స్వతంత్ర జీవనం
- స్వతంత్ర జీవనం అంటే అందరిలాగే, అవే పరిమితులతో, అవే అవకాశాలతో జీవించడం. ID వ్యక్తులు కూడా తమ సమాజంలోని ఇతరుల జీవన శైలినే పాటిస్తారు.
- ఐక్యరాజ్యసమితి వైకల్య హక్కుల ఒడంబడిక UNCRPD ప్రకారం: ఎక్కడ, ఎవరితో జీవించాలో ఎంచుకునే హక్కు; సమాజ ఆధారిత సహాయ సేవలు; సమాజంలో కలిసి జీవించే హక్కు వైకల్యం ఉన్నవారికి ఉన్నాయి.
- జీవనానికి కావలసిన ఏర్పాట్లు: తల్లిదండ్రులు, బంధువులు, సమూహం, ఇళ్లు, సంస్థలు. అందరితో కలిసి ఉంటే విద్య, ఉపాధి, ఆరోగ్య రక్షణ, విశ్రాంతి, కుటుంబ జీవనం వంటి సహాయాలు అందుతాయి.
- రోజువారీ జీవన సహాయం: వ్యక్తి ఆధారిత సహాయం అవసరం. ఎంపిక చేసుకునే, చొరవ తీసుకునే అవకాశం లేకపోతే ఇబ్బందులు వస్తాయి.
- సమాజంలో భాగం కావడం: సమ్మిళిత సమాజంలో జీవించడం వీరి ప్రాథమిక హక్కు. సమాజంలో జరిగే అన్ని విషయాల్లో పాల్గొంటే "నేను కూడా సమాజంలో భాగం" అనే భావన పెరుగుతుంది.
- తోటివారి (స్వయం) సహాయం: ID వ్యక్తులు తమ హక్కులు, సమస్యల గురించి చర్చించుకోవడానికి, సంస్థలు, ప్రభుత్వ వ్యవస్థల దగ్గరకు తమ అవసరాలు తీసుకెళ్లడానికి సమాజం, తోటివారి సహాయ బృందాలు సహకరించాలి.
- అవరోధాలు: అవమానించడం, అనుచిత మాటలు, న్యాయం జరగకపోవడం, వ్యవస్థాగత అవరోధాలు, తక్కువ జీతం, చిన్నచూపు.
ఆర్థిక సహాయం: NHFDC
- NHFDC = నేషనల్ హ్యాండీక్యాప్డ్ ఫైనాన్స్ అండ్ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ (జాతీయ వికలాంగుల ఆర్థిక, అభివృద్ధి సంస్థ). ఇప్పుడు దీని పేరు నేషనల్ దివ్యాంగజన్ ఫైనాన్స్ అండ్ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ (NDFDC).
- భారత ప్రభుత్వ సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ 1997లో దీనిని ఏర్పాటు చేసింది. ఇది లాభాపేక్ష లేని సంస్థ.
- వైకల్యం ఉన్నవారికి స్వయం ఉపాధి కోసం, ఆదాయం తెచ్చే పనుల కోసం తక్కువ వడ్డీ రుణాలు ఇస్తుంది; రాష్ట్ర సంస్థల ద్వారా ఈ నిధులు అందిస్తుంది.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
NHFDC ని విస్తరించగా
- (1)National Handicapped Finance and Development Corporation
- (2)National Handicapped Finance and Dedicated Corporation
- (3)National Handicapped Female and Development Corporation
- (4)National Handicapped Finance and Developed Country
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) National Handicapped Finance and Development Corporation
NHFDC అనే సంక్షిప్త రూపానికి పూర్తి పేరు ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
NHFDC అంటే జాతీయ వికలాంగుల ఆర్థిక, అభివృద్ధి సంస్థ. దీన్ని కేంద్ర సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ 1997 లో ఏర్పాటు చేసింది. వైకల్యం ఉన్నవారు స్వయం ఉపాధి పొందడానికి, చదువుకోవడానికి తక్కువ వడ్డీకి రుణాలు ఇవ్వడం దీని ప్రధాన పని.
కాబట్టి సరైన విస్తరణ National Handicapped Finance and Development Corporation. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
మిగతా ఆప్షన్లలో Dedicated, Female, Developed Country అనే తప్పు పదాలు చేర్చారు. ఇది మహిళలకు మాత్రమే పరిమితమైన సంస్థ కాదు, దేశాల గురించిన సంస్థ కూడా కాదు. కాబట్టి (2), (3), (4) సరికావు.
గుర్తుంచుకోండి: NHFDC = వైకల్యం ఉన్నవారికి రుణాలు ఇచ్చే Finance and Development Corporation.
కుటుంబం పాత్ర
- ID పిల్లవాడికి మొదటి ఉపాధ్యాయులు, జీవితాంతం తోడుండేది కుటుంబమే. కుటుంబం, బంధువులు, తల్లిదండ్రులు మంచి సహాయకారులుగా ఉండాలి.
- ఇంట్లో అంగీకారం, ప్రేమ, భద్రత ఉంటేనే పిల్లవాడి మనసు ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది. తల్లిదండ్రులు అకారణంగా తిరస్కారం, ద్వేషం చూపడమే ID పిల్లల మానసిక సంఘర్షణకు ప్రధాన కారణం. తిరస్కారం వల్ల ఆందోళన, కోపం, ఆత్మన్యూనత, ప్రవర్తనా సమస్యలు పెరుగుతాయి.
- తల్లిదండ్రులు IEP బృందంలో సభ్యులు: ఇంటి వివరాలు (మరుగుదొడ్డి వాడకం, స్నానం) చెప్తారు, లక్ష్యాల ఎంపికలో పాల్గొంటారు, ఇంట్లో అదే పద్ధతిలో అభ్యాసం చేయిస్తారు. కొన్ని నైపుణ్యాలు కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి చేయిస్తేనే సులభంగా వస్తాయి.
- అనుసరణలు, పురోగతి గురించి తల్లిదండ్రులకు ఎప్పటికప్పుడు తెలపాలి. ఇంటి వద్ద ప్రవర్తన నిర్వహణ స్థిరంగా ఉండాలంటే తల్లిదండ్రులకు శిక్షణ అవసరం.
- పిల్లవాడిని కుటుంబ వేడుకలు, బంధువుల ఇళ్లు, పండుగలకు తీసుకెళ్లాలి; ఇంటి పనుల్లో పాల్గొనేలా చేయాలి. తోబుట్టువులు కూడా శిక్షణలో భాగం కావాలి.
- తీవ్ర, అతి తీవ్ర ID ఉన్న పిల్లలకు ఇంటి ఆధారిత విద్య (హోమ్ బేస్డ్ ఎడ్యుకేషన్) అవసరం. ఇందులో తల్లిదండ్రులే ప్రధాన శిక్షకులు; ఉపాధ్యాయుడు ఇంటికి వచ్చి మార్గదర్శనం చేస్తాడు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
మేధో వైకల్యం గల పిల్లలు మానసిక సంఘర్షణకు గురి అవ్వడానికి ప్రధాన కారణం
- (1)అభినందించుట వల్ల
- (2)తల్లిదండ్రుల ప్రేమ
- (3)వసతి గృహం లో చేర్చక పోవుట
- (4)తల్లిదండ్రులు వీరిపై తిరస్కార భావాన్ని, ద్వేషాన్ని అకారణంగా ప్రదర్శించుట
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) తల్లిదండ్రులు వీరిపై తిరస్కార భావాన్ని, ద్వేషాన్ని అకారణంగా ప్రదర్శించుట
బుద్ధిమాంద్యత ఉన్న పిల్లలు మానసిక సంఘర్షణకు లోనవడానికి ముఖ్య కారణం ఏదని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
పిల్లవాడి మనసు ఆరోగ్యంగా ఉండాలంటే ఇంట్లో ప్రేమ, అంగీకారం, భద్రత కావాలి. వైకల్యం ఉన్న పిల్లవాడి విషయంలో కొందరు తల్లిదండ్రులు నిరాశ, సిగ్గు, అపరాధ భావనతో పిల్లవాడిని తిరస్కరిస్తారు, తిడతారు, ఇతర పిల్లలతో పోలుస్తారు. తనను ఎవరూ కోరుకోవడం లేదనే భావన పిల్లవాడిలో ఆందోళన, కోపం, ఆత్మన్యూనత, ప్రవర్తనా సమస్యలు పెంచుతుంది.
అందుకే మానసిక సంఘర్షణకు ప్రధాన కారణం తల్లిదండ్రులు అకారణంగా చూపే తిరస్కారం, ద్వేషం. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).
అభినందన (1), తల్లిదండ్రుల ప్రేమ (2) పిల్లవాడికి ధైర్యం, భద్రత ఇస్తాయి; సంఘర్షణ కలిగించవు. వసతి గృహంలో చేర్చకపోవడం (3) సమస్య కాదు; నిజానికి కుటుంబంతో ఉండటమే పిల్లవాడికి మేలు.
గుర్తుంచుకోండి: ప్రేమ, అంగీకారం మనసును కాపాడుతాయి; తిరస్కారం సంఘర్షణను పెంచుతుంది.
తీవ్ర, అతి తీవ్ర బుద్ధిమాంద్యత పిల్లలకు అవసరమైన విద్య
- (1)ఇంటి వద్దనే విద్య
- (2)దూర విద్య
- (3)పాఠశాల విద్య
- (4)వృత్తి విద్య
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) ఇంటి వద్దనే విద్య
తీవ్ర (Severe), అతి తీవ్ర (Profound) బుద్ధిమాంద్యత ఉన్న పిల్లలకు సరిపోయే విద్యా విధానం ఏది అని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
తీవ్ర స్థాయి వారి IQ సుమారు 20-35, అతి తీవ్ర స్థాయి వారిది 20 కంటే తక్కువ. వీరికి నడక, మాట, స్వయం సహాయ నైపుణ్యాలు చాలా పరిమితంగా ఉంటాయి; ఆరోగ్య సమస్యలు కూడా ఉంటాయి. రోజూ బడికి రావడం కష్టం. అందుకే Samagra Shiksha కింద ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయులు ఇంటికి వెళ్లి స్వయం సహాయ నైపుణ్యాలు, Therapy, తల్లిదండ్రులకు శిక్షణ అందిస్తారు. ఇదే ఇంటి వద్దనే విద్య (Home Based Education). కాబట్టి జవాబు ఆప్షన్ (1).
దూర విద్య (2) స్వతంత్రంగా చదవగల పెద్దవారికి. సాధారణ పాఠశాల విద్య (3) మిత, మధ్యస్థ స్థాయి పిల్లలకు సరిపోతుంది. వృత్తి విద్య (4) శిక్షణతో పని నేర్చుకోగల మిత, మధ్యస్థ స్థాయి కౌమారులకు. తీవ్ర, అతి తీవ్ర స్థాయి పిల్లలకు ఇవి మొదటి ఎంపిక కావు.
గుర్తుంచుకోండి: తీవ్ర/అతి తీవ్ర బుద్ధిమాంద్యత → ఇంటి వద్దనే విద్య (ప్రశ్న 98 తో కలిపి గుర్తుంచుకోండి).
సమాజ ఆధారిత పునరావాసం (CBR)
- CBR = కమ్యూనిటీ బేస్డ్ రిహాబిలిటేషన్. వైకల్యం ఉన్నవారికి పునరావాసం, సమాన అవకాశాలు, పేదరిక నిర్మూలన, సామాజిక కలుపుగోలుతనం కోసం సాధారణ సమాజ అభివృద్ధిలోనే భాగంగా అమలుచేసే వ్యూహం.
- ILO, UNESCO, WHO కలిసి 1994లో CBR పై ఉమ్మడి విధాన పత్రం విడుదల చేశాయి; 2004లో దానిని నవీకరించాయి. 2010లో CBR మార్గదర్శకాలు వచ్చాయి.
- CBR ను వైకల్యం ఉన్నవారు, వారి కుటుంబాలు, సంస్థలు, సమాజాలు, ప్రభుత్వ - ప్రభుత్వేతర సేవలు కలిసి అమలుచేస్తాయి. పెద్ద సంస్థలకు దూరంగా ఉన్న గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో తక్కువ ఖర్చుతో సేవలు అందించడం దీని ప్రత్యేకత.
CBR మాత్రిక (మ్యాట్రిక్స్): 5 భాగాలు
| భాగం | ఉదాహరణ అంశాలు |
|---|---|
| ఆరోగ్యం | ఆరోగ్య ప్రోత్సాహం, పునరావాసం, సహాయక పరికరాలు |
| విద్య | బాల్య దశ విద్య, బడి విద్య, జీవితకాల అభ్యసనం |
| జీవనోపాధి | నైపుణ్యాభివృద్ధి, స్వయం ఉపాధి, వేతన ఉపాధి |
| సామాజికం | వ్యక్తిగత సహాయం, వినోదం-విశ్రాంతి-క్రీడలు, న్యాయం |
| సాధికారత | హక్కుల కోసం గొంతెత్తడం, స్వయం సహాయ బృందాలు, వైకల్యం ఉన్నవారి సంఘాలు |
- మొదటి నాలుగు భాగాలు అభివృద్ధి రంగాలకు సంబంధించినవి; ఐదోది సాధికారత - అభివృద్ధిని అందుకునే మార్గం. ప్రతి భాగంలో 5 అంశాలు ఉంటాయి. ఒక CBR కార్యక్రమం అన్నింటినీ ఒకేసారి అమలుచేయాల్సిన అవసరం లేదు; అవసరాన్ని బట్టి ఎంచుకోవచ్చు.
CPP: సమాజ ప్రజల భాగస్వామ్యం
- CPP = కమ్యూనిటీ పీపుల్ పార్టిసిపేషన్ (సమాజ ప్రజల భాగస్వామ్యం). వైకల్యం ఉన్నవారి పునరావాసాన్ని ప్రణాళిక వేయడం, అమలుచేయడం, పర్యవేక్షించడంలో స్థానిక ప్రజలు, సంస్థలే చురుకుగా పాల్గొనడం.
- CBR విజయం CPP మీదే ఆధారపడుతుంది. సమాజం పాల్గొంటేనే కార్యక్రమం స్థానిక అవసరాలకు తగినట్లు, తక్కువ ఖర్చుతో, ఎక్కువ కాలం నడుస్తుంది.
- భాగస్వాములు: తల్లిదండ్రులు, ఇరుగుపొరుగు, పంచాయతీ, స్థానిక నాయకులు, అంగన్వాడీ, ఆరోగ్య కార్యకర్తలు, బడి ఉపాధ్యాయులు, యువజన, మహిళా సంఘాలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, యజమానులు.
- సమాజం చేయగలిగేవి: వైకల్యం ఉన్నవారిని గుర్తించడం, అవగాహన కల్పించడం, చిన్నచూపు తగ్గించడం, బడిలో చేర్పించడం, వేడుకల్లో కలుపుకోవడం, స్థానికంగా ఉపాధి, వనరులు సమకూర్చడం.
- వ్యక్తి కేంద్రిత ప్రణాళికలో "విస్తృత సామాజిక బంధాలు పూర్తి భాగస్వాములు" అనే సూత్రం కూడా ఇదే ఆలోచన.
పరీక్ష కోణం: NHFDC = నేషనల్ హ్యాండీక్యాప్డ్ ఫైనాన్స్ అండ్ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్, 1997, స్వయం ఉపాధి రుణాలు. ID పిల్లల మానసిక సంఘర్షణకు ప్రధాన కారణం - తల్లిదండ్రుల అకారణ తిరస్కారం, ద్వేషం. తీవ్ర/అతి తీవ్ర ID కి ఇంటి ఆధారిత విద్య. CBR - ILO, UNESCO, WHO ఉమ్మడి పత్రం 1994; మాత్రికలో 5 భాగాలు. CPP = సమాజ ప్రజల భాగస్వామ్యం.
మెమొరీ కోడ్: CBR మాత్రిక "ఆ-వి-జీ-సా-సా" - ఆరోగ్యం, విద్య, జీవనోపాధి, సామాజికం, సాధికారత. NHFDC "97 లో రుణం - సొంత పనికి బలం".