ఇక్కడ చాలామంది రెండో పదం గుర్తును పట్టించుకోక −7y³ − 7y³ = −14y³ లాంటి తప్పుకు వెళ్తారు, లేదా (1) −15y³, (2) 15y³ ఎంచుకుంటారు. (4) y³ కూడా గుణకాలు తప్పుగా రద్దు చేస్తే వస్తుంది. రుణ గుర్తును జాగ్రత్తగా చూస్తే జవాబు సున్నా.
గుర్తుంచుకోండి: రుణ సంఖ్యను తీసివేయడం అంటే దాని ధన రూపాన్ని కలపడం.
a² − b², a + b విలువలు ఇచ్చారు. వాటి నుంచి (a − b)² కనుక్కోవాలి.
ఇక్కడ వాడే సర్వసమీకరణం: a² − b² = (a + b)(a − b). అంటే a − b = (a² − b²) ÷ (a + b).
విలువలు ప్రతిక్షేపిస్తే a − b = 36 ÷ 4 = 9. కాబట్టి (a − b)² = 9² = 81. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) 81.
ఇక్కడ చాలామంది (3) 9 ఎంచుకుంటారు. కానీ 9 అనేది a − b విలువ మాత్రమే, ప్రశ్న దాని వర్గం అడుగుతోంది. (1) 36 అనేది a² − b² విలువ. (4) 144 అనేది 36 × 4, దీనికి ఏ ఆధారమూ లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: a² − b² = (a + b)(a − b). ప్రశ్న వర్గం అడిగిందో లేదో చివర్లో చూసుకోండి.
రాధ ముగ్గు పిండి తో చుక్కల ముగ్గు గీస్తుంది. అందులో ఒక అడ్డ వరుసకి 9 చుక్కలు ఉన్నాయి. ‘r’ అడ్డవరుసలకు ఆమె ముగ్గులో ఎన్ని చుక్కలు ఉంటాయి?
(1)9 − r
(2)9r
(3)9 + r
(4)r + 9
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 9r
ఒక్కో వరుసలో 9 చుక్కలు ఉన్నాయి. r వరుసలు ఉంటే మొత్తం చుక్కలను చరరాశి (Variable) r తో సూచించే సమాసంగా రాయాలి.
ప్రతి వరుసలో సమాన సంఖ్యలో వస్తువులు ఉంటే, మొత్తం = ఒక వరుసలోని సంఖ్య × వరుసల సంఖ్య. దీన్ని ఒక నమూనా (Pattern) నుంచి చూడవచ్చు: 1 వరుస → 9, 2 వరుసలు → 18, 3 వరుసలు → 27.
r వరుసలకు 9 × r = 9r చుక్కలు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) 9r.
9 − r అయితే వరుసలు పెరిగే కొద్దీ చుక్కలు తగ్గుతాయి, ఇది అసంబద్ధం. 9 + r, r + 9 ఒకటే సమాసం; దీని ప్రకారం 2 వరుసలకు 11 చుక్కలే వస్తాయి, కానీ నిజానికి 18. అందుకే (1), (3), (4) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: ప్రతి గుంపులో సమాన సంఖ్య ఉంటే గుణకారం: 9 × r = 9r.
ఇది ఒక చరరాశిలో రేఖీయ సమీకరణం, భిన్న రూపంలో ఉంది. x విలువ కనుక్కోవాలి.
రెండు భిన్నాలు సమానమైతే అడ్డ గుణకారం (Cross Multiplication) చేయవచ్చు: a/b = c/d అయితే a × d = b × c. తర్వాత x పదాలను ఒక వైపు, స్థిర పదాలను మరో వైపు తీసుకొస్తాం.
82mnp అనే బీజీయ సమాసం ఏ రకానికి చెందుతుందో అడుగుతున్నారు.
బీజీయ సమాసాన్ని అందులోని పదాల (Terms) సంఖ్యను బట్టి వర్గీకరిస్తాం. పదాలు + లేదా − గుర్తులతో వేరవుతాయి. ఒక పదం ఉంటే ఏకపది (Monomial), రెండు పదాలు ఉంటే ద్విపది (Binomial), మూడు పదాలు ఉంటే త్రిపది (Trinomial).
82mnp లో 82, m, n, p అన్నీ గుణకారంతో కలిసి ఉన్నాయి; మధ్యలో + లేదా − గుర్తు లేదు. కాబట్టి ఇది ఒకే పదం, అంటే ఏకపది. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
ఇక్కడ చాలామంది m, n, p మూడు చరరాశులు ఉన్నాయి కాబట్టి ఆప్షన్ (3) త్రిపది అనుకుంటారు; కానీ పదాల సంఖ్యను లెక్కించాలి, చరరాశుల సంఖ్యను కాదు. ఆప్షన్ (2) ద్విపదికి రెండు పదాలు కావాలి, ఉదా: m + n. ఆప్షన్ (4) బహుపది అనేది సాధారణ పేరు; ఈ ప్రశ్నకు కచ్చితమైన జవాబు ఏకపది.
గుర్తుంచుకోండి: పదాలను లెక్కించడానికి + , − గుర్తులను లెక్కించండి, అక్షరాలను కాదు.
x²yz + xy²z + xyz² అనే సమాసాన్ని కారణాంకాలుగా (Factors) విభజించాలి.
అన్ని పదాల్లో ఉండే ఉమ్మడి కారణాంకాన్ని (గసాభా) బయటకు తీయడం మొదటి పద్ధతి. ప్రతి చరరాశికి అన్ని పదాల్లో ఉన్న కనిష్ఠ ఘాతాన్ని తీసుకోవాలి.
మూడు పదాల్లోనూ x, y, z ఒక్కోటి కనీసం ఘాతం 1 తో ఉన్నాయి, కాబట్టి ఉమ్మడి కారణాంకం xyz. x²yz ÷ xyz = x, xy²z ÷ xyz = y, xyz² ÷ xyz = z. కాబట్టి సమాసం = xyz(x + y + z). సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
ఆప్షన్ (3) xyz(x² + y² + z²) ను విస్తరిస్తే x³yz + xy³z + xyz³ వస్తుంది, ఇచ్చిన సమాసం రాదు. ఆప్షన్ (1) లో x² ఉమ్మడి కారణాంకం కాదు, ఎందుకంటే xy²z లో x ఘాతం 1 మాత్రమే. ఆప్షన్ (2) లో y² కూడా అన్ని పదాల్లో లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: కారణాంకాలు సరైనవో చూడాలంటే జవాబును విస్తరించి సరిచూడండి.
రాజు తండ్రి వయస్సు రాజు వయస్సునకు మూడు రెట్లు కంటే 5 సంవత్సరాలు ఎక్కువ. రాజు తండ్రి వయస్సు 44 సం॥ అయినప్పుడు రాజు యొక్క వయస్సు
(1)13
(2)15
(3)39
(4)29
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) 13
తండ్రి వయస్సు = రాజు వయస్సుకు మూడు రెట్లు + 5. తండ్రి వయస్సు 44 ఏళ్లు. రాజు వయస్సు కనుక్కోవాలి.
మాటల సమస్యను సమీకరణంగా మార్చాలి. రాజు వయస్సు x అనుకుందాం. "మూడు రెట్లు" అంటే 3x, "5 ఎక్కువ" అంటే + 5. కాబట్టి తండ్రి వయస్సు 3x + 5.
3x + 5 = 44 → 3x = 44 − 5 = 39 → x = 39 ÷ 3 = 13. సరిచూడండి: 3 × 13 + 5 = 44. కాబట్టి రాజు వయస్సు 13 ఏళ్లు, సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
ఆప్షన్ (3) 39 అంటే 3x విలువ మాత్రమే; 3 తో భాగించడం మరిచిపోతే ఇది వస్తుంది. ఆప్షన్ (2) 15 వేస్తే తండ్రి వయస్సు 50, ఆప్షన్ (4) 29 వేస్తే 92 అవుతుంది; ఏదీ 44 కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: చివరి మెట్టు వరకు వెళ్లండి: 3x విలువ వచ్చాక x కనుక్కోవడం మరిచిపోకండి.
ఇది బహుపదిని ఏకపది × ద్విపదితో భాగించే లెక్క. ముందు కారణాంకాలుగా విడదీసి, ఉమ్మడి కారణాంకాలను కొట్టివేయాలి.
భాజ్యంలో 3z − 24 నుంచి 3ని ఉమ్మడిగా తీస్తే 3z − 24 = 3(z − 8). కాబట్టి భాజ్యం = 9x²y² × 3(z − 8) = 27x²y²(z − 8) అవుతుంది.
ఇప్పుడు 27x²y²(z − 8) ÷ 27xy(z − 8). 27 ను 27 తో, (z − 8) ను (z − 8) తో కొట్టివేస్తే x²y² ÷ xy = xy మిగులుతుంది. అందుకే సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) xy.
(z − 8) పూర్తిగా కొట్టుకుపోతుంది, కాబట్టి జవాబులో z ఉండే అవకాశం లేదు. అందుకే x(y + z), yz, xz అనే (1), (2), (3) ఆప్షన్లు తప్పు. 3z − 24 లో 3ని బయటకు తీయడం గుర్తిస్తే లెక్క ఒక్క లైనులో అయిపోతుంది.
గుర్తుంచుకోండి: భాగహారానికి ముందు ప్రతి పదాన్నీ కారణాంకాలుగా రాయండి; ఉమ్మడివి కొట్టివేయండి.
A = x² + 2x − 3, B = 2x² − x + 4 మరియు C = x² + 3x − 2 అయితే A − B + C యొక్క విలువ
(1)6x + 9
(2)2x² − 6x + 9
(3)6x − 9
(4)−2x² − 6x − 9
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) 6x − 9
మూడు బహుపదులు A, B, C ఇచ్చి A − B + C విలువ అడిగారు. ఇక్కడ B ని తీసివేయాలి, C ని కలపాలి.
బహుపదిని తీసివేసేటప్పుడు దాని ప్రతి పదం గుర్తు మారుతుంది: −B = −2x² + x − 4. తర్వాత సజాతీయ పదాలను (x² పదాలు, x పదాలు, స్థిరపదాలు) విడివిడిగా కలపాలి.
x² పదాలు: 1 − 2 + 1 = 0, కాబట్టి x² పదం పోతుంది. x పదాలు: 2x + x + 3x = 6x. స్థిరపదాలు: −3 − 4 − 2 = −9. కాబట్టి A − B + C = 6x − 9. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) 6x − 9.
(1) 6x + 9 లో స్థిరపదం గుర్తు తప్పింది. x² పదం సున్నా అవుతుంది కాబట్టి (2), (4) ఆప్షన్లు ఉండే అవకాశమే లేదు. ఇక్కడ చాలామంది B లోని −x, +4 గుర్తులు మార్చడం మర్చిపోతారు.
గుర్తుంచుకోండి: బహుపదిని తీసివేస్తే దాని ప్రతి పదం గుర్తు మారుతుంది.
ఘాతాంక నియమం: సున్నా కాని ఏ సంఖ్యకైనా ఘాతం 0 అయితే విలువ 1. అంటే a ≠ 0 అయితే a⁰ = 1. ఉదాహరణకు 2³ ÷ 2³ = 2³⁻³ = 2⁰, అదే సమయంలో 8 ÷ 8 = 1. కాబట్టి 2⁰ = 1.
ఇక్కడ చాలామంది ఘాతాలను పట్టించుకోకుండా 2 + 3 = 5 అని (4) ఎంచుకుంటారు. (1) 1 అంటే రెండు పదాల్లో ఒకదాన్నే లెక్కించడం. (3) 3 అంటే 2⁰ ను 0 గా, 3⁰ ను 3 గా పొరపడటం. ఘాతం 0 అయితే ఆధారం ఏదైనా జవాబు 1.
గుర్తుంచుకోండి: a⁰ = 1 (a ≠ 0). ఆధారం ఎంత పెద్దదైనా తేడా లేదు.
భిన్నాలు ఉన్న n/5 − 5/7 = 2/3 అనే సమీకరణాన్ని సాధించి n విలువ కనుక్కోవాలి.
ముందు n ఉన్న పదాన్ని ఒంటరిగా ఉంచి, మిగిలిన భిన్నాలను కూడాలి. భిన్నాలను కూడడానికి హారాల క.సా.గు. తీసుకోవాలి.
n/5 = 2/3 + 5/7. 3, 7 ల క.సా.గు. 21. 2/3 = 14/21, 5/7 = 15/21. కాబట్టి n/5 = 29/21. రెండు వైపులా 5 తో గుణిస్తే n = 145/21. సరిచూద్దాం: (145/21) ÷ 5 = 29/21; 29/21 − 15/21 = 14/21 = 2/3. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) n = 145/21.
(1) 145 అనేది లవం మాత్రమే, హారం 21 ను మర్చిపోయింది. (2) 21 కేవలం హారం. (4) 21/145 అనేది సరైన జవాబుకు విలోమం; n/5 = 29/21 నుంచి n ను కనుక్కొనేటప్పుడు భిన్నాన్ని తిప్పకూడదు.
గుర్తుంచుకోండి: భిన్న సమీకరణాల్లో: చరపదాన్ని ఒంటరిగా ఉంచి, క.సా.గు.తో భిన్నాలను కూడి, చివరగా గుణకంతో గుణించండి.
(3) 4x² + 7x + 3 లో x² గుణకం తప్పు (5 + 3 = 8, 4 కాదు). (2) 6x² + 6x + 2, (4) 3x² + 3x + 1 లో మూడు గుణకాలూ తప్పే. రెండో సమాసంలో పదాలు 4x + 3x² − 8 గా క్రమం మారి ఉన్నాయి, అందుకే వాటిని సజాతి పదాలతో జత చేయడంలో జాగ్రత్త అవసరం.
గుర్తుంచుకోండి: కూడే ముందు ప్రతి సమాసాన్ని x², x, స్థిరపదం క్రమంలో వరుసగా రాసుకోండి.