వినికిడి లోపం ఉన్నవారు సంభాషించడానికి సహాయపడే పునరుద్ధరణ పద్ధతులు మూడు: (1) మానవ సహాయం - లిప్ రీడింగ్, సంజ్ఞా భాష, సంభాషణ సహాయ కార్యకర్తలు; (2) సాంకేతిక సహాయం - వినికిడి పరికరాలు; (3) శ్రవణ శిక్షణ.
బధిరతను "నిశ్శబ్ద వైకల్యం" అంటారు - అది కనిపించదు, గుర్తించబడదు, చర్చించబడదు. వీరు మూడు చోట్ల అడ్డంకులు ఎదుర్కొంటారు:
- విద్యలో: సరైన సూచనలు వినలేదని ఉపాధ్యాయులకు తెలియక, ఈ పిల్లలను "సోమరి", "తెలివి తక్కువ" అని తప్పుగా ముద్ర వేస్తారు; తక్కువ మార్కులు వస్తాయి.
- పనిచోట: ఉద్యోగం దొరకడం కష్టం; బృంద సమావేశాలు, ఫోన్ జవాబు చెప్పడం వంటివి కష్టం.
- సామాజికంగా: వినికిడి యంత్రాలు, ఇంప్లాంట్లు కేవలం సహాయకాలే అని ఇతరులు మరచిపోతారు; పదే పదే గుర్తు చేయడం అలసట, నిరాశ, ఇబ్బంది కలిగిస్తుంది; చివరకు వారు సామాజిక కార్యక్రమాలకు దూరమవుతారు.
లిప్ రీడింగ్ - స్పీచ్ రీడింగ్ తేడా
| లిప్ రీడింగ్ (ఓష్ఠ పఠనం) | స్పీచ్ రీడింగ్ (భాషణ పఠనం) | |
|---|---|---|
| ఏం చూస్తారు | మాట్లాడేవారి పెదవులు మాత్రమే | పెదవులతో పాటు దవడలు, నాలుక, మొత్తం ముఖ కవళికలు, నోటి కదలికలు |
| స్వభావం | దృశ్య మాధ్యమం ద్వారా మాట సందేశం అర్థం చేసుకోవడం | ఒక కళ వంటిది; అమెరికా, బ్రిటన్లో ఈ పదమే ఎక్కువ ఆమోదం పొందింది; ప్రక్రియ మరింత కచ్చితం |
- ఓష్ఠ పఠనం సంజ్ఞా భాషకు అనుబంధమైనది; దానికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు, సహాయకం.
- సహజ సామర్థ్యం, సాధన, ఆత్మవిశ్వాసం ఉన్నవారు లిప్ రీడింగ్లో తగినంత నైపుణ్యం పొందగలరు. దీనిని రోజువారీ పరిస్థితుల్లో నేర్చుకోవచ్చు, వాడవచ్చు.
- వినికిడి ఉన్న సాధారణ ప్రజలు కూడా వినడం కష్టమైనప్పుడు మాట్లాడేవారి ముఖం చూస్తారు. పరిసరాల్లోని ఇతర దృశ్య సంకేతాలు కూడా బధిర పిల్లలకు సందేశం అర్థం చేసుకోవడంలో సహాయపడతాయి.
- బధిర విద్యార్థులకు ఓష్ఠ పఠనం, వినికిడి వ్యూహాలు తప్పనిసరి. ఉపాధ్యాయులు స్పీచ్ రీడింగ్, వినికిడి వ్యూహాలు, శ్రవణ శిక్షణకు తగిన ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాలి.
- ఉపాధ్యాయుడి పెదవుల కదలికలు గమనించి అర్థం చేసుకునేవారు వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలు. మాట శిక్షణలో అద్దం తరచూ వాడే బోధనా సాధనం - పిల్లవాడు తన పెదవుల కదలికను ఉపాధ్యాయుడితో పోల్చుకుంటాడు. "ఫ" ధ్వని నేర్పడానికి కొవ్వొత్తి మంట వాడతారు (ఊపిరి గాలికి మంట కదులుతుంది).
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
తరగతి గదిలో ఉపాధ్యాయుల పెదవుల కదలికలు గమనించడం ఆధారంగా ఈ పిల్లలు అర్థం చేసుకుంటారు
- (1)వినికిడి లోపం
- (2)తక్కువ దృష్టిలోపం
- (3)దృష్టిలోపం
- (4)ఆటిజం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (1) వినికిడి లోపం
టీచర్ పెదవుల కదలికలను చూసి మాటను అర్థం చేసుకునే పిల్లలు ఎవరో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
దీన్ని పెదవుల పఠనం (Lip reading) లేదా Speech reading అంటారు. వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలు శబ్దం సరిగా వినలేరు కాబట్టి మాట్లాడే వ్యక్తి పెదవులు, ముఖ కవళికలు చూసి అర్థం చేసుకుంటారు. అందుకే టీచర్ వారికి ఎదురుగా, వెలుతురు ముఖం మీద పడేలా నిలబడి, మామూలు వేగంతో మాట్లాడాలి; బోర్డు వైపు తిరిగి మాట్లాడకూడదు.
కాబట్టి సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (1) వినికిడి లోపం.
తక్కువ దృష్టి (2), దృష్టి లోపం (3) ఉన్న పిల్లలకు పెదవులు స్పష్టంగా కనిపించవు; వారు వినడం, స్పర్శ ద్వారా నేర్చుకుంటారు. ఆటిజం (4) ఉన్న పిల్లలు సాధారణంగా ముఖం వైపు చూడటం (Eye contact) తప్పిస్తారు; పెదవుల పఠనం వారి పద్ధతి కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: Lip reading / Speech reading → వినికిడి లోపం.
‘అద్దాన్ని’ బోధనాభ్యసన పరికరంగా ఈ పిల్లల కోసం తరచుగా వాడుతారు.
- (1)బుద్ధి మాంద్యత
- (2)హీమోఫీలియా
- (3)పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి
- (4)వినికిడి లోపం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) వినికిడి లోపం
అద్దాన్ని (Mirror) బోధనా పరికరంగా తరచుగా ఎవరి కోసం వాడతారో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలకు మాట శిక్షణ (Speech Training) ఇచ్చేటప్పుడు టీచర్, పిల్లవాడు అద్దం ముందు కూర్చుంటారు. టీచర్ ఒక అక్షరాన్ని పలికేటప్పుడు పెదవులు, నాలుక, దవడ ఎలా కదులుతున్నాయో పిల్లవాడు చూస్తాడు. తర్వాత అద్దంలో తన నోటిని చూసుకుంటూ అలాగే పలకడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. వినలేని పిల్లలకు ఈ కనిపించే సూచన (Visual feedback) చాలా ఉపయోగం.
కాబట్టి సరైన సమాధానం ఆప్షన్ (4) వినికిడి లోపం.
బుద్ధిమాంద్యత (1) ఉన్న పిల్లలకు అద్దాన్ని స్వీయ సంరక్షణ పనుల్లో అప్పుడప్పుడు వాడవచ్చు, కానీ అది వారి ప్రధాన పరికరం కాదు. హీమోఫీలియా (2) రక్త వ్యాధి; పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి (3) సాధారణంగా వృద్ధుల్లో వచ్చే నాడీ వ్యాధి. వీటికి అద్దం బోధనా పరికరం కాదు.
గుర్తుంచుకోండి: అద్దం → Speech Training → వినికిడి లోపం.
వెలుగుతున్న కొవ్వొత్తిని స్పీచ్ థెరపిలో ఏ శబ్దానికి సంబంధించి ఇచ్చే శిక్షణలో వాడుతారు
- (1)‘ప్’ శబ్దం
- (2)‘బ్’ శబ్దం
- (3)‘ఫ్’ శబ్దం
- (4)‘మ్’ శబ్దం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) ‘ఫ్’ శబ్దం
స్పీచ్ థెరపీ (Speech Therapy) లో వెలుగుతున్న కొవ్వొత్తిని ఏ శబ్దం నేర్పడానికి వాడతారో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలు శబ్దాన్ని వినలేరు కాబట్టి నోటి నుంచి గాలి ఎలా బయటికి వస్తుందో కళ్ళతో చూపించాలి. 'ఫ్' (F) శబ్దం పలికేటప్పుడు పై పళ్ళు కింది పెదవిని తాకుతాయి, వాటి మధ్య నుంచి గాలి ఆగకుండా ఒరుసుకుంటూ బయటికి వస్తుంది (ఊష్మ ధ్వని, Fricative). కొవ్వొత్తిని నోటి ముందు పెడితే ఈ నిరంతర గాలికి జ్వాల ఒకవైపు వంగి ఉంటుంది. పిల్లవాడు జ్వాలను చూసి సరిగా పలుకుతున్నాడో లేదో తెలుసుకుంటాడు.
అధికారిక కీ ప్రకారం సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) ‘ఫ్’ శబ్దం.
'ప్' (1) పలికినప్పుడు కూడా ఒక్కసారిగా గాలి బయటికి వస్తుంది, కాబట్టి దానికీ కాగితం ముక్క లేదా జ్వాల వాడతారు; కానీ ఆగకుండా వచ్చే గాలిని చూపించడానికి 'ఫ్' కే జ్వాల బాగా సరిపోతుంది. 'బ్' (2) లో గాలి వేగం తక్కువ, స్వరతంత్రులు కంపిస్తాయి; దాన్ని గొంతు మీద చేయి పెట్టి నేర్పుతారు. 'మ్' (4) ముక్కు ద్వారా వచ్చే అనునాసిక శబ్దం, నోటి నుంచి గాలి రాదు కాబట్టి జ్వాల కదలదు.
గుర్తుంచుకోండి: ఫ్ = నిరంతర గాలి = జ్వాల వంగుతుంది; మ్ = ముక్కు ద్వారా, జ్వాల కదలదు.
స్పీచ్ రీడింగ్ గురించి నిజాలు
- వినికిడి లోపం ఉన్నవారందరూ మంచి లిప్ రీడర్లు కారు. లిప్ రీడింగ్ నైపుణ్యానికి తెలివితేటలతో సంబంధం లేదు.
- అందరికీ సంజ్ఞా భాష రాదు; అందరూ అనువాదకులను వాడరు. కొందరు లిప్ రీడింగ్, మరికొందరు సంజ్ఞా భాష ఇష్టపడతారు.
- పిల్లవాడు ఎప్పుడూ చూడని పదాన్ని లిప్ రీడ్ చేయడం అసాధ్యం. సమయం ఉంటే ఆ పదం రాసి, అది పెదవులపై ఎలా కనిపిస్తుందో చూపించాలి.
- బధిర వ్యక్తి లిప్ రీడింగ్ చేస్తూ అదే సమయంలో చదవలేడు, నోట్స్ రాసుకోలేడు. హ్యాండ్అవుట్ చూసుకునే సమయం ఇచ్చి, అతని దృష్టి మీ వైపు వచ్చాకే వ్యాఖ్యానించాలి.
- వినికిడి లోపం ఉన్న విద్యార్థులు కూడా ఇతర విద్యార్థుల్లాగే సంభాషణ నైపుణ్యాల్లో ఒకరి నుంచి ఒకరు భిన్నంగా ఉంటారు.
- సాధ్యమైన అడ్డంకులు: అనువాదకులు, సంజ్ఞా భాష తెలిసినవారు లేకపోవడం; సంభాషణలో శ్రవణ సూచనల అవగాహన తగ్గడం.
మానవ సహాయకులు
| సహాయకుడు | పాత్ర |
|---|---|
| లిప్ స్పీకర్ | సంజ్ఞా భాష వాడకుండా, ఉపాధ్యాయుడి పెదవులు చదవడం కష్టమైనవారి కోసం. మాట్లాడేవారి మాటలను స్వరం లేకుండా తిరిగి పలుకుతాడు; పదాల ఆకారం, సహజ మాట ప్రవాహం, లయ, ఒత్తిడి స్పష్టంగా చూపుతాడు; ముఖ కవళికలు, సహజ సైగలు, (కోరితే) ఫింగర్ స్పెల్లింగ్ వాడతాడు. లిప్ రీడింగ్ ఎక్కువగా వాడేవారు, భాషపై మంచి పట్టు ఉన్నవారు వాడతారు |
| అనువాదకుడు (ఇంటర్ప్రెటర్) | సంజ్ఞా భాష (ఉదా: BSL) లేదా సంజ్ఞ సహాయక ఇంగ్లీష్ ఇష్టపడేవారి కోసం. ఉపాధ్యాయుడి మాటను సంజ్ఞల్లోకి మారుస్తాడు; విద్యార్థి సంజ్ఞలకు స్వరం ఇస్తాడు. విషయ పరిజ్ఞానం ఉన్న అనువాదకుడైతే మంచిది |
| సంభాషణ సహాయ కార్యకర్త | అనువాదం, లిప్ స్పీకింగ్, నోట్స్ రాయడం, విద్యార్థికి స్వరం ఇవ్వడం చేస్తాడు; కానీ ఇంకా అనువాదకుడి స్థాయికి చేరలేదు (సాధారణంగా BSL లో లెవెల్ 1/2 సర్టిఫికెట్) |
బోధించేటప్పుడు, మాట్లాడేటప్పుడు చిట్కాలు
- మాట్లాడే ముందు విద్యార్థి దృష్టిని ఆకర్షించాలి; అతని వైపు ముఖం పెట్టి మాట్లాడాలి.
- స్పష్టంగా, సహజంగా మాట్లాడాలి; కొంచెం నెమ్మదిస్తే మంచిది. కానీ కృత్రిమంగా నెమ్మదిగా మాట్లాడడం, పెదవులను అతిగా కదిలించడం, అరవడం చేయకూడదు - ఇవి మాట సహజ లయను దెబ్బతీస్తాయి. తొందరగా, సణుగుతూ మాట్లాడితే స్పీచ్ రీడింగ్కు అవకాశం ఉండదు.
- నోటి చుట్టూ చేయి, వస్తువులు అడ్డు పెట్టకూడదు.
- ముఖంపై తగినంత వెలుతురు ఉండాలి. కిటికీలు, ఇతర వెలుగుకు వీపు పెట్టి నిలబడకూడదు - వెనుక నుంచి వచ్చే కాంతి పెదవులు, ముఖ కవళికలు చదవడాన్ని కష్టం చేస్తుంది.
- సహజ సైగలు, ముఖ కవళికలను అర్థానికి సూచనలుగా వాడాలి.
- చిన్న వాక్యాలు, అనేక ఉపవాక్యాలున్న పొడవైన వాక్యాల కంటే సులభంగా అర్థమవుతాయి.
- అర్థం కాకపోతే మళ్ళీ చెప్పాలి; అప్పటికీ అర్థం కాకపోతే అవే మాటలు కాకుండా వేరే పదాలు, వేరే క్రమంలో చెప్పాలి. అవసరమైతే పెన్ను-కాగితం వాడాలి; లక్ష్యం సంభాషణ, పద్ధతి ముఖ్యం కాదు.
- అనువాదకుడు ఉంటే నేరుగా విద్యార్థితోనే మాట్లాడాలి, అనువాదకుడితో కాదు; సామాజిక సంభాషణల్లోనూ అనువదించమని కోరాలి.
- హ్యాండ్అవుట్లు, ముఖ్య పదాలు, రేఖాచిత్రాలు, రాత సూచనలు వంటి దృశ్య సామగ్రి వాడాలి. ముఖ్యమైన కొత్త పదాలు బోర్డుపై రాయాలి.
- విషయం మారుతున్నప్పుడు సూచించాలి; అవగాహన తనిఖీ చేస్తూ, ప్రశ్నలను ప్రోత్సహించాలి; తరగతిలోంచి వచ్చిన ప్రశ్నలను మళ్ళీ చెప్పాలి.
- చర్చలో మాట్లాడే ముందు చేయి ఎత్తాలనే నియమం పెట్టాలి - మాట్లాడే వ్యక్తి మారుతున్నాడని బధిర విద్యార్థికి తెలుస్తుంది. ఒకేసారి ఒక్కరే మాట్లాడాలి.
- వీడియో/డీవీడీ వాడితే విద్యార్థి సౌండ్ట్రాక్ అనుసరించలేడు; ఉపశీర్షికలు లేదా లిఖిత ప్రతి ఇవ్వాలి.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
శ్రవణలోపం గల విద్యార్థులున్న సహిత తరగతిలో ఉపాధ్యాయుడు అనుసరించాల్సిన వ్యూహం.
- (1)తరగతి గది అంతా తిరుగుతూ బోధన చేయాలి.
- (2)వినికిడి లోపం ఉన్న విద్యార్థులను తరగతి మధ్యలో కూర్చోబెట్టాలి.
- (3)నూతన పదాలు చర్చించే ముందు వాటిని బోర్డుపై రాయాలి.
- (4)ఉపాధ్యాయుడు ముఖ కవళికలలో ఎలాంటి మార్పు ఉండరాదు.
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) నూతన పదాలు చర్చించే ముందు వాటిని బోర్డుపై రాయాలి.
వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలు ఉన్న సమ్మిళిత తరగతిలో (Inclusive classroom) టీచర్ పాటించాల్సిన సరైన వ్యూహం ఏదో అడుగుతున్నారు.
వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలు ఎక్కువగా చూపు మీద ఆధారపడతారు: పెదవుల కదలిక చదవడం (speech reading), ముఖ కవళికలు, బోర్డు మీద రాసింది. కొత్త పదం మొదట చెవికి వినిపించకపోయినా, బోర్డు మీద రాసి ఉంటే పిల్లవాడు దాన్ని చూసి అర్థం చేసుకుంటాడు, చర్చను అనుసరిస్తాడు. అందుకే కొత్త పదాలను చర్చకు ముందే బోర్డు మీద రాయాలి. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3).
తరగతి అంతా తిరుగుతూ బోధిస్తే (1) పిల్లవాడికి టీచర్ ముఖం, పెదవులు కనిపించవు. ఈ పిల్లలను మధ్యలో కాదు, ముందు వరుసల్లో, టీచర్ ముఖం స్పష్టంగా కనిపించే చోట (preferential seating) కూర్చోబెట్టాలి, కాబట్టి (2) తప్పు. ముఖ కవళికలు సహజంగా, స్పష్టంగా ఉంటేనే అర్థం బాగా తెలుస్తుంది, కాబట్టి (4) కూడా తప్పు.
గుర్తుంచుకోండి: వినికిడి లోపం: ముందు వరుస, ముఖం కనిపించాలి, కొత్త పదాలు బోర్డు మీద.
Specific consideration of a teacher not to be followed while teaching English in an inclusive classroom
- (1)Use clear speech
- (2)Face the students when speaking
- (3)Make sure the group’s attention before the session
- (4)Not aware of learner’s language abilities
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) Not aware of learner’s language abilities
సమ్మిళిత తరగతిలో (Inclusive Classroom) ఇంగ్లీష్ బోధించేటప్పుడు ఉపాధ్యాయుడు పాటించకూడని (not to be followed) విషయం ఏదో అడుగుతున్నారు. ప్రశ్నలో ‘not’ ఉంది, జాగ్రత్తగా చదవాలి.
సమ్మిళిత తరగతిలో వినికిడి లోపం, అభ్యసన వైకల్యం వంటి వివిధ అవసరాలు ఉన్న పిల్లలు ఉంటారు. అందుకే ఉపాధ్యాయుడు ప్రతి విద్యార్థి భాషా సామర్థ్యాలను (language abilities) తెలుసుకుని బోధించాలి. వాటి గురించి తెలియకుండా ఉండటం (not aware) సరైన పద్ధతి కాదు. కాబట్టి పాటించకూడనిది ఆప్షన్ (4) ‘Not aware of learner’s language abilities’.
ఆప్షన్ (1) స్పష్టంగా మాట్లాడటం, ఆప్షన్ (2) విద్యార్థుల వైపు ముఖం పెట్టి మాట్లాడటం (పెదవుల కదలికలు చూసి అర్థం చేసుకునే వినికిడి లోపం ఉన్న పిల్లలకు అవసరం), ఆప్షన్ (3) బోధన మొదలుపెట్టే ముందు అందరి దృష్టిని ఆకర్షించడం: ఈ మూడూ పాటించాల్సిన మంచి పద్ధతులే.
గుర్తుంచుకోండి: ‘not’ ఉన్న ప్రశ్నల్లో తప్పుడు పద్ధతిని వెతకండి.
సంభాషణ మెరుగుపరిచే వ్యూహాలు (ఫీల్డ్, హగార్డ్, 1989)
వినికిడి లోపం ఉన్న విద్యార్థులు సంభాషణలో చాలా ఇబ్బంది పడతారు; ఎదుటివారు వారిని సరిగా అర్థం చేసుకోరు, వారు చిరాకు పడతారు. సాధారణ, ఎలక్ట్రానిక్ పద్ధతులతో పాటు ఫీల్డ్, హగార్డ్ (1989) సంభాషణ వ్యూహాలను మూడు రకాలుగా విభజించారు:
| వ్యూహం | ఉదాహరణలు |
|---|---|
| సాంఘిక వ్యూహాలు | మెల్లగా / గట్టిగా / అర్థమయ్యేలా మాట్లాడమని అడగడం; ముందు శ్రద్ధగా చూడమని, మాట్లాడేటప్పుడు ముఖం చూస్తూ ఉండమని చెప్పడం; గట్టిగా అరవద్దని చెప్పడం; గుంపులో మాట్లాడేటప్పుడు స్నేహితుడు విషయాన్ని, ఉద్దేశాన్ని ముందే చెప్పేలా చూడడం; అర్థం కాకపోతే పక్కనున్న స్నేహితులు వివరించడం; అర్థమైతే నవ్వు, తల ఊపు వంటి సైగలతో తెలపడం; వినికిడి సమస్య ఉందని ఇతరులకు చెప్పి నిర్ధారించుకోవడం |
| భౌతిక వ్యూహాలు | మాట్లాడేవారి ముఖంపై వెలుతురు పడేలా చూడడం; ముఖానికి అడ్డు లేకుండా చేయడం; పక్క శబ్దాలు రాకుండా చూడడం; సినిమా హాలు, పార్కుల్లో సౌండ్ బాక్స్ దగ్గర కూర్చోవడం; శబ్దాన్ని పీల్చుకునేలా (ప్రతిధ్వని, అడుగుల చప్పుడు తగ్గేలా) తరగతిలో మందపాటి కార్పెట్ వేయడం; రేడియో, టీవీ శబ్దం కొంచెం పెంచి వినడం; శబ్దం ఎక్కువ వచ్చే వైపు కూర్చోవడం |
| పరిశీలన వ్యూహాలు | సైగలు, ముఖ కవళికలు గమనించడం; విషయాలను మొత్తంగా అర్థమయ్యే వాక్యాల్లో చెప్పించుకోవడం; విద్యార్థి జ్ఞాన స్థాయిని బట్టి మాట్లాడేవారు మాట్లాడాలి; ఓపికగా, నెమ్మదిగా, అర్థమయ్యేలా మాట్లాడాలి |
సంభాషణ, ఓష్ఠ పద్ధతి వాడకం - మరిన్ని సూచనలు
- బధిరుల భాష స్థాయి పెంచాలంటే వారితో వీలైనంత ఎక్కువగా మాట్లాడాలి; కలిసి పనిచేసేటప్పుడల్లా మాట్లాడాలి.
- శ్రవణ పరికరాన్ని ఎప్పుడూ వాడేలా చూడాలి.
- వారు మాట్లాడేటప్పుడు శ్రద్ధగా వింటూ ప్రోత్సహించాలి; వేదిక మీద మాట్లాడేలా ప్రోత్సహిస్తే బాగా మాట్లాడాలనే కోరిక, ఉత్సాహం పెరుగుతాయి.
- చెప్పే విషయాన్ని సంకేతాలు, ఉపకరణాలతో వివరించాలి.
- పిల్లలకు వీపు చూపిస్తూ, పక్కకు తిరిగి, అటూ ఇటూ నడుస్తూ, బోర్డుపై రాస్తూ మాట్లాడకూడదు.
- పిల్లలు ఒకరితో ఒకరు కలిసి నేర్చుకునేలా ప్రోత్సహించాలి.
- తగిన మాట చికిత్స, మాట శిక్షణ, మాట సాధన కలిపి మాటను సరిదిద్దవచ్చు. వారికి ఉపయోగపడే సైగలు, ముఖ కవళికలు నేర్పాలి, కొత్త విషయాలు తెలుసుకునే అవకాశాలు కల్పించాలి.

పరీక్ష కోణం: లిప్ రీడింగ్ = పెదవులు మాత్రమే; స్పీచ్ రీడింగ్ = పెదవులు + దవడ + నాలుక + మొత్తం ముఖం. లిప్ రీడింగ్కు తెలివితేటలతో సంబంధం లేదు; చూడని పదాన్ని లిప్ రీడ్ చేయలేరు. లిప్ స్పీకర్ = స్వరం లేకుండా పలికేవారు. కిటికీకి వీపు పెట్టి నిలబడకూడదు; కొత్త పదాలు చర్చకు ముందే బోర్డుపై రాయాలి; అనువాదకుడు ఉన్నా విద్యార్థితోనే మాట్లాడాలి. అద్దం - మాట శిక్షణకు; కొవ్వొత్తి - "ఫ" ధ్వనికి.
మెమొరీ కోడ్: ఫీల్డ్-హగార్డ్ వ్యూహాలు "సాం-భౌ-ప" - సాంఘిక, భౌతిక, పరిశీలన ("సాంబ పప్పు" లా). పునరుద్ధరణ పద్ధతులు "మా-సాం-శ్ర" - మానవ సహాయం, సాంకేతిక సహాయం, శ్రవణ శిక్షణ.