AP TET స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ (పేపర్ 1B, 2B) Previous Papers లో "వాణిజ్య గణితం (నిష్పత్తి, శాతం, లాభనష్టాలు, వడ్డీ, కాలం-పని)" టాపిక్ నుంచి వచ్చిన 24 ప్రశ్నలు, అధికారిక కీ సమాధానాలు, తెలుగు వివరణలు.
ప్రస్తుతం తండ్రి, కుమారుల వయస్సుల నిష్పత్తి 3 : 1 మరియు వారి వయస్సుల మొత్తం 56 సంవత్సరాలు అయితే 6 సంవత్సరాల తర్వాత తండ్రి, కుమారుల వయస్సుల మధ్య నిష్పత్తి
(1)17 : 12
(2)12 : 5
(3)13 : 5
(4)19 : 15
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 12 : 5
తండ్రి, కొడుకు ప్రస్తుత వయస్సుల నిష్పత్తి, మొత్తం ఇచ్చారు. 6 సంవత్సరాల తర్వాత వారి వయస్సుల నిష్పత్తి కనుక్కోవాలి.
నిష్పత్తి a : b, మొత్తం S అయితే మొదటి భాగం = S × a/(a + b). కాలం గడిస్తే ఇద్దరి వయస్సూ సమానంగా పెరుగుతుంది, కానీ నిష్పత్తి మారుతుంది.
నిష్పత్తి భాగాల మొత్తం 3 + 1 = 4. తండ్రి = 56 × 3/4 = 42, కొడుకు = 56 × 1/4 = 14. 6 సంవత్సరాల తర్వాత తండ్రి 48, కొడుకు 20. నిష్పత్తి 48 : 20 = 12 : 5 (4తో భాగించి). సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) 12 : 5.
(3) 13 : 5 లో కొడుకు భాగం సరిగ్గా ఉన్నా తండ్రి భాగం తప్పు. (1) 17 : 12, (4) 19 : 15 ఈ లెక్కతో రావు. 6 ఏళ్ల తర్వాత నిష్పత్తి 3 : 1 గానే ఉంటుందనుకోవడం కూడా సాధారణ పొరపాటు.
గుర్తుంచుకోండి: ముందు ప్రస్తుత వయస్సులు కనుక్కుని, తర్వాత ఇద్దరికీ సంవత్సరాలు కలపండి.
ఒక వస్తువు ప్రకటన వెల రూ.8400 మరియు దాని అమ్మకపు వెల రూ.7140 అయిన రుసుము శాతం
(1)12%
(2)15%
(3)18%
(4)21%
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 15%
ప్రకటన వెల (Marked price), అమ్మకపు వెల ఇచ్చారు. ఇచ్చిన తగ్గింపు (Discount) శాతం కనుక్కోవాలి. తెలుగు ప్రశ్నలో 'రుసుము' అని ఉన్నా అడుగుతున్నది తగ్గింపు శాతమే.
తగ్గింపు = ప్రకటన వెల − అమ్మకపు వెల. తగ్గింపు శాతం ఎప్పుడూ ప్రకటన వెలపైనే లెక్కిస్తారు: తగ్గింపు % = తగ్గింపు ÷ ప్రకటన వెల × 100.
(1) 12% అయితే తగ్గింపు రూ.1008, (3) 18% అయితే రూ.1512, (4) 21% అయితే రూ.1764 అవుతుంది. ఇవి రూ.1260 కావు. అమ్మకపు వెలపై లెక్కిస్తే సుమారు 17.6% వస్తుంది, అది కూడా తప్పు పద్ధతి.
గుర్తుంచుకోండి: తగ్గింపు శాతానికి హారం ఎప్పుడూ ప్రకటన వెల.
ఒక వ్యక్తి ఒక వస్తువును 18% GST తో కలిపి రూ.4720కు కొనిన GST కలుపక ముందు వస్తువు వెల
(1)Rs.4100
(2)Rs.4120
(3)Rs.4000
(4)Rs.3800
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) Rs.4000
18% GST కలిపిన తర్వాత ధర రూ.4720. GST కలపక ముందు అసలు ధర కనుక్కోవాలి.
GST అసలు ధర మీదే వేస్తారు. అసలు ధర x అయితే GST తో కలిపిన ధర = x + 18x/100 = 118x/100.
118x/100 = 4720, x = 4720 × 100 ÷ 118 = 4000. సరిచూద్దాం: 4000 లో 18% = 720, 4000 + 720 = 4720. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) రూ.4000.
ఇక్కడ చాలామంది 4720 లో 18% (849.60) తీసేసి సుమారు 3870 వస్తుందని (4) రూ.3800 వైపు వెళ్తారు. కానీ GST 4720 మీద కాదు. (1) రూ.4100 పై 18% కలిపితే రూ.4838, (2) రూ.4120 పై కలిపితే రూ.4861.60 వస్తుంది. ఇవి రూ.4720 కావు.
గుర్తుంచుకోండి: పన్నుతో కలిసిన ధర × 100 ÷ (100 + పన్ను%) = అసలు ధర.
ఒక వ్యక్తి ఒక జత స్కేట్లను 20% రుసుముపై ₹1600 కి కొంటే, వాటి ప్రకటన వెల
(1)₹1750
(2)₹1800
(3)₹1900
(4)₹2000
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) ₹2000
20% తగ్గింపు (Discount) తర్వాత చెల్లించిన మొత్తం ₹1600. తగ్గింపుకు ముందు ఉన్న ప్రకటన వెల (Marked price) కనుక్కోవాలి.
తగ్గింపు ఎప్పుడూ ప్రకటన వెలపైనే లెక్కిస్తారు. ప్రకటన వెల x అయితే, 20% తగ్గింపు తర్వాత అమ్మకం వెల = x లో 80% = x × 80/100.
x × 80/100 = 1600, కాబట్టి x = 1600 × 100/80 = ₹2000. సరిచూస్తే 2000 లో 20% = 400, 2000 − 400 = 1600. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) ₹2000.
₹1750 లో 80% = 1400, ₹1800 లో 80% = 1440, ₹1900 లో 80% = 1520. ఇవేవీ 1600 కావు. చాలామంది 1600 కి 20% కలిపి 1920 దగ్గర ఆలోచిస్తారు, కానీ తగ్గింపు 1600 పై కాదు, ప్రకటన వెలపై ఉంటుంది. అందుకే (1), (2), (3) తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: ప్రకటన వెల = చెల్లించిన మొత్తం × 100 ÷ (100 − తగ్గింపు %).
దీర్ఘ చతురస్రాకార పొలం పొడవు మరియు వెడల్పులు వరుసగా 50 మీ. మరియు 15 మీ. అయితే పొలం యొక్క పొడవు వెడల్పుల నిష్పత్తి
(1)5 : 3
(2)3 : 10
(3)10 : 15
(4)10 : 3
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) 10 : 3
పొలం పొడవు 50 మీ, వెడల్పు 15 మీ. "పొడవు : వెడల్పు" నిష్పత్తిని కనిష్ఠ రూపంలో రాయాలి. క్రమం ముఖ్యం: ముందు పొడవు, తర్వాత వెడల్పు.
నిష్పత్తిని సూక్ష్మీకరించాలంటే రెండు పదాలను వాటి గసాభా (HCF) తో భాగించాలి. రెండూ ఒకే ప్రమాణంలో (ఇక్కడ మీటర్లు) ఉండాలి.
50, 15 ల గసాభా 5. 50 ÷ 5 = 10, 15 ÷ 5 = 3. కాబట్టి పొడవు : వెడల్పు = 10 : 3, అంటే సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
ఆప్షన్ (2) 3 : 10 అనేది వెడల్పు : పొడవు, క్రమం తిరగబడింది. ఆప్షన్ (3) 10 : 15 అంటే 2 : 3, ఇది ఇచ్చిన కొలతలకు సరిపోదు. ఆప్షన్ (1) 5 : 3 అంటే 50 : 30, వెడల్పు 30 మీ ఉంటేనే వస్తుంది.
గుర్తుంచుకోండి: నిష్పత్తిలో ప్రశ్నలో చెప్పిన క్రమాన్నే పాటించండి.
సలీం ఒక వస్తువును 12% GST తో కలిపి రూ. 784కు కొనిన GST కలపక ముందు వస్తువు వెల (రూ.లలో)
(1)730
(2)720
(3)710
(4)700
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) 700
GST కలిపిన తర్వాత ధర రూ. 784. GST కలపక ముందు అసలు ధర కనుక్కోవాలి.
GST ఎప్పుడూ అసలు ధర మీద లెక్కిస్తారు. అసలు ధర 100 అయితే 12% GST తో కలిపి 112 అవుతుంది. అంటే చెల్లించిన ధర = అసలు ధర × 112/100.
అసలు ధర = 784 × 100/112 = 78400/112 = 700. సరిచూడండి: 700 లో 12% = 84, 700 + 84 = 784. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) 700.
ఇక్కడ చాలామంది 784 లో 12% తీసేస్తారు, అది తప్పు; ఎందుకంటే GST 784 మీద కాదు, అసలు ధర మీద. ఆప్షన్ (1) 730 కు 12% కలిపితే 817.60, ఆప్షన్ (2) 720 కు కలిపితే 806.40, ఆప్షన్ (3) 710 కు కలిపితే 795.20 వస్తాయి; ఏదీ 784 కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: పన్ను కలిపిన ధర నుంచి అసలు ధర = కలిపిన ధర × 100/(100 + పన్ను శాతం).
సంవత్సరానికి 3.5% వడ్డీ రేటుతో రూ. 7000 ఋణం తీసుకోబడింది. రెండు సంవత్సరాల చివరిలో చెల్లించాల్సిన మొత్తం (రూ.లలో)
(1)7500
(2)7490
(3)7600
(4)769
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 7490
రూ. 7000 అప్పుకు సంవత్సరానికి 3.5% వడ్డీ. 2 సంవత్సరాల తర్వాత అసలు, వడ్డీ కలిపి చెల్లించాల్సిన మొత్తం (Amount) కావాలి. ప్రశ్నలో చక్రవడ్డీ అని చెప్పలేదు కాబట్టి సాధారణ వడ్డీ (Simple Interest) తీసుకుంటాం.
సాధారణ వడ్డీ I = P × R × T / 100, మొత్తం A = P + I. ఇక్కడ P = 7000, R = 3.5, T = 2.
I = 7000 × 3.5 × 2 / 100 = 70 × 7 = 490. మొత్తం A = 7000 + 490 = 7490. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) 7490.
ఆప్షన్ (1) 7500 అంటే వడ్డీ 500 అవుతుంది, ఇది లెక్కకు సరిపోదు. ఆప్షన్ (3) 7600 అంటే వడ్డీ 600. ఆప్షన్ (4) 769 అసలు కంటే చాలా తక్కువ, మొత్తం ఎప్పుడూ అసలు కంటే ఎక్కువగా ఉండాలి.
ఆనంద్ ఒక వాచ్ని ₹682కి కొన్నాడు. ఇందులో ప్రకటన వెలపై గల 10%పన్ను కలిసి ఉంది. అయితే ప్రకటనవెల (రూపాయిలలో)
(1)600
(2)610
(3)620
(4)630
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) 620
ఆనంద్ చెల్లించిన ₹682లో ప్రకటన వెల (Marked Price), దానిపై వేసిన 10% పన్ను రెండూ కలిసి ఉన్నాయి. పన్ను లేకుండా అసలు ప్రకటన వెల ఎంతో కనుక్కోవాలి.
పన్ను ఎప్పుడూ ప్రకటన వెలపైనే లెక్కిస్తారు. ప్రకటన వెలను x అనుకుంటే, పన్నుతో కలిపిన ధర = x + x లో 10% = 110x/100 అవుతుంది. అంటే చెల్లించిన మొత్తం ప్రకటన వెలకు 1.1 రెట్లు.
కాబట్టి 110x/100 = 682, x = 682 × 100 / 110 = 620. సరిచూద్దాం: 620 లో 10% = 62, 620 + 62 = 682. అందుకే సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) 620.
ఇక్కడ చాలామంది 682 లో 10% (68.2) తీసేసి సుమారు 614 వస్తుందని (2) 610 దగ్గరకు వెళ్తారు. కానీ పన్ను 682 పై కాదు, ప్రకటన వెలపై వేశారు. 600 పై 10% కలిపితే 660 మాత్రమే, 630 పై కలిపితే 693 వస్తుంది. ఈ రెండూ 682 కావు.
గుర్తుంచుకోండి: పన్నుతో కలిసిన ధర ఇస్తే, దాన్ని (100 + పన్ను%)తో భాగించి 100తో గుణించండి.
40 లో 23% విలువను x అన్నారు. 23 లో 40% విలువను x రూపంలో చెప్పాలి.
a లో b% = a × b / 100. అలాగే b లో a% = b × a / 100. గుణకారం వినిమయ ధర్మం (a × b = b × a) వల్ల రెండూ ఒకటే అవుతాయి.
40 లో 23% = 40 × 23 / 100 = 920 / 100 = 9.2 = x. 23 లో 40% = 23 × 40 / 100 = 920 / 100 = 9.2. రెండూ సమానం, కాబట్టి జవాబు x. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) x.
1/x, 9x, x/9 అనేవి x నుంచి వేరైన విలువలు (x = 9.2 అయితే 9x = 82.8, x/9 సుమారు 1.02). 9.2 లో 9 కనిపించడం వల్ల (3) లేదా (4) వైపు వెళ్ళకూడదు. వీటికి లెక్కలో ఆధారం లేదు.
గుర్తుంచుకోండి: a లో b% = b లో a% ; ఉదా: 50 లో 4% = 4 లో 50% = 2.
ఒక తరగతిలో 40 మంది విద్యార్థులు కలరు. బాలికల సంఖ్య బాలుర సంఖ్య కంటే 10 అధికం. అయితే బాలికల సంఖ్యకు బాలుర సంఖ్యకు గల నిష్పత్తి
(1)1 : 4
(2)3 : 5
(3)5 : 3
(4)4 : 1
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) 5 : 3
తరగతిలో మొత్తం 40 మంది. బాలికలు బాలుర కంటే 10 మంది ఎక్కువ. బాలికలకు, బాలురకు నిష్పత్తి (బాలికలు : బాలురు) అడిగారు.
నిష్పత్తిలో క్రమం ముఖ్యం. 'బాలికల సంఖ్యకు బాలుర సంఖ్యకు' అన్నారు కాబట్టి బాలికల సంఖ్య మొదట రావాలి. తర్వాత రెండు సంఖ్యలను వాటి గ.సా.భా తో భాగించి సూక్ష్మ రూపంలో రాయాలి.
బాలురు b అనుకుంటే బాలికలు b + 10. b + b + 10 = 40, 2b = 30, b = 15. బాలికలు = 25. నిష్పత్తి 25 : 15. రెండిటినీ 5 తో భాగిస్తే 5 : 3. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) 5 : 3.
(2) 3 : 5 అనేది బాలురకు బాలికల నిష్పత్తి, క్రమం తారుమారైంది. ఇక్కడ చాలామంది తొందరలో అదే ఎంచుకుంటారు. (1) 1 : 4, (4) 4 : 1 అనేవి 10 : 40 (అదనపు సంఖ్యకు మొత్తానికి) నుంచి వచ్చే తప్పుడు ఆలోచనలు.
గుర్తుంచుకోండి: నిష్పత్తిలో ముందుగా చెప్పిన రాశి ముందు రాయండి.
(2) 10 అనేది లాభాన్ని అమ్మిన వెలపై (8 / 80 × 100) లెక్కిస్తే వస్తుంది, ఇది తప్పు పద్ధతి. (3) 8 అనేది లాభం రూపాయలలో, శాతం కాదు. (4) 10 1/9 లెక్కలో ఎక్కడా రాదు; 11 1/9 కి దగ్గరగా ఉండి గందరగోళపరచడానికి ఇచ్చారు.
గుర్తుంచుకోండి: లాభ, నష్ట శాతాలు ఎప్పుడూ కొన్న వెలపైనే.
సంవత్సరానికి 10% బారు వడ్డీ రేటుతో ₹5000 పెట్టుబడి పెడితే 3 సంవత్సరాల చివర వచ్చే వడ్డీ (రూపాయలలో)
(1)1500
(2)150
(3)500
(4)1000
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) 1500
అసలు ₹5000 ను సంవత్సరానికి 10% బారు వడ్డీ (సాధారణ వడ్డీ, Simple Interest) కి 3 సంవత్సరాలు పెట్టారు. మొత్తం వడ్డీ అడిగారు, మొత్తం సొమ్ము కాదు.
బారు వడ్డీ సూత్రం: I = P × T × R / 100. ఇక్కడ P అసలు, T కాలం (సంవత్సరాలు), R రేటు. బారు వడ్డీలో ప్రతి సంవత్సరం ఒకే వడ్డీ వస్తుంది.
I = 5000 × 3 × 10 / 100 = 1500. అంటే ఏడాదికి ₹500 చొప్పున మూడేళ్లకు ₹1500. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) 1500.
(3) 500 ఒక్క సంవత్సరం వడ్డీ మాత్రమే. (4) 1000 రెండు సంవత్సరాల వడ్డీ. (2) 150 అనేది 100 తో ఒకసారి ఎక్కువ భాగిస్తే వచ్చే పొరపాటు విలువ. మొత్తం సొమ్ము అయితే 5000 + 1500 = 6500 అవుతుంది, కానీ అది అడగలేదు.
గుర్తుంచుకోండి: బారు వడ్డీ = PTR/100; ప్రతి సంవత్సరం వడ్డీ ఒకటే.
(2) 16286 అనేది నష్టాన్ని కలిపితే వచ్చే సంఖ్య, అది లాభం వచ్చినప్పుడు మాత్రమే సరైనది. (1) 17860 కొన్న వెల కంటే ఎక్కువ, నష్టం కాదు. (4) 13741 లో అంకెలు తారుమారు అయ్యాయి (14 బదులు 41). దాన్ని తీసుకుంటే నష్టం 1259 అవుతుంది.
గుర్తుంచుకోండి: నష్టం అయితే అ.వె. = కొ.వె. − నష్టం; లాభం అయితే అ.వె. = కొ.వె. + లాభం.
ఒక రైలు గంటకు 75 కి.మీ. సమ వేగంతో ప్రయాణించుచున్నది. అది 250 కి.మీ. దూరాన్ని చేరుకోవడానికి నిమిషాలు పడుతుంది.
(1)250
(2)200
(3)20
(4)60
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 200
రైలు వేగం గంటకు 75 కి.మీ. 250 కి.మీ. దూరం వెళ్లడానికి ఎన్ని నిమిషాలు పడుతుందో కనుక్కోవాలి. జవాబు నిమిషాల్లో కావాలి అనేది గుర్తుంచుకోవాలి.
కాలం = దూరం ÷ వేగం. వేగం గంటల్లో ఉంది కాబట్టి కాలం ముందు గంటల్లో వస్తుంది. 1 గంట = 60 నిమిషాలు.
కాలం = 250 ÷ 75 = 10/3 గంటలు. నిమిషాల్లో 10/3 × 60 = 200 నిమిషాలు (అంటే 3 గంటల 20 నిమిషాలు). సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) 200.
(3) 20 అనేది 3 గంటల 20 నిమిషాల్లోని మిగిలిన నిమిషాలు మాత్రమే. (4) 60 నిమిషాల్లో రైలు 75 కి.మీ. మాత్రమే వెళ్తుంది. (1) 250 నిమిషాల్లో 75 × 250/60 = 312.5 కి.మీ. వెళ్తుంది, 250 కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: కాలం = దూరం ÷ వేగం; గంటలను నిమిషాల్లోకి మార్చడానికి 60 తో గుణించండి.