AP TET స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ (పేపర్ 1B, 2B) Previous Papers లో "ప్రజ్ఞ, సహజ సామర్థ్యం, సృజనాత్మకత" టాపిక్ నుంచి వచ్చిన 12 ప్రశ్నలు, అధికారిక కీ సమాధానాలు, తెలుగు వివరణలు.
ఉద్వేగ ప్రజ్ఞ అను పదాన్ని ప్రాచుర్యంలోని తీసుకువచ్చినది
(1)సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్
(2)డేనియల్ గోల్మాన్
(3)పావ్లోవ్
(4)ఎరిక్ ఎరిక్సన్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) డేనియల్ గోల్మాన్
‘ఉద్వేగ ప్రజ్ఞ’ (Emotional Intelligence) అనే పదాన్ని ప్రజల్లోకి విస్తృతంగా తీసుకెళ్లింది ఎవరో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ‘ప్రాచుర్యం’ అనే పదాన్ని గమనించాలి.
ఉద్వేగ ప్రజ్ఞ అంటే తన భావాలను, ఇతరుల భావాలను గుర్తించి, అదుపులో ఉంచుకుని, సరిగా వాడుకునే సామర్థ్యం. ఈ భావనను మొదట శాస్త్రీయంగా వివరించింది సాలోవే (Salovey), మేయర్ (Mayer) (1990). కానీ డేనియల్ గోల్మాన్ 1995లో రాసిన ‘Emotional Intelligence’ పుస్తకంతో ఈ పదం ప్రపంచమంతా ప్రాచుర్యం పొందింది. అందుకే సమాధానం ఆప్షన్ (2) డేనియల్ గోల్మాన్. ఆయన ఆత్మ అవగాహన, ఆత్మ నియంత్రణ, ప్రేరణ, సహానుభూతి, సామాజిక నైపుణ్యాలు అనే అంశాలను వివరించాడు.
సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ (1) మనో విశ్లేషణ సిద్ధాంతం ఇచ్చాడు. పావ్లోవ్ (3) శాస్త్రీయ నిబంధనం (కుక్కపై ప్రయోగం) ఇచ్చాడు. ఎరిక్ ఎరిక్సన్ (4) మనో సాంఘిక వికాస దశలు ఇచ్చాడు. వీరెవరూ ఉద్వేగ ప్రజ్ఞకు సంబంధించినవారు కారు.
గుర్తుంచుకోండి: EI పదం: సాలోవే–మేయర్ (1990); ప్రాచుర్యం: గోల్మాన్ (1995).
జతపరచండి.
i) వైయుక్తిక పరీక్షలు — a) ఆర్మీ బీటా పరీక్ష
ii) సామూహిక పరీక్షలు — b) వెష్లర్ శాబ్దిక పరీక్ష
iii) నిష్పాదన పరీక్షలు — c) బినే–సైమన్ పరీక్షలు
iv) శాబ్దిక పరీక్షలు — d) కోహ్బ్లాక్ డిజైన్ పరీక్ష
(1)i-a ii-b iii-c iv-d
(2)i-b ii-a iii-c iv-d
(3)i-a ii-c iii-b iv-d
(4)i-c ii-a iii-d iv-b
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) i-c ii-a iii-d iv-b
ప్రజ్ఞా పరీక్షల రకాలను, వాటికి ఉదాహరణలను జత చేయమని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
వైయుక్తిక పరీక్ష (Individual Test) ఒకసారి ఒక్కరికే నిర్వహిస్తారు. బినే–సైమన్ పరీక్ష (1905) దీనికి ఉదాహరణ, కాబట్టి i-c. సామూహిక పరీక్ష (Group Test) ఒకేసారి చాలామందికి ఇస్తారు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో అమెరికా సైనికులకు ఇచ్చిన ఆర్మీ ఆల్ఫా, ఆర్మీ బీటా పరీక్షలు సామూహిక పరీక్షలు, కాబట్టి ii-a. నిష్పాదన పరీక్ష (Performance Test) లో భాష లేకుండా వస్తువులతో పని చేయిస్తారు. రంగుల దిమ్మెలతో నమూనాలు చేయించే కోహ్ బ్లాక్ డిజైన్ పరీక్ష దీనికి ఉదాహరణ, కాబట్టి iii-d. శాబ్దిక పరీక్ష (Verbal Test) భాష ద్వారా జరుగుతుంది, వెష్లర్ శాబ్దిక పరీక్ష దీనికి ఉదాహరణ, కాబట్టి iv-b. ఈ జతలు ఆప్షన్ (4) లో ఉన్నాయి.
ఆప్షన్ (1), (3) లో i-a ఉంది, కానీ ఆర్మీ బీటా సామూహిక పరీక్ష, వైయుక్తిక పరీక్ష కాదు. ఆప్షన్ (2) లో iii-c ఉంది, కానీ బినే–సైమన్ శాబ్దిక, వైయుక్తిక పరీక్ష, నిష్పాదన పరీక్ష కాదు. (1) లో iii-c, iv-d కూడా తప్పు, ఎందుకంటే కోహ్ బ్లాక్ డిజైన్ శాబ్దిక పరీక్ష కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: ఆర్మీ = సామూహికం; బ్లాక్ డిజైన్ = నిష్పాదనం; బినే = వైయుక్తికం.
జతపరచండి.
i) ద్వికారక సిద్ధాంతం — a) థార్న్డైక్
ii) ఏకకారక సిద్ధాంతం — b) బినె, టర్మన్, స్టర్న్
iii) బహుకారక సిద్ధాంతం — c) స్పియర్మన్
(1)i-c ii-b iii-a
(2)i-a ii-b iii-c
(3)i-c ii-a iii-b
(4)i-b ii-a iii-c
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) i-c ii-b iii-a
ప్రజ్ఞా సిద్ధాంతాలను, వాటిని ప్రతిపాదించిన మనోవైజ్ఞానికులను జత చేయమని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ద్వికారక సిద్ధాంతం (Two Factor Theory) స్పియర్మన్ ఇచ్చాడు. ప్రజ్ఞలో ఒక సాధారణ కారకం (g), ప్రత్యేక కారకాలు (s) ఉంటాయని చెప్పాడు, కాబట్టి i-c. ఏకకారక సిద్ధాంతం (Uni Factor Theory) ప్రకారం ప్రజ్ఞ ఒకే ఒక సామర్థ్యం. దీన్ని బినె, టర్మన్, స్టర్న్ సమర్థించారు, కాబట్టి ii-b. బహుకారక సిద్ధాంతం (Multi Factor Theory) థార్న్డైక్ ఇచ్చాడు. ప్రజ్ఞ అనేక స్వతంత్ర సామర్థ్యాల కలయిక అని చెప్పాడు, కాబట్టి iii-a. ఈ జతలు ఆప్షన్ (1) లో ఉన్నాయి.
ఆప్షన్ (2) లో ద్వికారకాన్ని థార్న్డైక్కు ఇచ్చారు, అది తప్పు. ఆప్షన్ (3) లో ఏకకారకాన్ని థార్న్డైక్కు, బహుకారకాన్ని బినెకు ఇచ్చారు, రెండూ తప్పు. ఆప్షన్ (4) లో ద్వికారకాన్ని బినెకు, బహుకారకాన్ని స్పియర్మన్కు ఇచ్చారు, ఇవీ తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: స్పియర్మన్ = g + s (ద్వికారకం); థార్న్డైక్ = బహుకారకం; బినె = ఏకకారకం.
ప్రజ్ఞా లబ్ధి (Intelligence Quotient, IQ) సూత్రాన్ని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇక్కడ MA అంటే మానసిక వయస్సు (Mental Age), CA అంటే కాలక్రమ వయస్సు (Chronological Age).
విలియం స్టెర్న్ మానసిక వయస్సును కాలక్రమ వయస్సుతో భాగించి ‘మానసిక లబ్ధి’ అనే భావనను ఇచ్చాడు. దశాంశాలు రాకుండా ఉండటానికి దాన్ని 100తో గుణించే పద్ధతిని టెర్మన్ వాడుకలోకి తెచ్చాడు. పరీక్షల్లో ఈ సూత్రాన్ని స్టెర్న్ సూత్రంగానే అడుగుతారు: IQ = MA/CA × 100. ఉదాహరణకు MA = 10, CA = 8 అయితే IQ = 10/8 × 100 = 125. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
(2)లో DA అనే పదం సూత్రంలోనే లేదు. (3), (4)లో భాగహారం బదులు తీసివేత ఉంది. MA, CA సమానమైన సగటు పిల్లవాడికి ఈ సూత్రాలతో IQ సున్నా వస్తుంది, ఇది అర్థం లేనిది. సగటు IQ 100 రావాలంటే భాగహారమే వాడాలి.
గుర్తుంచుకోండి: IQ = (MA ÷ CA) × 100; MA = CA అయితే IQ = 100.
ద్వి కారక సిద్ధాంతం లో ప్రజ్ఞా పరీక్షలు మాపనం చేసేది
(1)'G' కారకం
(2)'S' కారకం
(3)'D' కారకం
(4)'P' కారకం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) 'G' కారకం
స్పియర్ మన్ ద్వికారక సిద్ధాంతం (Two-Factor Theory) ప్రకారం ప్రజ్ఞా పరీక్షలు ఏ కారకాన్ని కొలుస్తాయి అని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
స్పియర్ మన్ (1904) ప్రకారం ప్రజ్ఞలో రెండు కారకాలు ఉంటాయి. G కారకం (General factor) అన్ని మానసిక పనులకు ఉపయోగపడే సాధారణ సామర్థ్యం. ఇది అందరిలో ఉంటుంది, కానీ పరిమాణం వేరుగా ఉంటుంది. S కారకం (Specific factor) గణితం, సంగీతం లాంటి ఒక్కో ప్రత్యేక పనికి సంబంధించిన సామర్థ్యం. ప్రజ్ఞా పరీక్షలు అన్ని పనుల్లో కనిపించే సాధారణ సామర్థ్యాన్నే కొలుస్తాయి.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) 'G' కారకం.
'S' కారకం (2) ఒక ప్రత్యేక పనికే పరిమితం, అది ప్రత్యేక సహజ సామర్థ్య పరీక్షల విషయం. 'D' (3), 'P' (4) కారకాలు స్పియర్ మన్ సిద్ధాంతంలో లేనే లేవు.
గుర్తుంచుకోండి: స్పియర్ మన్: G = సాధారణ (ప్రజ్ఞా పరీక్ష), S = ప్రత్యేక.
గిల్ ఫర్డ్ ప్రకారం ఒక కొత్త ఊహతో, కొత్త వస్తువును ఉత్పత్తి చేసే ప్రక్రియ ను ఈ విధంగా పిలుస్తారు
(1)ఆలోచన
(2)సృజనాత్మకత
(3)వైఖరి
(4)అభిరుచి
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) సృజనాత్మకత
కొత్త ఊహతో కొత్తదాన్ని సృష్టించే ప్రక్రియకు గిల్ ఫర్డ్ ఇచ్చిన పేరు ఏమిటి అని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
జె.పి. గిల్ ఫర్డ్ ఆలోచనను రెండు రకాలుగా చూశాడు: ఒకే సరైన జవాబు వైపు వెళ్లే అభిసారి ఆలోచన (Convergent Thinking), ఒకే సమస్యకు ఎన్నో కొత్త జవాబులు వెతికే అపసారి ఆలోచన (Divergent Thinking). అపసారి ఆలోచనే సృజనాత్మకత (Creativity)కు ఆధారం అని ఆయన చెప్పాడు. ధారాళత (Fluency), నమ్యత (Flexibility), మౌలికత (Originality), విశదీకరణ (Elaboration) సృజనాత్మకత లక్షణాలు.
కాబట్టి కొత్త ఊహతో కొత్త వస్తువును సృష్టించే ప్రక్రియ ఆప్షన్ (2) సృజనాత్మకత.
ఆలోచన (1) అనేది సాధారణ మానసిక ప్రక్రియ, అది ఎప్పుడూ కొత్తదాన్ని సృష్టించదు. వైఖరి (3) ఒక విషయం పట్ల మన అనుకూల లేదా ప్రతికూల భావం. అభిరుచి (4) ఒక పని మీద ఆసక్తి. ఈ మూడూ సృష్టి ప్రక్రియను సూచించవు.
క్రింది వాటిలో సాముహిక ప్రజ్ఞా పరీక్ష కానిది గుర్తించండి
(1)బినే – సైమన్ పరీక్షలు
(2)ఆర్మీ ఆల్ఫా పరీక్ష
(3)ఆర్మీ బీటా పరీక్ష
(4)రావెన్స్ స్టాండర్డ్ ప్రోగ్రెసివ్ మాట్రిసిస్ పరీక్ష
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) బినే – సైమన్ పరీక్షలు
ఇచ్చిన వాటిలో సామూహిక ప్రజ్ఞా పరీక్ష (Group Intelligence Test) కానిది ఏది అని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ప్రజ్ఞా పరీక్షలు రెండు రకాలు. వైయక్తిక పరీక్ష (Individual Test) ఒకసారి ఒక వ్యక్తికి మాత్రమే నిర్వహిస్తారు. సామూహిక పరీక్ష ఒకేసారి చాలామందికి నిర్వహిస్తారు. బినే, సైమన్ 1905లో తయారుచేసిన పరీక్షను పరీక్షకుడు ఒక్కో పిల్లవాడితో విడిగా కూర్చుని నిర్వహిస్తాడు. కాబట్టి అది వైయక్తిక పరీక్ష.
కాబట్టి సామూహిక పరీక్ష కానిది ఆప్షన్ (1) బినే – సైమన్ పరీక్షలు.
ఆర్మీ ఆల్ఫా (2) చదవగలిగే సైనికులకు, ఆర్మీ బీటా (3) చదవలేని సైనికులకు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో అమెరికాలో తయారుచేసిన సామూహిక పరీక్షలు. రావెన్స్ ప్రోగ్రెసివ్ మాట్రిసిస్ (4) కూడా ఒకేసారి గుంపుకు ఇవ్వగలిగే అశాబ్దిక పరీక్ష.
'Hereditary Genius' అనే ప్రసిద్ధ పుస్తకం రాసింది ఎవరు అని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఫ్రాన్సిస్ గాల్టన్ 1869లో Hereditary Genius పుస్తకం రాశాడు. ప్రముఖ కుటుంబాల వంశాలను అధ్యయనం చేసి, ప్రతిభ వంశపారంపర్యంగా వస్తుంది అని ఆయన వాదించాడు. వైయుక్తిక భేదాలను కొలవడం, ప్రజ్ఞ పరీక్షల ఆలోచనకు గాల్టన్ పునాది వేశాడు. అందుకే ఆయనను వైయుక్తిక భేదాల అధ్యయనానికి ఆద్యుడు అంటారు.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) ఫ్రాన్సిస్ గాల్టన్.
గొడ్డార్డ్ (1) 'The Kallikak Family' అనే వంశ అధ్యయనం రాశాడు. కల్లికాక్ (3) ఒక రచయిత కాదు, గొడ్డార్డ్ అధ్యయనం చేసిన కుటుంబానికి పెట్టిన పేరు. కెల్లాగ్ (4) కి ఈ పుస్తకంతో సంబంధం లేదు. ఇక్కడ వంశపారంపర్యం అనే మాట చూసి చాలామంది (1) లేదా (3) ఎంచుకుంటారు, జాగ్రత్త.
గుర్తుంచుకోండి: Hereditary Genius (1869) = గాల్టన్; Kallikak Family = గొడ్డార్డ్.
ప్రతిభావంతులైన (Gifted) పిల్లల ప్రజ్ఞాలబ్ధి (IQ) ఎంత ఉంటుంది అని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
IQ = (మానసిక వయస్సు ÷ శారీరక వయస్సు) × 100. టెర్మన్ వర్గీకరణలో సగటు IQ 90 నుంచి 110. 120 నుంచి 140 అత్యున్నత ప్రజ్ఞ (Very Superior). 140, అంతకన్నా ఎక్కువ IQ ఉన్నవారిని ప్రతిభావంతులు లేదా మేధావులు (Genius / Near Genius) అంటారు. ఉదాహరణకు మానసిక వయస్సు 14, శారీరక వయస్సు 10 అయితే IQ = (14 ÷ 10) × 100 = 140; ఈ పిల్లవాడు ప్రతిభావంతుడు.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) 140 అంతకన్నా ఎక్కువ.
(1), (4) తక్కువ IQ ని చూపిస్తాయి, సగటు పిల్లలు కూడా ఆ పరిధిలోకి వస్తారు. (3) 130 పైన అనేది కొన్ని ఆధునిక వర్గీకరణల్లో కనిపిస్తుంది, కానీ పాఠ్యపుస్తకాల్లో టెర్మన్ ఇచ్చిన 140 పైన అనేదే ప్రామాణిక జవాబు.
సృజనాత్మకత (Creativity) ను ఏ రెండు అంశాల కలయికగా చెప్పవచ్చు అని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
సృజనాత్మకత అంటే కొత్తదాన్ని ఉత్పత్తి చేసే ప్రక్రియ. కానీ కొత్తగా ఉంటే చాలదు; అది ఉపయోగకరంగా, సమస్యకు తగినదిగా కూడా ఉండాలి. అంటే ఒక ఉత్పత్తి ప్రక్రియ జరగాలి, దాని ఫలితం ఉపయోగపడాలి. గిల్ఫర్డ్ (Guilford) అపసారి ఆలోచన (Divergent Thinking) ను సృజనాత్మకతకు ఆధారంగా చెప్పాడు.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) ఉత్పత్తి ప్రక్రియ + ఉపయోగం.
(2) లో ఉత్పత్తి ఉంది కానీ ఉపయోగం లేదు; ఉపయోగం లేని కొత్తదనం సృజనాత్మకత కాదు. (3) లో ఉపయోగం ఉంది కానీ ఏ ఉత్పత్తీ లేదు; ఏదీ సృష్టించకుండా సృజనాత్మకత ఉండదు. (4) వస్తువు + యంత్రం అనేది కేవలం తయారీ, సృజనాత్మకతకు నిర్వచనం కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: సృజనాత్మకత = కొత్తది సృష్టించడం + అది ఉపయోగపడటం.
‘టెర్మన్’ ప్రకారం, ప్రతిభావంతుల ( IQ) ప్రజ్ఞాలబ్ది
(1)130 మరియు అంతకన్నా ఎక్కువ
(2)140 మరియు అంతకన్నా ఎక్కువ
(3)125 మరియు అంతకన్నా ఎక్కువ
(4)120 మరియు అంతకన్నా ఎక్కువ
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) 140 మరియు అంతకన్నా ఎక్కువ
టెర్మన్ ప్రకారం ప్రతిభావంతులైన (Gifted) పిల్లల IQ ఎంత ఉంటుందో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
బినే పరీక్షను సవరించి స్టాన్ఫోర్డ్-బినే పరీక్ష తయారుచేసిన టెర్మన్ IQ ఆధారంగా ఒక వర్గీకరణ ఇచ్చాడు. అందులో 140, అంతకన్నా ఎక్కువ IQ ఉన్నవారిని మేధావులు లేదా ప్రతిభావంతులుగా, 120–140 మధ్య వారిని అతి ఉన్నత ప్రజ్ఞావంతులుగా, 90–110 మధ్య వారిని సగటు వారిగా చెప్పాడు.
కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) 140, అంతకన్నా ఎక్కువ.
130 (1) ఇప్పటి కొన్ని వర్గీకరణల్లో ప్రతిభకు సరిహద్దుగా వాడతారు, అందుకే చాలామంది దాన్ని ఎంచుకుంటారు; కానీ ప్రశ్న టెర్మన్ గురించి. 125 (3), 120 (4) టెర్మన్ పట్టికలో అతి ఉన్నత స్థాయి కిందకు వస్తాయి, ప్రతిభావంతుల స్థాయి కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: టెర్మన్: 140 పైన ప్రతిభావంతులు, 90–110 సగటు.
సరైన సమాధానం: (1) (మానసిక వయస్సు / శారీరక వయస్సు) × 100
ప్రజ్ఞాలబ్ధి (IQ) కనుక్కునే సూత్రం ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.
IQ అనే భావనను విలియం స్టెర్న్ సూచించాడు, టెర్మన్ దానికి 100తో గుణించే రూపం ఇచ్చాడు. సూత్రం: IQ = (మానసిక వయస్సు ÷ శారీరక వయస్సు) × 100. మానసిక వయస్సు (MA) అంటే పరీక్షలో పిల్లవాడు ఏ వయస్సు స్థాయి పనులు చేయగలడో ఆ వయస్సు. శారీరక వయస్సు లేదా కాలానుక్రమ వయస్సు (CA) అంటే పుట్టినప్పటి నుంచి గడిచిన వయస్సు.
ఉదాహరణకు MA = 12 సంవత్సరాలు, CA = 10 సంవత్సరాలు అయితే IQ = 12 ÷ 10 × 100 = 1.2 × 100 = 120. MA = 8, CA = 10 అయితే IQ = 8 ÷ 10 × 100 = 80. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).
ఆప్షన్ (2)లో భిన్నం తలకిందులుగా ఉంది; అప్పుడు తెలివైన పిల్లవాడికి తక్కువ IQ వస్తుంది. వార్షిక వయస్సు (3), ఆరోగ్య వయస్సు (4) అనే పదాలు IQ సూత్రంలో లేవు.
గుర్తుంచుకోండి: IQ = MA ÷ CA × 100; MA = CA అయితే IQ = 100.