, హృదయపూర్వకంగా, ఒక ఉద్దేశంతో చేసే కృత్యం". స్టీవెన్సన్: "సహజ పరిస్థితుల్లో పూర్తిచేసే సమస్యాత్మక కృత్యం".
ప్రశ్నలో "నిజజీవిత అంశం", "పాఠశాల వాతావరణం" అనే మాటలు ఉన్నాయి. ఇవి బెల్లార్డ్ నిర్వచనానికి సరిపోతాయి. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) బెల్లార్డ్.
కిల్ప్యాట్రిక్ ప్రాజెక్టు పద్ధతిని అభివృద్ధి చేసినవాడు కాబట్టి చాలామంది (1) ఎంచుకుంటారు, కానీ ఆయన నిర్వచనం "ఉద్దేశపూర్వక కృత్యం" మీద ఉంటుంది. స్టీవెన్సన్ నిర్వచనం "సమస్యాత్మక కృత్యం" మీద ఉంటుంది. జాన్ డ్యూయీ "చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం" తత్వాన్ని ఇచ్చాడు; ఈ నిర్వచనం ఆయనది కాదు.