AP DSC స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ పేపర్లుEnglish Medium

AP Special TET October 2026 Paper 1B శిశు వికాసం, పెడగాజీ: ప్రశ్నలు, కీ, వివరణలు

AP Special TET (In-service) October 2026 Paper 1B స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ పేపర్‌లో శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) సెక్షన్‌లో 30 ప్రశ్నలు ఉన్నాయి (ప్రశ్న 1 నుంచి 30 వరకు). ఎక్కువ ప్రశ్నలు వచ్చిన టాపిక్‌లు: పెరుగుదల, వికాసం (7), పాఠ్యప్రణాళిక సవరణ, బోధన వ్యూహాలు, TLM (6), వైకల్యం: రకాలు, కారణాలు, లక్షణాలు (4), చట్టాలు, విధానాలు, పథకాలు, సంస్థలు (3). కింద ప్రతి ప్రశ్నకు అధికారిక కీ సమాధానం, తెలుగులో వివరణ ఉన్నాయి.

ఆధారం: AP పాఠశాల విద్యాశాఖ అధికారిక ప్రశ్నపత్రం, కీ ·చివరి మార్పు: · ExamBadi

శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్): ఏ టాపిక్ నుంచి ఏ ప్రశ్నలు వచ్చాయి?

టాపిక్ప్రశ్న సంఖ్యలుప్రశ్నలు
పెరుగుదల, వికాసం1, 2, 3, 4, 7, 8, 217
వైయుక్తిక భేదాలు91
ప్రజ్ఞ, సహజ సామర్థ్యం, సృజనాత్మకత61
అభ్యసనం, అభ్యసన సిద్ధాంతాలు51
బోధనాభ్యసన ప్రక్రియ, తరగతి గది నిర్వహణ101
వైకల్యం: రకాలు, కారణాలు, లక్షణాలు11, 12, 13, 144
చట్టాలు, విధానాలు, పథకాలు, సంస్థలు22, 23, 243
సమ్మిళిత విద్య, IEP, UDL19, 20, 253
పాఠ్యప్రణాళిక సవరణ, బోధన వ్యూహాలు, TLM17, 26, 27, 28, 29, 306
థెరపీలు, సహాయక ఉపకరణాలు, పునరావాసం181
మూల్యాంకనం15, 162

AP Special TET (In-service) October 2026 Paper 1B శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్): ప్రశ్నలు, సమాధానాలు, వివరణలు

ప్రశ్న 1 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పెరుగుదల, వికాసం

వివిధ శరీర భాగాల యొక్క వికాసం కొనసాగుట అనునది

  1. (1)సాంఘీక వికాసం
  2. (2)శారీరక వికాసం
  3. (3)నైతిక వికాసం
  4. (4)ఉద్వేగ వికాసం
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) శారీరక వికాసం

శరీరంలోని వేర్వేరు భాగాలు క్రమంగా పెరిగి, పరిణతి చెందుతూ వెళ్లడాన్ని ఏ రకమైన వికాసం అంటారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

శారీరక వికాసం (Physical Development) అంటే ఎత్తు, బరువు, ఎముకలు, కండరాలు, నాడీ వ్యవస్థ, జ్ఞానేంద్రియాలు, అంతర్గత అవయవాలు దశలవారీగా పెరిగి సమర్థంగా పనిచేసే స్థాయికి చేరడం. ఇది శిరోపాదాభిముఖ (తల నుంచి పాదాల వైపు), సమీపదూరస్థ (శరీర మధ్య భాగం నుంచి అంచుల వైపు) దిశల్లో జరుగుతుంది. శరీర భాగాల క్రమబద్ధమైన వికాసం అంటే ఇదే. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) శారీరక వికాసం.

సాంఘీక వికాసం (1) ఇతరులతో కలిసిమెలిసి ఉండే సామర్థ్యానికి సంబంధించింది. నైతిక వికాసం (3) మంచి-చెడుల విచక్షణకు సంబంధించింది. ఉద్వేగ వికాసం (4) భావోద్వేగాలను గుర్తించి, నియంత్రించుకునే సామర్థ్యానికి సంబంధించింది. వీటిలో ఏదీ శరీర భాగాల పెరుగుదలను సూచించదు.

గుర్తుంచుకోండి: ‘శరీర భాగాలు’ అనే మాట కనిపిస్తే శారీరక వికాసం.

ప్రశ్న 2 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పెరుగుదల, వికాసం

వికాసం అనేది

  1. (1)కొంత కాలం వరకు ఉంటుంది
  2. (2)వయోజన దశ వరకు ఉంటుంది
  3. (3)ఉత్తర బాల్య దశ వరకు ఉంటుంది
  4. (4)నిరంతరం కొనసాగుతుంది
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) నిరంతరం కొనసాగుతుంది

వికాసం ఎంత కాలం జరుగుతుందో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇది వికాస సూత్రాల్లో ఒకదానికి సంబంధించిన ప్రశ్న.

వికాస సూత్రాల్లో ముఖ్యమైనది ‘వికాసం నిరంతర ప్రక్రియ’ (Development is continuous). గర్భస్థ దశ నుంచి మరణం వరకు మనిషిలో మార్పులు జరుగుతూనే ఉంటాయి. పెరుగుదల (ఎత్తు, బరువు) ఒక వయసు తర్వాత ఆగిపోవచ్చు, కానీ ఆలోచన, భాష, సామాజిక నైపుణ్యాలు, అనుభవం వల్ల వచ్చే గుణాత్మక మార్పులు జీవితాంతం కొనసాగుతాయి. అందుకే సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) నిరంతరం కొనసాగుతుంది.

ఇక్కడ చాలామంది (2) ఎంచుకుంటారు, ఎందుకంటే శారీరక పెరుగుదల వయోజన దశలో ఆగిపోతుంది. కానీ అది పెరుగుదలకు వర్తిస్తుంది, వికాసానికి కాదు. (1) ‘కొంత కాలం’, (3) ‘ఉత్తర బాల్యం వరకు’ అనేవి వికాసానికి ముగింపు ఉందని చెబుతాయి, అది తప్పు.

గుర్తుంచుకోండి: పెరుగుదల ఆగుతుంది; వికాసం గర్భం నుంచి మరణం వరకు సాగుతుంది.

ప్రశ్న 3 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పెరుగుదల, వికాసం

పెరుగుదల అనేది

  1. (1)గుణాత్మకం
  2. (2)పరిమాణాత్మకం
  3. (3)మానసిక వికాసం
  4. (4)సామాజిక వికాసం
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) పరిమాణాత్మకం

పెరుగుదల (Growth) స్వభావం ఏమిటో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. పెరుగుదల, వికాసం మధ్య తేడా ఇక్కడ కీలకం.

పెరుగుదల అంటే శరీర పరిమాణంలో వచ్చే మార్పులు: ఎత్తు, బరువు, తల చుట్టుకొలత, అవయవాల పరిమాణం. వీటిని కొలవవచ్చు, సంఖ్యల్లో చెప్పవచ్చు. అందుకే పెరుగుదల పరిమాణాత్మకం (Quantitative). ఇది ఒక వయసు వచ్చాక ఆగిపోతుంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).

గుణాత్మక (Qualitative) మార్పులు అంటే నైపుణ్యాల్లో, ప్రవర్తనలో మెరుగుదల. ఇవి వికాసానికి సంబంధించినవి, కాబట్టి (1) సరికాదు. మానసిక వికాసం (3), సామాజిక వికాసం (4) వికాసంలోని రకాలు, పెరుగుదలను నిర్వచించవు.

గుర్తుంచుకోండి: పెరుగుదల = పరిమాణం (కొలవవచ్చు); వికాసం = గుణం.

ప్రశ్న 4 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పెరుగుదల, వికాసం

సాధారణ బిడ్డ వికాసంలో పరిచయమున్న ముఖాలను గుర్తించే వయస్సు

  1. (1)5 – 6 years
  2. (2)8 – 9 years
  3. (3)3 – 6 months
  4. (4)10 – 11 years
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) 3 – 6 months

సాధారణంగా పెరిగే శిశువు తనకు తెలిసిన ముఖాలను (అమ్మ, నాన్న) ఏ వయసులో గుర్తించడం మొదలుపెడుతుందో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇది వికాస మైలురాళ్లకు (Developmental Milestones) సంబంధించిన ప్రశ్న.

పుట్టిన రెండు నెలల్లోపే శిశువు ముఖాల వైపు చూస్తుంది, సామాజిక చిరునవ్వు నవ్వుతుంది. సుమారు 3 నుంచి 6 నెలల మధ్య తల్లిని, తరచూ చూసే వారిని గుర్తించి, వారిని చూసి ఆనందంగా స్పందిస్తుంది. కొత్త వ్యక్తులను చూసి భయపడటం దీని తర్వాత కనిపిస్తుంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) 3 – 6 నెలలు.

(1) 5 – 6 సంవత్సరాలు, (2) 8 – 9 సంవత్సరాలు, (4) 10 – 11 సంవత్సరాలు చాలా ఆలస్యమైన వయసులు. ఆ వయసులో కూడా తెలిసిన ముఖాలను గుర్తించలేకపోతే అది తీవ్రమైన వికాస లోపానికి సంకేతం. ఈ ఆప్షన్లలో వయసు సంవత్సరాల్లో ఉంది, సరైనది నెలల్లో ఉంది అని గమనించండి.

గుర్తుంచుకోండి: ముఖ గుర్తింపు శైశవ మైలురాయి: నెలల్లో, సంవత్సరాల్లో కాదు.

ప్రశ్న 5 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·అభ్యసనం, అభ్యసన సిద్ధాంతాలు

పావ్ లోవ్ ఈ దేశానికి చెందిన వారు

  1. (1)Italy
  2. (2)France
  3. (3)China
  4. (4)Russia
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) Russia

శాస్త్రీయ నిబంధన (Classical Conditioning) సిద్ధాంతాన్ని ఇచ్చిన ఇవాన్ పావ్‌లోవ్ ఏ దేశానికి చెందినవారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

ఇవాన్ పెట్రోవిచ్ పావ్‌లోవ్ రష్యాకు చెందిన శరీర ధర్మశాస్త్రవేత్త (Physiologist). కుక్కల మీద జీర్ణక్రియ గురించి పరిశోధన చేస్తూ, గంట శబ్దం (నిబంధిత ఉద్దీపన) వినగానే కుక్క నోట్లో లాలాజలం ఊరడాన్ని గమనించాడు. దీని నుంచే శాస్త్రీయ నిబంధన సిద్ధాంతం పుట్టింది. జీర్ణక్రియ మీద చేసిన పరిశోధనకు 1904లో నోబెల్ బహుమతి పొందాడు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) రష్యా.

ఇటలీ (1), ఫ్రాన్స్ (2), చైనా (3) పావ్‌లోవ్‌కు సంబంధం లేని దేశాలు. ఫ్రాన్స్ అనగానే ప్రజ్ఞా పరీక్షను తయారు చేసిన బినే (Binet) గుర్తుకు రావాలి, పావ్‌లోవ్ కాదు.

గుర్తుంచుకోండి: పావ్‌లోవ్ – రష్యా – కుక్క – గంట – లాలాజలం.

ప్రశ్న 6 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·ప్రజ్ఞ, సహజ సామర్థ్యం, సృజనాత్మకత

స్టెర్న్ ప్రకారం ప్రజ్ఞా లబ్ధి సూత్రం

  1. (1)MA/CA × 100
  2. (2)CA/DA × 100
  3. (3)CA – MA × 100
  4. (4)MA – CA × 100
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) MA/CA × 100

ప్రజ్ఞా లబ్ధి (Intelligence Quotient, IQ) సూత్రాన్ని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇక్కడ MA అంటే మానసిక వయస్సు (Mental Age), CA అంటే కాలక్రమ వయస్సు (Chronological Age).

విలియం స్టెర్న్ మానసిక వయస్సును కాలక్రమ వయస్సుతో భాగించి ‘మానసిక లబ్ధి’ అనే భావనను ఇచ్చాడు. దశాంశాలు రాకుండా ఉండటానికి దాన్ని 100తో గుణించే పద్ధతిని టెర్మన్ వాడుకలోకి తెచ్చాడు. పరీక్షల్లో ఈ సూత్రాన్ని స్టెర్న్ సూత్రంగానే అడుగుతారు: IQ = MA/CA × 100. ఉదాహరణకు MA = 10, CA = 8 అయితే IQ = 10/8 × 100 = 125. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).

(2)లో DA అనే పదం సూత్రంలోనే లేదు. (3), (4)లో భాగహారం బదులు తీసివేత ఉంది. MA, CA సమానమైన సగటు పిల్లవాడికి ఈ సూత్రాలతో IQ సున్నా వస్తుంది, ఇది అర్థం లేనిది. సగటు IQ 100 రావాలంటే భాగహారమే వాడాలి.

గుర్తుంచుకోండి: IQ = (MA ÷ CA) × 100; MA = CA అయితే IQ = 100.

ప్రశ్న 7 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పెరుగుదల, వికాసం

తక్కువ సమయంలో ఎక్కువ మంది నుంచి విషయ సేకరణ చేయవలసి వచ్చినపుడు ఉపయోగించు పద్ధతి

  1. (1)పరిపృచ్ఛా పద్ధతి
  2. (2)పరీక్షా పద్ధతి
  3. (3)ప్రయోగాత్మక పద్ధతి
  4. (4)సర్వే పద్ధతి
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) సర్వే పద్ధతి

తక్కువ సమయంలో ఎక్కువ మంది నుంచి సమాచారం సేకరించడానికి మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో ఏ అధ్యయన పద్ధతి వాడతారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

సర్వే పద్ధతి (Survey Method)లో ప్రశ్నావళి (Questionnaire), అభిప్రాయ సేకరణ పత్రాలు వంటి సాధనాలతో ఒకేసారి పెద్ద సంఖ్యలో వ్యక్తుల నుంచి సమాచారం సేకరిస్తారు. ఉదాహరణకు ఒక జిల్లాలోని బడి మానేసిన పిల్లల సంఖ్య, కారణాలు తెలుసుకోవడం. విస్తృతంగా, త్వరగా, తక్కువ ఖర్చుతో సమాచారం వస్తుంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).

పరిపృచ్ఛా పద్ధతి (1)లో ఒక్కొక్కరితో ముఖాముఖి మాట్లాడాలి, కాబట్టి ఎక్కువ సమయం పడుతుంది. పరీక్షా పద్ధతి (2) ప్రజ్ఞ, సాధన వంటి లక్షణాలను కొలవడానికి. ప్రయోగాత్మక పద్ధతి (3) నియంత్రిత పరిస్థితుల్లో కారణ-ఫలిత సంబంధాన్ని పరిశీలించడానికి, ఎక్కువ మంది నుంచి త్వరగా సమాచారం సేకరించడానికి కాదు.

గుర్తుంచుకోండి: ఎక్కువ మంది + తక్కువ సమయం = సర్వే.

ప్రశ్న 8 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పెరుగుదల, వికాసం

మానవ ప్రవర్తనను అధ్యయనం చేయడానికి అత్యంత వస్తు నిష్టత కలిగిన శాస్త్రీయ పద్ధతి

  1. (1)పరిశీలనా పద్ధతి
  2. (2)ప్రయోగాత్మక పద్ధతి
  3. (3)వ్యక్తి అధ్యయనపద్ధతి
  4. (4)అంతః పరీక్షణ పద్ధతి
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) ప్రయోగాత్మక పద్ధతి

మానవ ప్రవర్తనను అధ్యయనం చేసే పద్ధతుల్లో అత్యంత వస్తునిష్ఠమైన (Objective), శాస్త్రీయమైన పద్ధతి ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

ప్రయోగాత్మక పద్ధతి (Experimental Method)లో పరిశోధకుడు ఒక చరాన్ని (స్వతంత్ర చరం) మార్చి, మిగతా పరిస్థితులను నియంత్రించి, దాని ఫలితాన్ని (పరతంత్ర చరం) కొలుస్తాడు. ప్రయోగ సమూహం, నియంత్రిత సమూహం ఉంటాయి. ఫలితాలను ఎవరైనా మళ్లీ ప్రయోగం చేసి సరిచూసుకోవచ్చు. వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలకు చోటు తక్కువ. అందుకే ఇది అత్యంత వస్తునిష్ఠమైన పద్ధతి. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).

పరిశీలనా పద్ధతి (1)లో పరిశీలకుడి పక్షపాతం చొరబడవచ్చు. వ్యక్తి అధ్యయన పద్ధతి (3) ఒక్క వ్యక్తి గురించి లోతుగా తెలుసుకోవడానికి, దాని ఫలితాలను అందరికీ అన్వయించలేం. అంతఃపరీక్షణ పద్ధతి (4)లో వ్యక్తి తన మనసును తానే పరిశీలించుకుంటాడు, కాబట్టి ఇది అత్యంత వ్యక్తినిష్ఠమైన (Subjective) పద్ధతి.

గుర్తుంచుకోండి: అత్యంత వస్తునిష్ఠం = ప్రయోగం; అత్యంత వ్యక్తినిష్ఠం = అంతఃపరీక్షణం.

ప్రశ్న 9 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·వైయుక్తిక భేదాలు

వైయుక్తిక భేదాలకు కారణం కానిది

  1. (1)అనువంశికత
  2. (2)పరిసరాలు
  3. (3)వయస్సు
  4. (4)తోబుట్టువులు
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) తోబుట్టువులు

వైయుక్తిక భేదాలకు (Individual Differences) కారణం కాని అంశాన్ని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ‘కానిది’ అనే మాటను గమనించాలి.

ఇద్దరు వ్యక్తులు ప్రజ్ఞ, శారీరక లక్షణాలు, ఆసక్తులు, మూర్తిమత్వంలో ఒకేలా ఉండరు. ఈ భేదాలకు పాఠ్యపుస్తకాలు చెప్పే ప్రధాన కారణాలు: అనువంశికత (Heredity), పరిసరాలు (Environment), వయస్సు, లింగం, జాతి, విద్య, ఆర్థిక-సామాజిక స్థితి. తోబుట్టువులు ఈ జాబితాలో లేరు. పైగా ఒకే తల్లిదండ్రులకు పుట్టిన తోబుట్టువుల మధ్య కూడా భేదాలు ఉంటాయి, అంటే వారు భేదాలకు ఉదాహరణ, కారణం కాదు. అధికారిక కీ ప్రకారం సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4) తోబుట్టువులు.

అనువంశికత (1) తల్లిదండ్రుల నుంచి జన్యువుల ద్వారా లక్షణాలను అందిస్తుంది. పరిసరాలు (2) పోషణ, కుటుంబం, బడి, సమాజం ద్వారా వ్యక్తిని మలుస్తాయి. వయస్సు (3) పెరిగేకొద్దీ సామర్థ్యాలు మారతాయి. ఈ మూడూ వైయుక్తిక భేదాలకు కారణాలే, కాబట్టి ఇవి జవాబు కావు.

గుర్తుంచుకోండి: కారణాలు: అనువంశికత, పరిసరాలు, వయస్సు, లింగం, జాతి, ఆర్థిక స్థితి.

ప్రశ్న 10 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·బోధనాభ్యసన ప్రక్రియ, తరగతి గది నిర్వహణ

ప్రాజెక్టు పద్ధతిని ప్రతిపాదించిన వారు

  1. (1)కిల్ పాట్రిక్
  2. (2)డాల్టన్
  3. (3)మోరిసన్
  4. (4)హార్లాక్
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) కిల్ పాట్రిక్

ప్రాజెక్టు పద్ధతి (Project Method) అనే బోధనా పద్ధతిని ఎవరు ప్రతిపాదించారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

ప్రాజెక్టు పద్ధతిని విలియం హెర్డ్ కిల్‌పాట్రిక్ 1918లో ‘The Project Method’ అనే వ్యాసం ద్వారా ప్రతిపాదించాడు. ఈయన జాన్ డ్యూయీ శిష్యుడు. ‘చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం’ (Learning by doing) దీనికి ఆధారం. విద్యార్థులు నిజ జీవిత సమస్యను ఎంచుకుని, ప్రణాళిక వేసి, అమలు చేసి, మూల్యాంకనం చేసుకుంటారు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) కిల్‌పాట్రిక్.

‘డాల్టన్ ప్రణాళిక’ (2) హెలెన్ పార్క్‌హర్స్ట్ ప్రతిపాదించిన వ్యక్తిగత బోధనా పద్ధతి; డాల్టన్ అనేది ఆ ప్రణాళిక మొదలైన ఊరి పేరు. మోరిసన్ (3) ‘యూనిట్ ప్రణాళిక’కు ప్రసిద్ధుడు. హార్లాక్ (4) ప్రాజెక్టు పద్ధతితో సంబంధం ఉన్న పేరు కాదు.

గుర్తుంచుకోండి: ప్రాజెక్టు పద్ధతి – కిల్‌పాట్రిక్ (డ్యూయీ శిష్యుడు) – చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం.

ప్రశ్న 11 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·వైకల్యం: రకాలు, కారణాలు, లక్షణాలు

“సమాజంలో స్వతహా గా జీవించడానికి తగిన మేధాశక్తి లేకపోవడమే బుద్ధిమాంద్యము” అని నిర్వచించిన వారు

  1. (1)బెండా
  2. (2)హెబర్
  3. (3)స్మిత్ , నెయిస్ వర్త్
  4. (4)ఎ.ఎ.ఎం.ఆర్
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) స్మిత్ , నెయిస్ వర్త్

బుద్ధిమాంద్యతను (Mental Retardation, ఇప్పుడు Intellectual Disability) సమాజంలో స్వతంత్రంగా బతికే సామర్థ్యం ఆధారంగా నిర్వచించిన వారెవరో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

బుద్ధిమాంద్యతకు రకరకాల నిర్వచనాలు ఉన్నాయి. కొన్ని ప్రజ్ఞా లబ్ధి (IQ) మీద ఆధారపడతాయి, కొన్ని సామాజిక సామర్థ్యం మీద ఆధారపడతాయి. ఈ నిర్వచనం రెండో రకం: వ్యక్తి తనంతట తాను సమాజంలో జీవించలేకపోవడాన్నే లోపానికి గుర్తుగా చూస్తుంది. అధికారిక కీ ప్రకారం ఈ నిర్వచనం స్మిత్, నెయిస్‌వర్త్ ఇచ్చినది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).

AAMR (American Association on Mental Retardation) నిర్వచనం (4) మూడు అంశాలను కలిపి చెబుతుంది: సగటు కంటే గణనీయంగా తక్కువ మేధో పనితీరు, అనుకూల ప్రవర్తన (Adaptive Behaviour)లో లోపాలు, 18 ఏళ్ల లోపు మొదలవడం. హెబర్ (2) పేరు AAMD తొలి నిర్వచనాలతో ముడిపడి ఉంది, అది కూడా మేధో పనితీరు, అనుకూల ప్రవర్తన రెండింటినీ చెబుతుంది. బెండా (1) నిర్వచనం కూడా సామాజిక సామర్థ్యాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది కాబట్టి ఇక్కడ తికమక పడే అవకాశం ఉంది; పరీక్ష కోసం కీ ఇచ్చిన జవాబు (3) గుర్తుంచుకోండి.

గుర్తుంచుకోండి: సమాజంలో స్వతంత్రంగా జీవించే మేధాశక్తి లేకపోవడం – స్మిత్, నెయిస్‌వర్త్ (కీ ప్రకారం).

ప్రశ్న 12 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·వైకల్యం: రకాలు, కారణాలు, లక్షణాలు

‘ఫంక్షనల్ డెఫ్ నెస్’ అనగా

  1. (1)ప్రమాదాల వల్ల వినికిడి లోపం సంభవించడం
  2. (2)బాహ్య చెవి లేకపోవడం
  3. (3)బధిరత్వం ఉన్నట్టు గా నటించడం
  4. (4)పుట్టుకతోనే వినికిడి లోపం ఉండటం
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) బధిరత్వం ఉన్నట్టు గా నటించడం

‘ఫంక్షనల్ డెఫ్‌నెస్’ (Functional Deafness) అంటే ఏమిటో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

వినికిడి లోపాన్ని రెండు రకాలుగా చూస్తారు. సేంద్రియ (Organic) లోపంలో చెవిలో గానీ, శ్రవణ నాడిలో గానీ నిజమైన శారీరక సమస్య ఉంటుంది. ఫంక్షనల్ లోపంలో చెవి నిర్మాణం సరిగానే ఉంటుంది, శారీరక కారణం ఏదీ ఉండదు, కానీ వ్యక్తి వినపడనట్టు ప్రవర్తిస్తాడు. దీనికి మానసిక కారణాలు ఉండవచ్చు, లేదా కావాలని చెవుడు ఉన్నట్టు నటించడం (Malingering) కావచ్చు. పరీక్షల్లో దీన్ని ‘బధిరత్వం ఉన్నట్టు నటించడం’గా అడుగుతారు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).

ప్రమాదాల వల్ల వచ్చే లోపం (1) సంపాదిత (Acquired) లోపం. బాహ్య చెవి లేకపోవడం (2) నిర్మాణ లోపం, దీన్ని ఏనోషియా (Anotia) అంటారు. పుట్టుకతో వచ్చే లోపం (4) జన్మతః (Congenital) లోపం. ఈ మూడింటిలో నిజమైన శారీరక కారణం ఉంది, కాబట్టి ఇవి ఫంక్షనల్ డెఫ్‌నెస్ కావు.

గుర్తుంచుకోండి: ఫంక్షనల్ = చెవి బాగానే ఉంది, శారీరక కారణం లేదు.

ప్రశ్న 13 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·వైకల్యం: రకాలు, కారణాలు, లక్షణాలు

క్రోమోజోముల అపసవ్యత వల్ల ఏర్పడే మానసిక వైకల్యం

  1. (1)ఫినైల్ కిటోన్యూరియా
  2. (2)క్రెటినిజం
  3. (3)క్రేనియల్ అనామలీస్
  4. (4)డౌన్ సిండ్రోమ్
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) డౌన్ సిండ్రోమ్

క్రోమోజోముల సంఖ్యలో లేదా నిర్మాణంలో తేడా (Chromosomal Abnormality) వల్ల వచ్చే బుద్ధిమాంద్యత ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

మనిషి కణాల్లో సాధారణంగా 46 క్రోమోజోములు (23 జతలు) ఉంటాయి. డౌన్ సిండ్రోమ్‌లో 21వ జతలో రెండు బదులు మూడు క్రోమోజోములు ఉంటాయి. దీన్ని ట్రైసోమీ 21 అంటారు, మొత్తం 47 క్రోమోజోములు అవుతాయి. ఈ పిల్లల్లో బుద్ధిమాంద్యత, వాలుగా ఉండే కళ్లు, చదునైన ముఖం, పొట్టి వేళ్లు, అరచేతిలో ఒకే అడ్డగీత వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).

ఫినైల్ కిటోన్యూరియా (1) ఒక జీవక్రియ (Metabolic) లోపం: శరీరం ఫినైల్ అలనైన్ అనే అమైనో ఆమ్లాన్ని విడగొట్టలేదు. ఇది ఒక జన్యువు లోపం వల్ల వస్తుంది, క్రోమోజోముల సంఖ్యలో తేడా ఉండదు. క్రెటినిజం (2) పుట్టుకతో థైరాయిడ్ హార్మోన్ లోపం వల్ల వస్తుంది. క్రేనియల్ అనామలీస్ (3) అంటే మైక్రోసెఫలీ, హైడ్రోసెఫలీ వంటి తల నిర్మాణ లోపాలు.

గుర్తుంచుకోండి: డౌన్ సిండ్రోమ్ = ట్రైసోమీ 21 = 47 క్రోమోజోములు.

ప్రశ్న 14 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·వైకల్యం: రకాలు, కారణాలు, లక్షణాలు

‘18’ అనే సంఖ్యను ‘81’గా రాయడం అనేది

  1. (1)డిస్కాల్క్యులియా
  2. (2)డిస్ లెక్సియా
  3. (3)డిస్ ఫేజియా
  4. (4)అలెక్సియా
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) డిస్కాల్క్యులియా

సంఖ్యలోని అంకెలను తారుమారుగా (18ని 81గా) రాయడం ఏ అభ్యసన వైకల్యానికి (Learning Disability) లక్షణమో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

డిస్కాల్క్యులియా (Dyscalculia) అంటే గణితంలో అభ్యసన వైకల్యం. సంఖ్యలను గుర్తించడం, స్థాన విలువ అర్థం చేసుకోవడం, అంకెలను సరైన క్రమంలో రాయడం, కూడిక-తీసివేత వంటి ప్రక్రియల్లో ఇబ్బంది ఉంటుంది. 18ని 81గా రాయడం అంకెల తారుమారు (Reversal), స్థాన విలువ గందరగోళానికి సూచన. ఇది సంఖ్యలకు సంబంధించిన తప్పు కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).

డిస్‌లెక్సియా (2) చదవడంలో ఇబ్బంది: అక్షరాలు, పదాలను గుర్తించడం కష్టం. ఇక్కడ చాలామంది ‘తారుమారు’ అనగానే (2) ఎంచుకుంటారు, కానీ ఇక్కడ తారుమారైనవి అంకెలు, అక్షరాలు కాదు. డిస్‌ఫేజియా (3) మాట్లాడటంలో, భాషను అర్థం చేసుకోవడంలో ఇబ్బంది. అలెక్సియా (4) మెదడుకు దెబ్బ తగిలిన తర్వాత చదివే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోవడం.

గుర్తుంచుకోండి: అంకెల సమస్య = డిస్కాల్క్యులియా; అక్షరాల సమస్య = డిస్‌లెక్సియా.

ప్రశ్న 15 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·మూల్యాంకనం

9,8,7,7,6,3,7,2,1,7,9 ల అవర్గీకృత దత్తాంశపు బాహుళకం

  1. (1)9
  2. (2)7
  3. (3)8
  4. (4)6
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) 7

ఇచ్చిన అవర్గీకృత దత్తాంశానికి (Ungrouped Data) బాహుళకం (Mode) కనుక్కోవాలి.

బాహుళకం అంటే దత్తాంశంలో ఎక్కువసార్లు వచ్చే విలువ. అవర్గీకృత దత్తాంశంలో ప్రతి విలువ ఎన్నిసార్లు వచ్చిందో లెక్కిస్తే చాలు.

ఇచ్చిన 11 విలువల్లో: 1 ఒకసారి, 2 ఒకసారి, 3 ఒకసారి, 6 ఒకసారి, 7 నాలుగుసార్లు, 8 ఒకసారి, 9 రెండుసార్లు వచ్చాయి. (మొత్తం 1+1+1+1+4+1+2 = 11.) అత్యధిక పౌనఃపున్యం 4, అది 7కు ఉంది. కాబట్టి బాహుళకం 7, సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).

9 (1) రెండుసార్లే వచ్చింది. 8 (3), 6 (4) ఒక్కొక్కసారే వచ్చాయి. ఇక్కడ 9 మొదట, చివర కనిపించడం వల్ల కొందరు (1) ఎంచుకుంటారు, కానీ లెక్కించాల్సింది పౌనఃపున్యాన్ని.

గుర్తుంచుకోండి: బాహుళకం = ఎక్కువసార్లు వచ్చే విలువ.

ప్రశ్న 16 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·మూల్యాంకనం

74,58,24,46,82,92,19 ల వ్యాప్తి

  1. (1)92
  2. (2)73
  3. (3)19
  4. (4)46
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) 73

ఇచ్చిన దత్తాంశానికి వ్యాప్తి (Range) కనుక్కోవాలి.

వ్యాప్తి అనేది విచలన మానాల్లో (Measures of Dispersion) అత్యంత సులభమైనది. సూత్రం: వ్యాప్తి = గరిష్ఠ విలువ − కనిష్ఠ విలువ.

ఇచ్చిన విలువలు 74, 58, 24, 46, 82, 92, 19. వీటిలో గరిష్ఠ విలువ 92, కనిష్ఠ విలువ 19. వ్యాప్తి = 92 − 19 = 73. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).

92 (1) గరిష్ఠ విలువ మాత్రమే, 19 (3) కనిష్ఠ విలువ మాత్రమే; వ్యాప్తి కోసం వాటి తేడా తీసుకోవాలి. 46 (4) దత్తాంశంలోని ఒక విలువ, దానికి వ్యాప్తితో సంబంధం లేదు.

గుర్తుంచుకోండి: వ్యాప్తి = గరిష్ఠం − కనిష్ఠం.

ప్రశ్న 17 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పాఠ్యప్రణాళిక సవరణ, బోధన వ్యూహాలు, TLM

ఒక కార్యాన్ని విద్యార్థి చేయలేకపోతున్నపుడు తగిన సహాయాన్ని అందిస్తూ , ఆ కార్యం లో అతడి పురోగతిని బట్టి సహాయాన్ని తగ్గించడం

  1. (1)Fading
  2. (2)Prompting
  3. (3)Chaining
  4. (4)Imitation
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) Fading

ముందు సహాయం ఇచ్చి, విద్యార్థి మెరుగుపడేకొద్దీ ఆ సహాయాన్ని క్రమంగా తగ్గించే ప్రవర్తనా బోధన పద్ధతి పేరును ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇది ప్రవర్తనా సవరణ (Behaviour Modification) పద్ధతులకు సంబంధించిన ప్రశ్న.

ఫేడింగ్ (Fading) అంటే ఇచ్చిన సహాయాన్ని లేదా సూచనను దశలవారీగా తగ్గిస్తూ, చివరకు విద్యార్థి ఎలాంటి సహాయం లేకుండా తానే పని చేసేలా చేయడం. ఉదాహరణకు, మొదట చేయి పట్టుకుని పేరు రాయించడం, తర్వాత చుక్కల మీద రాయించడం, చివరకు స్వతంత్రంగా రాయించడం. ప్రశ్నలో కీలక పదం ‘సహాయాన్ని తగ్గించడం’. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).

ప్రాంప్టింగ్ (2) అంటే సహాయం లేదా సూచన ఇవ్వడం మాత్రమే; దాన్ని తగ్గించడం ఫేడింగ్. ఇక్కడ చాలామంది (2) ఎంచుకుంటారు, కానీ ప్రశ్న అడుగుతున్నది తగ్గించే ప్రక్రియను. చైనింగ్ (3) ఒక పెద్ద పనిని చిన్న దశలుగా విడగొట్టి వరుసగా నేర్పడం. ఇమిటేషన్ (4) ఇతరులను చూసి అనుకరించడం.

గుర్తుంచుకోండి: ప్రాంప్ట్ = సహాయం ఇవ్వడం; ఫేడ్ = సహాయం తగ్గించడం.

ప్రశ్న 18 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·థెరపీలు, సహాయక ఉపకరణాలు, పునరావాసం

దృష్టి లోపం ఉన్న విద్యార్థులకు ముద్రణలో ఉన్న అంశాలను ఆంగ్ల భాషలో మౌఖిక రూపంలో మార్చి చదివే యంత్రం

  1. (1)Kurzweil Reading Machine
  2. (2)CCTV
  3. (3)SLAS Reading Machine
  4. (4)2D Teaching aids
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) Kurzweil Reading Machine

దృష్టి లోపం (Visual Impairment) ఉన్న విద్యార్థుల కోసం ముద్రించిన అక్షరాలను ఇంగ్లిష్‌లో మాటలుగా మార్చి చదివి వినిపించే సహాయక పరికరం (Assistive Device) పేరును ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

కర్జ్‌వైల్ రీడింగ్ మెషిన్ (Kurzweil Reading Machine)ను రే కర్జ్‌వైల్ 1970ల్లో తయారు చేశాడు. ఇది ముద్రించిన పేజీని స్కాన్ చేసి, అక్షరాలను గుర్తించి (OCR), వాటిని కృత్రిమ స్వరంలో ఇంగ్లిష్‌లో చదివి వినిపిస్తుంది. అంధ విద్యార్థులు బ్రెయిలీలో లేని పుస్తకాలను కూడా ఇలా ‘వినగలరు’. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).

CCTV (2) అక్షరాలను పెద్దవిగా చేసి తెర మీద చూపిస్తుంది; ఇది అల్ప దృష్టి (Low Vision) ఉన్నవారికి ఉపయోగపడుతుంది, మాటలుగా మార్చదు. SLAS రీడింగ్ మెషిన్ (3) ఈ ప్రశ్న వివరించే పరికరంగా ప్రామాణిక పుస్తకాల్లో కనిపించదు. 2D బోధనోపకరణాలు (4) చార్టులు, చిత్రాలు వంటి చదునైన సామగ్రి; అవి యంత్రాలు కావు.

గుర్తుంచుకోండి: ముద్రణ → మాట (ఇంగ్లిష్) = కర్జ్‌వైల్; పెద్ద అక్షరాలు = CCTV.

ప్రశ్న 19 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·సమ్మిళిత విద్య, IEP, UDL

లోపం ఉన్న విద్యార్థుల్ని గుర్తించి వారికి అనుగుణంగా ప్రతి విద్యార్థికి బోధనా కార్యక్రమాలను వ్యక్తిగతంగా అందించడం

  1. (1)వ్యక్తిగత విద్యా కార్యక్రమం
  2. (2)సమీకృత విద్యా కార్యక్రమం
  3. (3)స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ కార్యక్రమం
  4. (4)సమ్మిళిత విద్యా కార్యక్రమం
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) వ్యక్తిగత విద్యా కార్యక్రమం

వైకల్యం ఉన్న ప్రతి విద్యార్థిని గుర్తించి, ఆ విద్యార్థి అవసరాలకు తగినట్టు విడిగా బోధనా కార్యక్రమం తయారు చేయడాన్ని ఏమంటారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

వ్యక్తిగత విద్యా కార్యక్రమం (Individualized Education Programme, IEP) అనేది ఒక్కో విద్యార్థి కోసం రాసే లిఖిత ప్రణాళిక. ఇందులో విద్యార్థి ప్రస్తుత సామర్థ్యాల స్థాయి, దీర్ఘకాలిక-స్వల్పకాలిక లక్ష్యాలు, బోధనా పద్ధతులు, అవసరమైన సేవలు, మూల్యాంకన విధానం ఉంటాయి. ఉపాధ్యాయుడు, స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ ఉపాధ్యాయుడు, తల్లిదండ్రులు కలిసి దీన్ని తయారు చేస్తారు. ప్రశ్నలో ‘ప్రతి విద్యార్థికి వ్యక్తిగతంగా’ అనే మాట IEPని సూచిస్తుంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1).

సమీకృత విద్య (2) వైకల్యం ఉన్న పిల్లలను సాధారణ బడిలో చేర్చడం; వారే బడికి సర్దుకోవాలి. స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ (3) ప్రత్యేక పాఠశాలల్లో వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు విడిగా ఇచ్చే విద్య. సమ్మిళిత విద్య (4) బడి వ్యవస్థనే అందరికీ అనువుగా మార్చే విధానం. ఇవి విద్యా వ్యవస్థ రూపాలు, ఒక్కో విద్యార్థికి రాసే ప్రణాళికలు కావు.

గుర్తుంచుకోండి: ఒక్కో విద్యార్థికి లిఖిత ప్రణాళిక = IEP.

ప్రశ్న 20 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·సమ్మిళిత విద్య, IEP, UDL

ప్రత్యేక అవసరాలు కల్గిన విద్యార్థుల విద్యాభివృద్ధిలో ఉపాధ్యాయునితో పాటు తరగతి గదిలో వీరి పాత్ర కీలకం

  1. (1)ప్రధానోపాధ్యాయుడు
  2. (2)సమ వయస్కుల బృందం
  3. (3)తరగతి నాయకుడు
  4. (4)తల్లిదండ్రులు
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) సమ వయస్కుల బృందం

ప్రత్యేక అవసరాలు ఉన్న పిల్లల (CWSN) చదువులో, తరగతి గది లోపల ఉపాధ్యాయుడితో పాటు ఎవరి పాత్ర కీలకమో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ‘తరగతి గదిలో’ అనే మాట ముఖ్యం.

సమ్మిళిత తరగతిలో సమవయస్కుల బృందం (Peer Group) చాలా పెద్ద పాత్ర పోషిస్తుంది. సహాధ్యాయి బోధన (Peer Tutoring), సహకార అభ్యసనం (Cooperative Learning), ‘బడ్డీ’ వ్యవస్థ ద్వారా తోటి పిల్లలు సహాయం చేస్తారు. దీనివల్ల ప్రత్యేక అవసరాలు ఉన్న పిల్లవాడు తరగతిలో అంగీకారం పొందుతాడు, ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది, సామాజిక నైపుణ్యాలు నేర్చుకుంటాడు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).

ప్రధానోపాధ్యాయుడు (1) బడి నిర్వహణ, వనరుల కల్పనలో ముఖ్యుడు, కానీ రోజూ తరగతిలో ఉండడు. తరగతి నాయకుడు (3) ఒక్కడే; తోటి పిల్లలందరి సహకారమే ఎక్కువ ఉపయోగం. తల్లిదండ్రులు (4) ఇంటి దగ్గర, IEP తయారీలో కీలకం, కానీ తరగతి గదిలో ఉండరు. ఇక్కడ చాలామంది (4) ఎంచుకుంటారు; ‘తరగతి గదిలో’ అనే మాటను మర్చిపోకండి.

గుర్తుంచుకోండి: తరగతి గదిలో టీచర్ తర్వాత ఉత్తమ సహాయకులు తోటి పిల్లలే.

ప్రశ్న 21 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పెరుగుదల, వికాసం

పితృస్వామిక వ్యవస్థ లో ఆధిపత్యం వహించేవారు

  1. (1)Mother
  2. (2)Father
  3. (3)Daughter
  4. (4)Sister
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) Father

పితృస్వామిక వ్యవస్థ (Patriarchal System)లో కుటుంబం మీద ఆధిపత్యం ఎవరిదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇది పిల్లల సామాజికీకరణ, కుటుంబ నిర్మాణానికి సంబంధించిన ప్రశ్న.

‘పితృ’ అంటే తండ్రి. పితృస్వామిక కుటుంబంలో తండ్రి కుటుంబ పెద్ద. నిర్ణయాలు, ఆస్తి, అధికారం తండ్రి చేతిలో ఉంటాయి. వంశం, ఇంటి పేరు తండ్రి వైపు నుంచి కొనసాగుతాయి. భారతదేశంలో ఎక్కువ కుటుంబాలు ఈ రకమైనవే. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) తండ్రి.

తల్లి (1) ఆధిపత్యం ఉండే వ్యవస్థను మాతృస్వామిక వ్యవస్థ (Matriarchal System) అంటారు; ఇది పితృస్వామికానికి వ్యతిరేకం. కూతురు (3), సోదరి (4) పితృస్వామిక కుటుంబంలో అధికారం ఉన్న స్థానాల్లో ఉండరు.

గుర్తుంచుకోండి: పితృ = తండ్రి; మాతృ = తల్లి.

ప్రశ్న 22 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·చట్టాలు, విధానాలు, పథకాలు, సంస్థలు

వికలాంగుల చట్టం-1995 ఈ రాష్ట్రాల మినహా , భారత దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలకు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలకు వర్తిస్తుంది

  1. (1)Haryana-Chandigarh
  2. (2)Jammu-Kashmir
  3. (3)Andhra Pradesh-Telangana
  4. (4)Gujarat-Punjab
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) Jammu-Kashmir

వికలాంగుల చట్టం 1995 (PwD Act 1995) ఏ రాష్ట్రానికి వర్తించదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

PwD చట్టం 1995 (సమాన అవకాశాలు, హక్కుల రక్షణ, సంపూర్ణ భాగస్వామ్యం) 7 రకాల వైకల్యాలను గుర్తించింది. ఈ చట్టంలోని మొదటి సెక్షనే ‘ఇది జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రం తప్ప భారతదేశం మొత్తానికి వర్తిస్తుంది’ అని చెబుతుంది. అప్పట్లో జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు ఆర్టికల్ 370 కింద ప్రత్యేక హోదా ఉండేది, కాబట్టి పార్లమెంటు చేసిన ఇలాంటి చట్టాలు అక్కడ నేరుగా వర్తించేవి కావు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).

హర్యానా-చండీగఢ్ (1), ఆంధ్రప్రదేశ్-తెలంగాణ (3), గుజరాత్-పంజాబ్ (4) అన్నింటికీ ఈ చట్టం పూర్తిగా వర్తించింది. ఈ చట్టం స్థానంలో ఇప్పుడు RPwD చట్టం 2016 అమల్లో ఉంది, అది 21 రకాల వైకల్యాలను గుర్తిస్తుంది.

గుర్తుంచుకోండి: 1995 నాటి కేంద్ర చట్టాలు చాలావరకు ‘జమ్మూ కాశ్మీర్ మినహా’.

ప్రశ్న 23 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·చట్టాలు, విధానాలు, పథకాలు, సంస్థలు

6 నుండి 14 సంవత్సరాల లోపు బాలలందరూ తమ పరిసర పాఠశాలలో ఎలిమెంటరీ విద్య పూర్తయ్యే వరకు ‘ఉచిత నిర్బంధిత విద్య’ ను పొందే హక్కును కలిగియున్నారు – అని తెలిపే చట్టం

  1. (1)POCSO Act
  2. (2)Narasimhan Act
  3. (3)RTE Act-2009
  4. (4)RTI Act-2005
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) RTE Act-2009

6 నుంచి 14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ పరిసర బడిలో ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్య హక్కు ఇచ్చిన చట్టం ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

ఉచిత నిర్బంధ విద్యా హక్కు చట్టం 2009 (RTE Act 2009) ఈ హక్కును ఇచ్చింది. 86వ రాజ్యాంగ సవరణ (2002) ద్వారా చేర్చిన ఆర్టికల్ 21Aను అమలు చేయడానికి ఈ చట్టం వచ్చింది, 1 ఏప్రిల్ 2010 నుంచి అమల్లోకి వచ్చింది. దీని ప్రకారం 6-14 ఏళ్ల ప్రతి బిడ్డకు 1 నుంచి 8వ తరగతి వరకు (ఎలిమెంటరీ విద్య) పరిసర బడిలో ఉచితంగా చదువుకునే హక్కు ఉంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).

POCSO చట్టం (1) 2012లో వచ్చింది, పిల్లలను లైంగిక నేరాల నుంచి రక్షించడానికి. ‘నరసింహన్ చట్టం’ (2) అనే విద్యా చట్టం లేదు; నరసింహం కమిటీ బ్యాంకింగ్ సంస్కరణలకు సంబంధించింది. RTI చట్టం 2005 (4) ప్రభుత్వ సమాచారం పొందే హక్కు ఇస్తుంది, విద్యా హక్కు కాదు.

గుర్తుంచుకోండి: RTE 2009: 6-14 ఏళ్లు, ఆర్టికల్ 21A, 1 ఏప్రిల్ 2010 నుంచి అమలు.

ప్రశ్న 24 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·చట్టాలు, విధానాలు, పథకాలు, సంస్థలు

‘సర్వ శిక్షా అభియాన్’ కార్యక్రమును ప్రారంభించిన భారత పూర్వ ప్రధాన మంత్రి

  1. (1)P.V.Narasimha Rao
  2. (2)Atal Bihari Vajpeyi
  3. (3)Rajiv Gandhi
  4. (4)V.P.Singh
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) Atal Bihari Vajpeyi

సర్వ శిక్షా అభియాన్ (SSA) కార్యక్రమాన్ని ఏ ప్రధానమంత్రి హయాంలో ప్రారంభించారో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

సర్వ శిక్షా అభియాన్ 2000-01లో అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు మొదలైంది. 6-14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ నాణ్యమైన ప్రాథమిక విద్య అందించడం (Universalisation of Elementary Education) దీని లక్ష్యం. ఇందులో వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు ‘శూన్య తిరస్కరణ’ (Zero Rejection) విధానం, ఇంటి వద్ద విద్య వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. 2018 నుంచి ఇది సమగ్ర శిక్షలో భాగమైంది. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).

రాజీవ్ గాంధీ (3) హయాంలో జాతీయ విద్యా విధానం 1986 వచ్చింది. పి.వి. నరసింహారావు (1) హయాంలో 1992 కార్యాచరణ ప్రణాళిక (POA), DPEP వచ్చాయి. వి.పి. సింగ్ (4) 1989-90 మధ్య కొద్దికాలం ప్రధానిగా ఉన్నారు, SSAతో సంబంధం లేదు.

గుర్తుంచుకోండి: SSA – 2000-01 – వాజ్‌పేయి; NPE 1986 – రాజీవ్ గాంధీ.

ప్రశ్న 25 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·సమ్మిళిత విద్య, IEP, UDL

“ఇంటి వద్దనే విద్య” కార్యక్రమము వీరి కొరకు

  1. (1)తీవ్ర మరియు అతి తీవ్ర శ్రవణ లోపం గల విద్యార్థులకు
  2. (2)తీవ్ర మరియు అతి తీవ్ర మేధో వైకల్యం గల విద్యార్థులకు
  3. (3)మిత వైకల్యం గల విద్యార్థులకు
  4. (4)ఆర్థికంగా వెనుకబడిన విద్యార్థులకు
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (2) తీవ్ర మరియు అతి తీవ్ర మేధో వైకల్యం గల విద్యార్థులకు

‘ఇంటి వద్దనే విద్య’ (Home Based Education) కార్యక్రమం ఎవరి కోసమో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

సర్వ శిక్షా అభియాన్, ఇప్పుడు సమగ్ర శిక్షలో భాగంగా, బడికి రాలేని స్థితిలో ఉన్న తీవ్ర, అతి తీవ్ర వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు ఇంటి దగ్గరే విద్య అందిస్తారు. స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్ ఉపాధ్యాయులు (IERTs) ఇంటికి వెళ్లి దినచర్య నైపుణ్యాలు (Daily Living Skills), స్వీయ సంరక్షణ, సంభాషణ నేర్పుతారు, తల్లిదండ్రులకు శిక్షణ ఇస్తారు. ఈ పిల్లల్లో ఎక్కువమంది తీవ్ర, అతి తీవ్ర మేధో వైకల్యం (Intellectual Disability) లేదా బహుళ వైకల్యాలు ఉన్నవారు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2).

తీవ్ర శ్రవణ లోపం (1) ఉన్న పిల్లలు సంజ్ఞా భాష, శ్రవణ యంత్రాల సాయంతో బడిలోనే చదువుకోగలరు. మిత వైకల్యం (3) ఉన్నవారు సాధారణ బడిలో సమ్మిళిత విద్య పొందుతారు. ఆర్థికంగా వెనుకబడిన పిల్లలకు (4) ఉపకార వేతనాలు, RTE 25% రిజర్వేషన్ వంటి పథకాలు ఉంటాయి, ఇంటి వద్ద విద్య కాదు.

గుర్తుంచుకోండి: బడికి రాలేని తీవ్ర వైకల్యం → ఇంటి వద్దనే విద్య.

ప్రశ్న 26 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పాఠ్యప్రణాళిక సవరణ, బోధన వ్యూహాలు, TLM

కంప్యూటర్ కి సంబంధించిన అవుట్ పుట్ పరికరాన్ని గుర్తించుము

  1. (1)Scanner
  2. (2)Mouse
  3. (3)Key board
  4. (4)Monitor
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) Monitor

కంప్యూటర్ అవుట్‌పుట్ (Output) పరికరం ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

ఇన్‌పుట్ పరికరాలు సమాచారాన్ని కంప్యూటర్‌లోకి పంపుతాయి. అవుట్‌పుట్ పరికరాలు కంప్యూటర్ ప్రాసెస్ చేసిన ఫలితాన్ని మనకు చూపిస్తాయి లేదా వినిపిస్తాయి. మానిటర్ ఫలితాన్ని తెర మీద చూపిస్తుంది, కాబట్టి అది అవుట్‌పుట్ పరికరం. ప్రింటర్, స్పీకర్లు కూడా అవుట్‌పుట్ పరికరాలే. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).

స్కానర్ (1) కాగితం మీది బొమ్మలు, అక్షరాలను కంప్యూటర్‌లోకి పంపుతుంది. మౌస్ (2) కర్సర్‌ను కదిలించి ఆదేశాలు ఇస్తుంది. కీబోర్డు (3) అక్షరాలు, అంకెలను టైప్ చేయడానికి. ఈ మూడూ ఇన్‌పుట్ పరికరాలు.

గుర్తుంచుకోండి: లోపలికి పంపేది ఇన్‌పుట్; బయటకు చూపేది అవుట్‌పుట్.

ప్రశ్న 27 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పాఠ్యప్రణాళిక సవరణ, బోధన వ్యూహాలు, TLM

పాఠశాల విద్యకు సంబంధించి కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించిన ICT విధానం

  1. (1)NPICTSE - 2012
  2. (2)NPICTSE - 2021
  3. (3)NPICTSE - 2001
  4. (4)NPICTSE - 2022
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (1) NPICTSE - 2012

పాఠశాల విద్యలో సమాచార, ప్రసార సాంకేతికత (ICT) కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించిన జాతీయ విధానం ఏ సంవత్సరానిదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

NPICTSE అంటే National Policy on Information and Communication Technology in School Education. దీన్ని కేంద్ర మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (MHRD) 2012లో ప్రకటించింది. బడుల్లో ICT మౌలిక వసతులు, ఉపాధ్యాయులకు ICT శిక్షణ, డిజిటల్ విద్యా వనరుల తయారీ, ప్రత్యేక అవసరాలు ఉన్న పిల్లలకు ICT ద్వారా అందుబాటు దీని లక్ష్యాలు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (1) NPICTSE - 2012.

2001 (3), 2021 (2), 2022 (4) ఈ విధానం వచ్చిన సంవత్సరాలు కావు. 2020లో వచ్చింది జాతీయ విద్యా విధానం (NEP 2020); దాన్ని ICT విధానంతో కలిపి తికమక పడకండి.

గుర్తుంచుకోండి: ICT పాఠశాల విధానం – 2012; NEP – 2020.

ప్రశ్న 28 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పాఠ్యప్రణాళిక సవరణ, బోధన వ్యూహాలు, TLM

క్రింది వాటిని జతపరచుము (1) Audio Software – a. Format Factory (2) Video Software – b. Mix Pad (3) Multi Media Software – c. MX Player

  1. (1)1 – a, 2 – b, 3 – c
  2. (2)1 – c, 2 – a, 3 – b
  3. (3)1 – b, 2 – c, 3 – a
  4. (4)1 – b, 2 – a, 3 – c
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) 1 – b, 2 – c, 3 – a

మూడు రకాల సాఫ్ట్‌వేర్‌లను వాటి ఉదాహరణలతో జతపరచాలి.

మిక్స్‌ప్యాడ్ (Mix Pad) శబ్దాన్ని రికార్డ్ చేయడం, మిక్స్ చేయడం, ఎడిట్ చేయడానికి వాడే ఆడియో సాఫ్ట్‌వేర్: 1 – b. MX ప్లేయర్ వీడియోలు చూడటానికి వాడే వీడియో ప్లేయర్: 2 – c. ఫార్మాట్ ఫ్యాక్టరీ (Format Factory) ఆడియో, వీడియో, చిత్రాలు, డాక్యుమెంట్లు అన్నింటి ఫార్మాట్‌లను మార్చగలదు, కాబట్టి అది మల్టీమీడియా సాఫ్ట్‌వేర్: 3 – a. ఈ జత 1 – b, 2 – c, 3 – a, అంటే ఆప్షన్ (3).

మిగతా ఆప్షన్లను తొలగించడానికి ఒక్క జత చాలు. ఆడియో సాఫ్ట్‌వేర్ మిక్స్‌ప్యాడ్ (1 – b) అని తెలిస్తే (1), (2) పోతాయి. వీడియో సాఫ్ట్‌వేర్ MX ప్లేయర్ (2 – c) అని తెలిస్తే (4) పోతుంది, ఎందుకంటే అందులో 2 – a ఉంది. గమనిక: ప్రశ్నపత్రంలో రెండో ఆప్షన్ ముందు పొరపాటున ‘1)’ అని ముద్రించారు; అది ఆప్షన్ (2).

గుర్తుంచుకోండి: Mix Pad – ఆడియో, MX Player – వీడియో, Format Factory – మల్టీమీడియా.

ప్రశ్న 29 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పాఠ్యప్రణాళిక సవరణ, బోధన వ్యూహాలు, TLM

మిధ్యా అభ్యసనంనకు సంబంధించిన నిబంధన కానిది

  1. (1)ఎలక్ట్రానిక్ మాధ్యమం ద్వారా అభ్యసనం
  2. (2)అంతర్జాల ఆధారిత అభ్యసనం
  3. (3)మిశ్రమ జ్ఞానార్జన
  4. (4)నల్ల బల్ల – సాంప్రదాయ అభ్యసనం
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (4) నల్ల బల్ల – సాంప్రదాయ అభ్యసనం

మిథ్యా అభ్యసనం (Virtual Learning)కు సంబంధం లేని అంశం ఏదో ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది. ‘కానిది’ అనే మాటను గమనించాలి.

వర్చువల్ అభ్యసనంలో ఉపాధ్యాయుడు, విద్యార్థి ఒకే గదిలో ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. కంప్యూటర్, మొబైల్ వంటి ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, అంతర్జాలం (Internet), ఆన్‌లైన్ తరగతులు, వీడియోలు, డిజిటల్ వనరుల ద్వారా నేర్చుకుంటారు. నల్లబల్ల మీద రాసి ముఖాముఖి బోధించే పద్ధతి సంప్రదాయ తరగతి గది బోధన, అది వర్చువల్ కాదు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (4).

ఎలక్ట్రానిక్ మాధ్యమం ద్వారా అభ్యసనం (1), అంతర్జాల ఆధారిత అభ్యసనం (2) వర్చువల్ అభ్యసనానికి మూలాధారాలే. మిశ్రమ జ్ఞానార్జన (3) వివిధ డిజిటల్ వనరుల నుంచి, ఆన్‌లైన్-ఆఫ్‌లైన్ కలయికతో నేర్చుకోవడం; ఇందులోనూ వర్చువల్ భాగం ఉంది. కాబట్టి ఈ మూడూ జవాబు కావు.

గుర్తుంచుకోండి: వర్చువల్ = ఎలక్ట్రానిక్, ఆన్‌లైన్; నల్లబల్ల = సంప్రదాయం.

ప్రశ్న 30 · 2026 · Paper 1B ·శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ·పాఠ్యప్రణాళిక సవరణ, బోధన వ్యూహాలు, TLM

‘MOOC’ ని విస్తరింపుము

  1. (1)Massive Open Online Communication
  2. (2)Management Of Online Computers
  3. (3)Massive Open Online Courses
  4. (4)Management Of Online Courses
సమాధానం, వివరణ

సరైన సమాధానం: (3) Massive Open Online Courses

MOOC అనే సంక్షిప్త రూపాన్ని విస్తరించమని ఈ ప్రశ్న అడుగుతోంది.

MOOC అంటే Massive Open Online Courses. Massive అంటే ఒకేసారి లక్షల మంది చేరవచ్చు. Open అంటే ఎవరైనా, సాధారణంగా ఉచితంగా చేరవచ్చు. Online అంటే అంతర్జాలం ద్వారా నేర్చుకోవాలి. Courses అంటే వీడియో పాఠాలు, అభ్యాసాలు, పరీక్షలతో కూడిన కోర్సులు. భారత ప్రభుత్వ MOOC వేదిక SWAYAM. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).

(1)లో ‘Courses’ బదులు ‘Communication’ ఉంది. (2), (4)లో ‘Massive Open’ బదులు ‘Management Of’ ఉంది; ఇవి మొదటి అక్షరాలు సరిపోయేలా కూర్చిన తప్పుడు విస్తరణలు. MOOC అనేది కోర్సుల గురించే, అందుకే చివరి C = Courses.

గుర్తుంచుకోండి: MOOC = Massive Open Online Courses; భారతదేశంలో SWAYAM.

లాంగ్వేజ్ I: తెలుగు →

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

AP Special TET (In-service) October 2026 Paper 1Bలో శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) నుంచి ఎన్ని ప్రశ్నలు వచ్చాయి?

30 ప్రశ్నలు వచ్చాయి: ప్రశ్న 1 నుంచి 30 వరకు. పరీక్ష అక్టోబర్ 2026న జరిగింది.

ఈ సెక్షన్‌లో ఏ టాపిక్‌ల నుంచి ఎక్కువ ప్రశ్నలు వచ్చాయి?

ఎక్కువ ప్రశ్నలు వచ్చిన టాపిక్‌లు: పెరుగుదల, వికాసం (7), పాఠ్యప్రణాళిక సవరణ, బోధన వ్యూహాలు, TLM (6), వైకల్యం: రకాలు, కారణాలు, లక్షణాలు (4), చట్టాలు, విధానాలు, పథకాలు, సంస్థలు (3).

ఈ సమాధానాలు అధికారిక కీ ప్రకారమేనా?

అవును, సమాధానాలు అధికారిక కీ నుంచి తీసుకున్నాం. ఈ సెక్షన్‌లో ప్రతి ప్రశ్నకు కీ ఒకే ఆప్షన్‌ను ఇచ్చింది. వివరణలు మా సొంతం.

ఇతర పేపర్లలో శిశు వికాసం, పెడగాజీ (స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్) ప్రశ్నలు